Kalasara 5.p123
Kālasāra 5.p123
- Language
- Sanskrit
5.p123
pūjanīyā śivā sarvvairakadhā'bhinnaparvvaṇi | bhinne nṛpādibhiḥ pūrvaṃ paraṃ grāhyaṃ dvijātibhiḥ || pūrvvaparvvaṇi bhuktyarthaṃ muktyarthañca pare'hani | paśumāṃsairbaliṃ kuryyāt niśi cennṛpaterataḥ || pūrvvaparvvaṃ dvijātīnāṃ paraṃ vratavatāṃ sadā | yasminnahani yat kāryyaṃ tasmin tatkaraṇāt param || phalaṃ syāt pitṛdevānāmataḥ kālaṃ na laṅghayet | sā vidyā sāptavidyā cet sā bhīmā sā śivā tataḥ || atastasyā dvidhā pūjā dvidhā karma ca dharmataḥ | yā pūrvvatithisaṃyuktā sā tithirvratakarmasu || neṣṭāṃ ceddaivakāryāṇi kutastasyāṃ dijanmanām | tithau pūrvāparau prete daivakāryeṣu cet kramāt || nāto devī dvijaiḥ pūjyā vidhijñaiḥ pūrvvaparvvaṇi | dvijānāmupavāsādi rājanyasyārcanaṃ param || devī dvijātibhirnāca kāryaṃ pretagate'hani | paśumāṃsabalidānaṃ yattūktaṃ tadrājanyānāṃ niyataṃ brāhmaṇānāmaniyatam, sātvikyādipūjayā cāritārthyāt | tathāca skānda-bhaviṣyayoḥ,pūjā tu trividhā proktā sātvikyādiprabhedataḥ | sātvikī japayajñādyairnaivedyaiśca nirāmiṣaiḥ || rājasī balidānena naivedyaiḥ sāmiṣaistathā | surāmāṃsopahāraiśca japayajñairvinā tu yā || vinā mantraistāmasī syāt kirātajanasevitā | iti | devīpurāṇe,-prāvṛṭkāle viśeṣeṇa āśvineyāṣṭamīṣu ca | mahāśabdo navamyāñca loke khyātiṃ gamiṣyati || ataeva mahāṣṭamī mahānavamīti khyātiḥ | nanu mahāṣṭamyāṃ kiṃ sodayatrimuhūrttavedho grāhya uta prātisvikaḥ kālo'sti iti cet, ucyate | pūrvāparadaṇḍadvayopetamarddharātramatra karmakālaḥ, tatra devyutpatteḥ | kṛṣṇajanmāṣṭamīvat sarvatra janmakāle pūjāvidhānavadatrāpi balidānāntāyāḥ pūjāyāḥ arddharātre vihitatvena tajjanmakālanirṇayāt | balidānaṃ tato vidyādaīrātre na saṃśayaḥ | iti vāyuślokau arddharātre balidānamuktameva | 'kṛṣṇajanmadine arddharātre devyutpattiḥ siddhaiva | evañca arddharātre dinadvaye'ṣṭamīsambandhe pūrvedyuḥ pūjādikaṃ paredyurupavāsa iti siddham | evamaṣṭāhātmaka durgāvrate'pi arddharātre dinadvaye aṣṭamīyoge paratra vratam | āśvinasyāṣṭamī śuklā pūrvvabiddhārcane smṛtā | vratopavāsādau śiṣṭaiḥ paraviddhā praśasyate || iti saṅgrahaślokaḥ || yattu kaiścillikhitam,— naktakāle tu samprāpte maṇḍalaṃ kārayedratī | iti devīpurāṇokteḥ pradoṣaḥ karmakāla iti tadatīvāyuktam | maṇḍalakaraṇādisambhārakālo yadi karmakālatvenātra grāhyaḥ, tarhi kṛṣṇajanmāṣṭamīm,— tatra snātvā tu pūrvāhne nadyādau vimale jale | devyāḥ suśobhanaṃ kuryyāt devakyāḥ sūtikāgṛham || iti bhaviṣyottaroktasūtikāgṛhamaṇḍanādikājñaḥ pūrvāhnaḥ karmakālaḥ kiṃ na syāt | nanu dinadvaye'pyarddharātre'ṣṭamyabhāve kathamiti cet, paredyuriti brūmaḥ mukhyakatve aṣṭamyabhāve'pi saṅkalpamārabhya titheḥ pravṛttatvāt | nanu,— upavāsaṃ mahāṣṭamyāṃ putravānna samācaret | yathā tathaiva pūtātmā vratī devīṃ prapūjayet || iti mahāṣṭamyāmapuvāvaniṣedhaḥ śrūyate iti cet na | etadvākyasya pūjāṅgamahāṣṭamīnimittakopavāsaviṣayatvāt | tathāca,— tannimittopavāsasya niṣedho'yamudāhṛtaḥ | mānuṣaṅgakṛto grāhyo yato nityamupoṣaṇam || iti jaiminiḥ |' devīpurāṇe,— aṣṭamīṃ samupoṣyaiva navamyāmapare'hani ! matsyamāṃsopahāreṇa dadyānnaivedyamuttamam || tenaiva vidhinā'nyastu svayaṃ bhuñjīta nānyathā | iti yat māṃsapāraṇamuktaṃ tanmāṃsamatsyāśināṃ kāmyavrataparaṃ | anyathā yatibrahmacārividhavānārmāpa tat prasajyeta | tasmāt kṛtamatsyavarjanasaṅkalpānāmapi na māṃsamatsyapāraṇam | vyarthakarmaṇomāṃsādivarjanānmāṃsādipāraṇasya pratipattikarmatvena durbalatvācca | sadhavastrīṇāṃ tu māṃsabhakṣaṇanindopalambheḥ sarvadā māṃsabhakṣaṇābhāvasamācārāt matsyapāraṇameva, naiva māṃsapāraṇam
Linked texts (3)
- Varṣakriyākaumudī — Govindānanda Kavikaṅkaṇa 1510, Sanskrit
- Gadādharapaddhati — Gadādhara Rājaguru 1725, Sanskrit
- Kālasāra — Nārāyaṇa Jyotirvit, Sanskrit