Pramāṇa · Search · About · API

Kalasara 5.p52

Kālasāra 5.p52

Language
Sanskrit

5.p52

evaṃ sati yadā cātyāyikakāryyasiddhikāmo bhavet, tadaiva yasmin kasmiṃścana māse śuklacaturthyāṃ gaṇeśavrataṃ kuryyāt | “yadā cotpadyate” iti vacanāt | bhādramāse yadvratārambhaṃ kurvvanti taca viśeṣata iti phalādhikyāt pratīkṣāsaha-kāryyeṣveveti jñeyam | anyathā sītānveṣaṇārthaṃ hanumatā ācaritasya vratasya śaratkāle kāryyatvaṃ na syāt | evaṃ amṛttāharaṇadāvapi jñeyam | etadapi ekamāsapakṣe pramāṇam | tathā kāryyagauravamapekṣya dvimāsaṃ vyāpya vrataṃ dvivāramityarthaḥ | tathā adhikavighnāśaṅkāyāṃ ṣaṇmāsaṃ vyāpya vratam | ṣaṇmāsaireva vratasya samāptiḥ | vatsarapakṣe'pi dvādaśabhirmāsairmalamāsapāte tu cayodaśamāsairiti kālāśuddhiprakaraṇe lekhyam | atyadhikakāryyagaurave dvādaśavarṣapakṣe pratiśuklacaturthiṃ dvādaśavarṣaparyyantaṃ vrataṃ kāryyamiti bodhyaḥ | asmin dvādaśavarṣapakṣe yat prativatsaraṃ bhādraśuklacaturthyāmekavāramanutiṣṭhanti, tadapi ajñānavilasitamiti jñeyam || atra varṣāsu bhavaṃ vārṣikaṃ vrataṃ dvādaśeti keciddthāpayanti, tanmandameva | ekavacanāntavrataśabdasya dvādaśetyanenānvayābhāvāt | ekamāsamityasya ekaikamāsamityarthaḥ kuto bhavet | evaṃ dvimāsādiṣu jñeyam | “saṃkhyāśabdasya vṛttiviṣaye vīpsārthatvamiṣyate” iti bhāṣyakāroktyā yathākathañcit samādheyamiti cet, vatsaraṃ tathetyāvṛttau na kācit gatirastīti so'rtho heya eva | kiñca hatumatgaṇḍodonāmekavārānuṣṭhāne phalaprāptirapi viruddhā syāditi dik || vrate'smin viśeṣo, vārāhe,— śuklā caturthī kanyārkabhaumavāreṇa saṃyutā | mahatī tatra vighneśamarcileṣṭaṃ labhennaraḥ || arkavāreṇa bhaumavāreṇeti vā kālādarśavacanāt bodhyam || iti vināyakavratam·| atha taddinakarttavyāni | vināyakaṃ samabhyarthyānantaraṃ, bhaviṣye, “taddine nidrāṃ matiṃ śivām” ityādyuktvā, vidyākāmo viśeṣeṇa pūjayecca sarasvatīm | iti vihitasya sarasvatopūjanasya tu yasyāṃ rātrau caturthī bhavati tasyāmeva karaṇaṃ samācāramūlam | asyāṃ bhādraśuklacaturthyā rātrau candradarśanaṃ niṣiddham | ataeva,— sīmantaṃ pretakṛtyaṃ ca navaśasyā navaḥ śaśī | malamāse'pi karttavyaṃ nimittavihitañca yat || iti smṛtyantarāṇmalamāse'pi naimittikacandradarśananiṣedhasya paripālanasamācāraḥ | uditaśabdo'tnāhlāditavyāvṛttiparaḥ, svarūpavyākhyānaparo veti tithitalakārāḥ| yatte tu pañcānanagate bhānāviti vākyamavalambya śaklakṛṣṇapace'pi candradarśanaṃ niṣiddhamityalikhan, tat śaklapaca ityādipādmādivākyavirodhānnādriyata evāsadddvegre | nāgacaturthīvyavasthā nāgapañcamyaṅgatvāt tatra lekhyā || varadācaturthī | nāradīye,— māghaśuklacaturthyā tu gaurīmārādhayedbudhaḥ | caturthī varadā nāma gaurī tatra supūjitā | atra vratasāmānyāt sodayatrimuharttavyāptirgrāhyā | tithiyaidhe tṛtīyaviddhaiva | nātra yugmokteḥ prasaraḥ | jayā ca yadi sampūrṇā caturthī hasate yadi | jayā saiva hi karttavyā nāgaviddhāṃ na kārayet || iti viśeṣasmṛteḥ | tathā ca mādhavācāryāḥ,— gauryyāḥ śuddhajayāyāstu nāgaviddhā niṣidhyate | atha pañcamī | sā copavāse caturthīyatā grāhyā| vrate'pi tathā| caturthīsaṃyutā kāryyā pañcamī parayā natu | iti hārītokteḥ | skānde'pi, - pañcamī tu sadā grāhyā caturthīsahitā vibho | yattu brahmavaivartte, - pañcamī tu prakarttavyā ṣaṣṭhyā yuktā tu nārada | iti | tat skandaṣaṣṭhyāṃ skandopāsanāya vihitaṃ pañcamyupavāsaṃ viṣayīkaroti "skandopavāse svīkāryyā pañcamī parasaṃyutā" | iti vākyaśeṣāt | tathā ca, skandopāsapañcamīvyatiriktapañcamīṣu pūrvaviddhaiva || śrāvaṇaśuklapace jāyaṅgauraupañcamī | purāṇe, - padmanābhe gate śayyāṃ sarvai rdevai ranantaram | pañcamyāmaśitau pace samuttiṣṭhanti pannagāḥ || supte tu devadeveśe pañcamī vyālapañcamī | kuryyustatra yathāśaktyā jāyaṅgauraumahotsavam || devairiti sahārthe tṛtīyā | aśitau śuklapakṣe | śitirrdhavalamecakāviti koṣāt, śuklapakṣe samācārācca | hariśayanānantaraṃ śrāvaṇamāsa ityarthaḥ | āṣāḍhe śayanavidhānāt | tathā śrāvaṇaśuklapace jāyadgaurī ityākhyā | iyaṃ pūjā rājāvādriyate(1), jāyacchabdaśravaṇāt || bhādrakṛṣṇapakṣe rakṣāpañcamī | bhaviṣye,-tatra bhādrapade māsi pañcamyāṃ śraddhayānvitaḥ | śastrāllikhya naro nāgān kṛṣṇavarṇādivarṇakaiḥ

Linked texts (4)