Kalasara 5.p29
Kālasāra 5.p29
- Language
- Sanskrit
5.p29
bhaviṣye, — caturdaśyāmathāṣṭamyāṃ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ | yo'hni nityaṃ na bhuñjīta śivārcanarato naraḥ || tathā,—naktaṃ kṛṣṇacaturdaśyāṃ tathā kṛṣṇāṣṭamīṣu ca | kṛtvā bhogānihāpnoti paratra ca śive ratim || evamādau naktaṃ siddham | tacca trividham, anyāṅgaṃ upavāsapratinidhirūpaṃ svatantrañceti | tatrānyāṅge naktavrate durgāpūjādau pūjāvidheraṅgino'nusāreṇāṅgasya naktabhojanasya rātrau praharottaramapi prāpyamāṇatvānna mukhyakālāpekṣā | upavāsapratinidhirūpe'pi tasminneva mukhyakālāpekṣā | tasya upavāsadina evānuṣṭhānāt | tathāca skānde,— pradoṣavyāpinī grāhyā sadā naktavrate tithiḥ | udayasthā sadā pūjyā harimaktavrate tithiḥ || evamanyatrāpi | tasmāt svatantranakte mukhyakālo nirṇayaḥ | tatra naktaśabdo bhojanaparaḥ| anyathā,– sadopavāsī bhavati yastu naktaṃ samācaret | devairbhuktantu pūrvāhṇe madhyāhne pitṛbhiḥ sadā || ṛṣibhiścāparāhṇe tu sāyāhne guhyakādibhiḥ | sarvavelāmatikramya naktabhuktamabhojanam || trimuhūrttaḥ pradoṣaḥ syāt bhānāvastaṃ gate sati | naktaṃ tatra prakurvīta iti śāstraviniścayaḥ || iti vyāsoktau samācaret prakurvītetyāderanvayo na syāt | na hi kālaḥ kenacidicchayā karttuṃ śakyate | tannaktasya kāladvayam, bhaviṣye,– muhūrttānnaṃ dinaṃ naktaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ | nakṣatradarśanānnaktamahamanthe gaṇādhipa || asya kāladvayasyādhikāribhedena vyavasthā | tathāca devalaḥ,– nakṣatradarśanānnaktaṃ gṛhasthasya budhaiḥ smṛtam | yaterdināṣṭame bhāge tasya rātrau niṣidhyate || smṛtyantare,– naktaṃ niśāyāṃ kurvīta gṛhastho vidhisaṃyutaḥ | yatiśca vidhavā caiva prakuryyāt sa divākaram || sadivākaraṃ tu yatproktamantime ghaṭikādvaye | niśānaktantu tatproktaṃ yāmārddhe prathame sadā || “trimuhūrttaḥ pradoṣaḥ syāt” iti rātribhojane kālo vyāsenoktaḥ | pradoṣavyāptyasambhave gṛhasthasyāpi divānaktaṃ grāhyam | tathāca skānde,– pradoṣavyāpinī na syāt divānaktaṃ vidhīyate | ātmano dviguṇāṃ chāyāmatikrāmati bhāskare || tannaktaṃ naktamityāhurna naktaṃ niśi bhojanam | evaṃ jñātvā tato vidvān sāyāhne tu bhujikriyām || kuryyānnaktavratī naktaphalaṃ bhavati niścitam | vatsaḥ,–pradoṣavyāpinī grāhyā tithirnaktavrate sadā | ekādaśīṃ vinā sarvāḥ śukle kṛṣṇe tathā smṛtāḥ
Linked texts (3)
- Devalasmṛti (fragments) — Sanskrit
- Gadādharapaddhati — Gadādhara Rājaguru 1725, Sanskrit
- Kālasāra — Nārāyaṇa Jyotirvit, Sanskrit