Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 9

Manuṭīkā 9

Language
Sanskrit

Contents

9.2

[ mṛte bhartari brahmacaryatadanurohaṇaṃveti vṛddhagārgyaviṣṇuvāyuktaśrutismṛtivāhyaprakāreṇa buddhipūrvaviṣodvandhanādinātmānaṃhatavatāmudakakriyādyaurdhvadehikamāśaucaṃcanāśaucodakabhājanāitiyājñavalkyasmaraṇātnivartate |
] pākhaṇḍamiti | vedavāhyavratavartināṃkulaṭānāṃca yathāgarbhabhartṛghnīnāṃsurāpīṇāṃca dvijātivaniṣedhātikrameṇa carantīnāṃca yathāsaṃkhyaṃdvijātistriyaṃpratyāha | surālagunapalāṇḍu [gṛ] anakādīnyabhakṣyāṇivarjayedevaṃvidhānāṃstriyāmudakakriyādyaurdhvadehikamāśaucaṃnivarteta|
90|| ācāryamiti | tvamācāryana gurau sannihite guruvṛttimācarediti nyāyenācāryamapi mātṛpitṛpādhyāyālpaṃvā bahuvā yasyetyevaṃvidhaṃguruṃpretānnihṛtya brahmacārī luptavratona bhavati | evaṃvānirhatyabhavatītigamyate |
91 || dakṣiṇeneti | śūdraṃmṛtaṃdakṣiṇadigvartinā nagarāddvāreṇa nirharet | paścimottarapūrvadigvartibhiḥpuradvārairyathākramaṃvaiśyaka kṣatriyabrāhmaṇānnirharet | amaṅgalatvācchūdrādikrameṇātradhamobhidhānaṃ |
92 || narājñāmiti | yatorājānaaindraṃsthānamādhipatyapadamāśritābrahmacāriṇaḥ cāndrāyaṇādivratapravṛttāḥsatriṇaśca gavāmayanādisthābrahmatvaprāptyabhimukhāatasteṣāṃtatkarmaṇyāśaucākhyodoṣonabhavati | tathācaviṣṇuḥ || narājñāṃrājakarmaṇi 'na vratināṃvrate na satriṇāṃsatreceti evaṃnca |
93|| rājñaiti | mahānātmasvarūpaṃsya sthānasya tasmin rājākhye pade vartamānasya rājñaḥsadyaḥśaucamupadiśyate | atraca sadyaḥśauce śāntihomadurbhikṣānnadānādi prajāparipālanārtharājñoyavasthānaṃtatkāraṇaṃ |
94|| ḍiṃbāhavahatānāmiti | ḍiṃbe janaughasaṃStats pīḍane aśastrakalahe vā hatānāṃ tathā saṅgrāmāśanihatānāṃ rājñā vā saṅgrāmepi hatānāṃ gobrāhmaṇaparitrāṇārthaasaṅgāme'pinpyādyā divyāpāditānāṃ yasyacapurohitādeḥ svakāryāvighātārthaṃpṛthivīpatiricchati | tasyāpisadyaḥ śaucaṃ |
95 || somāgyarkānilendrāṇāmiti | candrāgnyādityavāgvinrdrayamānāṃdhanapateḥvaiśravaṇasyāpāṃpateśca varuṇasyetyeṣāṃlokapālānāṃsaṃbandhitejaḥpārthivodhārayati |
96|| lokeśādhiṣṭhitaiti | evamuktanītyā yatolokeśvarākrāntorājñāno'nyāsyānaśaucaṃvidhīyate svakāryamupadiśyate | yasmānmanuṣyāṇāṃyacchaucamāśaucaṃdvanlokeśeṣvyaḥprabhavatyapaitica | tasmādanyaśaucāśaucotpāda nopāsanasamarthalokeśarūpasya rājñaḥ kutaevātmanośaucamiti prakṛtārthastutiḥ |
97 || udyatairiti | saṅgāmaudyataiḥkhaḍgādibhiḥaparāṅmukhatvāddikṣatriyadharmayuktasya hatasya tatkṣaṇādeva yajñasamāptistatkālameva yajñaphalasaṃbandhāttathāśaucamapi tatkṣaṇādeva samāptimetītyevaṃśāstramaryādā |
98 || vipraiti | āśaucānte kṛtaśrāddhādikriyobrāhmaṇo'paaucityāddhastena spṛṣṭvākṣatriyaśca khaḍgādikaṃ vaiśyobalīvardādipratodamayaḥprāṃtaṃpragrahaṃvā'śvādiniyamarajūṃ śūdroyaṣṭiṃspṛṣṭvā śuṣyati |
99 || etadviti | hebrāhmaṇāḥ sapiṇḍeṣu preteṣu yacchaucaṃyuṣmākamuktaṃ | adhunā tvasapiṃḍeṣu sarveṣu mṛteṣu pretaśuddhiṃśṛṇuteti bhṛgurmaharṣīnāha |
100 || asapiṇḍamiti | asapiṇḍaṃmṛtaṃbrāhmaṇaṃ brāhmaṇobandhuvatsnehena nirhatya mātuśca sannikṛṣṭānvāndhavānmātulādīn nirhatya trirātreṇa śudhyati |
101 || yadvīti | sanirhārakoyadi teṣāmāśaucināṃsaṃbandhyannamaśnāti tadā daśāhena śudhyati na trirātreṇa | annaṃpunastatsaṃbandhi anaśnan yadi tatsaṃbandhi-

9.102.104

buddhipūrvakaṃ'manugamya snānaṃkṛtvā tato'gnispṛṣṭvā tadanuca ghṛtaprāśanaṃkṛtvā viśudhyati |
|| idānīṃkānicidvākyāntarasiddhāniśuddhisādhanāni saṃkṣepāvabodhāya prasaṅgato'nuvadituṃkānicicca prasaṅgatoṃśapūrvāṇividhātumāha jñānamiti | jñānaṃbuddheḥ śuddhikartṛ yathā vakṣyati buddhirjñānena śudhyatīti saṅkalpakaṃmanoniścāyikā buddhiriti | buddhirmanasobhedaḥ | evaṃtapovedavidāṃyathābhidhāsyati tapasāvedavittamāityamiyaṃyathāvadiṣyati punaḥpākena mṛnmayaityāhāroyathākathayiṣyati haviṣyeṇayavāgvāveti mṛddhātriṇī yathā jalpiṣyati mṛdbhāryādeyamerthavaditi | manoyathākhyāsyati manaḥpūtaṃsadābhavediti | upāñjanamupālepanaṃyathābhaṇiṣyati saṃmārjanenāñjaneneti | vāyoriha śāstre śodhyaṃnanirdiṣṭaṃ tasya mṛtparṇatṛṇakāṣṭhānāṃcacāṇḍālādivāyasaiḥ sparśane śaucaṃ somasūryāśumārutaiḥ ityevamādiviṣṭhāvāyuktaṃvijñeyaṃ karma yathākortayiṣyati | yajetavāśvamedhenetyādityoyathoktaṃ gāmālāmyārkavīkṣyaveti kāloyathoktaṃśuddhyedviprādaśāhenetyavaṃ jñānādīnamanuṣyāṇāṃsākṣādupayogyadravyadvāreṇacaśuddheḥkartṝṇi |

9.102.105

|| sarveṣāmiti | sarveṣāṃṣaṭdārīndriyamanaḥśaucādīnāṃmadhyādarthaśaucaṃ paradravyādihasvāparihārārthaṃprakṛṣṭamṛṣibhiḥsmṛtaṃ | yasmādyortheśuddhaḥsaśuddhoboddhavyo yaḥpunarmṛdvāriśucirarthecāśuddheḥso'śuddhaeva |

9.102.106

|| kṣāntyeti | yeśāstrajñāste'parādhakṣamayā śudhyanti | yathā vakṣyati | mahāyajñakṣamānāśanyantyāśupāpānīti | akāryakāriṇodānena | yathāvakṣyati | sarvasvaṃvā vedavide iti | amakhyātapāpāñjapyena | yathāvakṣyati paraṃtaransamaṃdīyamiti | vedatattvārthājñāścāndrāyaṇādinā prāyaścittaprakāreṇa vakṣyamāṇena |

9.102.107

|| mṛttoyairiti | mṛttoyaiḥ śudhyate śodhanīyaṃtāvanmṛdvāricādeyamiti vakṣyamāṇena prakāreṇa | nadīca nidāghādāvatyalpapravāhartayā śudhyatyupahatapulinadeśāsatī varṣādijanitenodakavegenāvakṣālitapārāvāratayāśudhyati | sakṛt strīca kathaṃcinmanasā parapuruṣasaṃkalpā ārtavena śudhyati | brāhmaṇāśca saṃnyāsena ṣaṣṭhādhyāyavakṣyamāṇena śudhyanti |

9.102.108

|| adbhiriti | aṅgāni svedādyupahatāni adbhiḥśudhyanti | manaśca kathaṃcidasatsaṅkalpopahataṃ satyābhidhānena śuddhyati | pāramārthikaścātmāparamātmākhyakośakārakṛmivadātmaiva rāgādimalajālāvabaddhovicayopaniṣadādyuktātmopāsanābhistapasācākhilamalaparilopībrahmasvarūpaevāvatiṣṭhate | tathābuddhirviparītāthaṃgrāhiṇī tenāśuddhāsatī yathā bhūtārthagrāhiṇā vijñānena śuddhyati |

9.102.109

|| eṣaiti | eṣaśarīrasaṃbandhinaḥśaucasya yuṣmākaṃvicārauktaḥ| idānīṃnānāprakārāṇāṃdravyāṇāṃśuddheḥ śṛṇuta nirṇayaṃ |

9.102.110

|| taijasānāmiti | agnitajasāyāni dravī bhavanti tāni taijasāni suvarṇādīni evaṃ prasiddhesteṣāṃmaṇīnāṃpāṣāṇamayasyacasarvasya cakārānmṛdāderapi adbhirmṛdgalmaneścānyatareṇa lepagandhāpakarṣaṇākhyaikakāryatvādvikalpitena vidvadbhirmanvādibhiḥśuddhiruktā | idaṃsamānajātīyocchiṣṭalepāmedhyadravyasaṃsparśādivsvalpopaghātaviṣayaṃ | tathā copaghātaviśeṣe śuddhyantarāṇi dṛśyante | yathā baudhāyanādibhistaijasānāṃmūtrapurīṣaśukrāsṛkuṇapamayairatyantavāsitānāmāvartanaṃ | alpakālasaṃsargeṣu parilekhanaṃsparśamātropaghātetu triḥsaptakṛtvaḥ parimārjanādyuktaṃ | ārvatanaṃ punaḥkaraṇaṃ parilekhanaṃtakṣaṇaṃ |

9.102.111

|| nirlepamiti | ucchiṣṭādileparahitaṃpānīyapānādyupahataṃsauvarṇabhāṇḍamabjaṃca śuktyādikamaśmamayaṃca rūpyamākhātapūritamadbhireva kevalibhirviśuddhyati | namdvasrgamasahitābhiḥ |

9.102.112

|| apāmiti | abhrirvaivavaruṇānīrasyakāmayatettyādive'śrūyate | tatrāgneḥsuvarṇamindriyaṃvaruṇādīnāṃrajata mityevaṃ śrūyate | evaṃcāsyāpaḥsaṃyogādyataḥ suvarṇarūpya tayoḥsvakāraṇenaivodakākhyena tathaikakāraṇakena bhasmanaiva śodhanaṃ praśasyataramevaṃ ca mṛdaḥkāñcanarajatayorbhāsmā |

9.102.113

|| tāmrāyaskāṃstharaityānāmiti | tāmraloha kāṃsyapittala trapusosānāṃ bhasmodakakāñjikādibhirmalānarharaṇātikrameṇa śaucaṃkarttavyaṃ | idaṃca yatramṛddrasanāmagucchiṣṭādimalanirharaṇāsāmarthyatadviṣayaṃ yathārhavacanāt |

9.102.114

|| dravāṇāmiti | dravāṇāṃghṛtādīnāṃbaudhāyanādyabhihitaprasthamātrapramāṇānāṃśvakākādyucchiṣṭānāṃ amedhyasaṃsargakīṭāyupahatānāṃ amedhyaspṛṣṭadravyaspṛṣṭānāṃcotplavanaṃkuśāgrābhyāṃ pavamānaḥsuvarjanaityanuvākeneti smṛtyantarotkodadhidugdhaprakṣepaṇaparyantaḥ samānajātīyadravyasecanaṃvāsmṛtam | saṃhatānāṃca śayanādīnāmucchiṣṭādyupahatānāṃkṣālitaikadeśānāṃ abhyukṣaṇaṃ dārumayānāṃcocchiṣṭalepāyupahatānāṃ takṣaṇam |

9.102.115

|| mārjanamiti | yajñapātrāṇāṃjuhvājyadhānīprabhṛtīnāṃ yajñakriyāyāṃkarmāṅgatayā hastena parimārjanam | camagrahāṇāṃca yajñapātraviśeṣāṇāṃkarmāṅgatayaiva prakṣālanena śuddhiḥ |

9.102.116

|| carūṇāmiti | caruśūrpādīnāṃ yajñāṅgabhūtānāṃbhāṇḍaviśeṣāṇāṃ tadaṅgatayoṣñodakena śuddhiḥ |

9.102.117

|| adbhiiriti | anekoddhārye dāruśile bhūmisameiti bodhāyanīyādyanekoddhāryasya dravyāntarasyālpaśaucatvadarśanātpuruṣābhāvādūrdhvadhānyavastrāṇāṃ cāṇḍālādirabhyukṣaṇam | tadalpānāṃpunaradbhiḥprakṣālanaṃvidhīyate |

9.102.118

|| cailavaditi | spṛśyacarmaṇāṃvaidalānāṃca tarutvagādinirmitānāṃvastravacchuddhiḥ | śākamūlaphalānāṃ punaḥpakkāpakvabhedenāvahatānavahataśuddhāśuddhadhānyavacchuddhiriṣyate | cailavaditi siddhedhānyavadityārambhāt |

9.102.120

119|| kauśeyāvikayorūṣairiti | kośānivṛttasya paṭṭaviśeṣasyorṇāmayasyaca soṣairudakaṃgomṛtrairiti yājñavalkyādidarśanādudakasahitairūṣaiḥ mṛdviśeṣairevaṃ kutaponāmājalomanirmitānāṃsodakenāriṣṭakacūrṇaina | aṃśu paṭṭānāṃvalkalatanukṛtānāṃpaṭṭānāṃ sodakabilvacūrṇena | kṣumādikṛtānāṃsodakena gaurasarṣapacūrṇena śuddhiriṣyate |
|| kṣaumavaditi | śaṅkhaśṛṅgāspṛśyāsthidantamayānāṃ kṣaumavadgaurasarṣapacūrṇena sodakena gomūtreṇa vā malopaghātaviśeṣajñena śuddhiḥkāryā |

9.102.121

|| prokṣaṇāditi | mārjanollekhanairevaॅśmeti | tṛṇakāṣṭhapalālaṃ cāṇḍālādisparśanāduṣṭamabhyukṣaṇācchudhyati | tṛṇapa lālasāhacaryādgṛhabhāṇḍavyatirikta matrakāṣṭhaṃvijñeyam | tatratūdakaṃśāravāṇāṃcāmyukṣaṇamityādi gṛhaṃca śavodakyāpraveśādi duṣṭaṃ bhityādimalopakarṣaṇecaṇḍālādi praveśādṛṣṭaṃ śavādiduṣṭaṃ sudhāgomayādinopalepanena yanmṛnmayaṃcocchiṣṭāyupahatadravyādispṛṣṭaṃ punaḥpākena pākaścādvānvatvāpādanenātyaṃtopahatasya punastyāgaeva | yathācavasiṣṭhaḥ || madyairmūtraiḥpurīṣairvāṣṭhīvanaiḥpūyaśoṇitaiḥ || saṃspṛṣṭenaivaśudhyetapunaḥ pakinamṛnmayaṃ iti |

9.102.122

|| saṃmārjanenadāheneti | avakaraśodhanagomayādyupalepanakṣīrodakagomūtrādisekatakṣaṇairahorātramātraṃbahugonivāsena cocchiṣṭamūtrapurīṣacaṇḍālaśmaśānādyupaghātaviśeṣāpekṣayā vyastaiḥsamastairvā pañcabhirbhūmiḥśudhyati |

9.102.124

|| pakṣigdhāmiti | atyantānupahataṃ śukādipaśyucchiṣṭaṃ goghrātaṃ avadhūtaṃ kṛtavāsopari avadhūnanaṃ tāparikṣavathukaṃ keśāpahatamamedhyasaṃsarpikṛmyupahataṃ jagdhaśabdādanaṃmṛtprakṣepeṇa śudhyati |

9.102.125

|| yāvannāpaityamedhyāktagandhalepañcatatkṛtaḥ || iti | purīṣādi dagdhādyāvatpurīṣādi saṃbandhi nau gandhalepau nāpagacchataḥ tāvatsarvadravyaśuddhiṣu mṛdvāripragṛhītavyamityame-

9.102.127

oktānukaśuddhiviśeṣaviṣayamidam |
126|| trīṇīti | yasya pramāṇena kenacidapyupaghātasambandhona paricchinnojñātopaghātaśaṅkyaṃtaddbhirnirṇiktaṃyathāhārītaḥ || yadyanmīmāṃsyaṃsyāttadadbhiḥsaṃsparśācchuci bhavatīti || yaccopaghātasandehesati prakṣālanāsaheśuddhyettadbhavatviti brāhmaṇasya vācāpraśasyate| tāni trīṇī pavitrāṇi brāhmaṇādīnāṃ devāḥ kalpitavantaḥ |
|| āpaiti | yatparimāṇāsvapsu gostṛṣṇācchedobhavati tāāpogandhavarṇarasānvitatvena amedhyena yadi vyāptāna bhavanti tadābhūmyādigatāśuddhāaprayataprasaṅgātsucittāṃśaṃkāyāmidaṃbhūmigrahaṇaṃnantarikṣāpāṃśuddhatvavyāvṛttyartham |

9.102.128

|| nityamiti | kāroḥ sūpakārāderdevatrālaṇāyarthepi pāke dravyaprayojanāpekṣaśuddhiviśeṣākaraṇepi suśuddhayaiva hastaḥ śuddhaḥtathā aśaucepi kāruṇāṃkārukarmaṇīti viṣṇusmaraṇāt || svavyāpāramātre hastaḥ śuddhaḥ hastapradhānaprāyattvācca tatkarmaṇāṃhastagrahaṇam | tathā yadvikretavyamāpaṇabhūmau vitatya sthāpitaṃ tadanekakretṛsāmānyakaraparighaṭitamapi nāpaṇīyamannamaśnīyāditi śaṅkasmaraṇāt || siddhānnavat śucitathā brahmacaryādigataṃ bhaikṣyamanācāntastrīpradānāśuci rathyākramaṇādināpi nityaṃśuddhamiti śāstramaryādā |

9.102.129

|| nityamiti | striyaścarati saṃsargaiti gautamasmaraṇāt tatkālanityaṃstrīṇāmāsyaṃśucistathā kākādyatyantāhatapakṣicañcughātapātiphalaṃśruci | vatsamūkhaṃ ca dohavelāyāṃkṣīramamlāvane śuci śvā ca yadāmṛgādihantuṃ gṛhṇāti tadā tadvyāpāre śuciḥ |

9.102.130

|| ataevamataḥ śvabhiriti | ṛvyādibhvahtaśśvāndyaiścāṃḍālādyaiścadasyubhiḥ || śvabhirhatasya mṛgāderyanmāṃsaṃśucītyevaṃmanurabhyadhāttathānyairapi cāmamāṃsabhakṣyaiḥśyenādibhikṣubhāṇḍālapulindādibhiśca mṛgādivadhajīvībhirhatasyeti |

9.102.131

|| ūrdhvamiti | nābherupari yānīndriyāṇi tāni sarvāṇi śucīnītyevaṃmatśūnyutasparśaṃti nāśucīnabhavanti | yāni punarnārbheradhasthānyaśuddhāni tāni nābhyapekṣamadhaḥchidrāṇāṃyānīti bahuvacanam | tathā vakṣyamāṇamalāḥ śarīrataḥ svasthānācyutāaśuddhāḥ |

9.102.132

|| makṣiketi | makṣikāamedhyasparśinyopi talleparahitāḥ jalakaṇāśca sparśamātrānumeyāḥ chāyā cāṇḍālādisaṃbandhinī gośva mukhavajrjam | yathā baudhāyanaḥ || ajāśvāmukhatomedhyāgāvomedhyāmukhādvate || mārjāranakulau sparśośubhāśca mṛgapakṣiṇaḥ ityaśvaādityaraśmyorajovāyurenitaṃbhūrathyādau cāṇḍālādispṛṣṭā gamanamātreṇa vāmvagricaityādisparśe śucīnīti jānīyāt |

9.102.133

|| viṇmūtrotsargaśuddhyarthamiti | viṇmūtramutsṛjate yena tasya pācādeḥ śuddhayarthagandhalepanirharaṇaprayojanaparyantaṃmṛdvāriyāhyaṃgṛhītavyaṃtathā kāyikānāṃca vakṣyamāṇamalānāṃsaṃbandhinīśuddhā daśasvapi śuddhiṣu lepādyapāsanaparyantaṃmṛdvāriyāhyam | atra kaścit || ādadīta mṛdo'paśva ṣaṭsūpūrveṣu śuddhaye | uttareṣu tu ṣaṭtvadbhiḥkelābhirviśudhyatīti smṛtyantaradarśanāduttareṣu karṇamalādiṣunakadācidapimśṛddātavyetimanyate tadasat | dvādaśakhapītyevamihacodanāttasmāduttareṣuvikalpaḥ | saca deśakālādyapekṣayā vyavasthitavikalpoyathāha baudhāyanaḥ || deśaṃkālaṃ tathātmānaṃdravyaṃdravyaprayojanaṃ || upapattimavasthāṃcajñātvāśaucaṃsamācaret iti| atodevapitrāyacahvārthakarmapravṛttauttareṣvapyādadītānyatra tu neti | ātmāśrotriyatvācārāyatiśayopetonthā vā dravyamalpamayāvāvanmācāśaucakriyayā prāyaścittārhadravyaprayojanaṃ dṛṣṭādṛṣṭāyupayogitvenopapattiḥ saṃśodhakadravyasaṃpattiravasthāśarīrān |

9.102.134

|| vaseti | vasā kāyasnehaḥ | śukreretaḥ | asṛkrudhiraṃ majjāśirasyaṃmedomūtrapūrīṣakarṇamalaśleṣmāssravakkimalekhādāityetenṛṇāṃmalāḥ| narādīnāṃ abhakṣaprāṇināṃmalāḥ mūtrapurīṣotsarge sati |

9.102.136

135|| ekaiti | śuddhimicchataikā mṛnmṛdvāryādeyamarthavadityukasahitā liṅge dātavyā | gude ca tisraḥ | tathā ekasminhaste vāme || dharmaviddakṣiṇahastamaghaḥ śaucena yojayet || tathaiva vānahastena nābherudhvainaśodhayet || itidevaladarśanena tenaiva śaucavidhinā daśadātavyāstatra ubhayorhastayoḥ saptadātavyāḥ | yattūktasaṅkhyayā gandhalepakṣayona bhavati tadā yāvannāpaityamedhyāktāditi vacastat saṅkhyānatikrameṇāpi tatkṣayaparyantaṃśaucaṃkāryamarvāksaṅkhyāpūraṇāllepādikṣayepi saṅkhyāvākyāraṃbhasāmarthyātsaṅkhyāṃ pūrayitavyaiva |
||

9.102.137

yadetadekāliṅgeityādi śaucametaduktaṃgṛhasthānāmeva brahmacārivānaprasthabhikṣūṇāṃ tvetadeva dvitricaturguṇam |
||

9.102.140

mūtrapurīṣaṃkṛtvā kṛtapūrvoktaśaucaḥ kṛtānnabhakṣaḥ san śīrṣaṇyānīndriyacchidrāṇi upaspṛśet | ācamanameva vṛttānurodhāt | evamuktaṃ tathā cottaraśloke viśeṣayiṣyati | vedaṃcādhyetumacchinnannaṃcāśnanyāvajjīvaṃ ācamediti | tacca dvitīyādhyāyeubhayamapyadhyeṣyamāṇastvācāntonivedya gurave'śrīyādācamedityuktaṃvratāṅgatvātharma | iha tu śaucāṅgatayocyate|
138||tathācāha
śarīraśuddhimacchin trīnvārānaprathamamapaācamettatodvau vārau oṣṭhadeśe mukhaṃparisṛjyāt | strīśūdraṃpunarekavāraṃācamanārthamapobhakṣayet |
139||
śāstramaryādānuvartināṃdvijātyāśritānāṃśūdrāṇāmāśrayabhūtadvijātīnāṃmāsi māsimuṇḍanaṃ vaiśyavacca ekā liṅgeityādyācamanaparyantaśaucavidhiḥ kāryaḥ dvijocchiṣṭabhojana prakṛtatvādātmasaṃbandhe dātavyam |
||

9.102.141

mukhaniḥsṛtāvimuṣovyaṅgyatvena nipatantitadocchiṣṭaṃnajanayanti | tasmāt śmaśrūṇyāsyapratiṣṭhānidantāṃtaralagraṃvānānāvayavādvidantaśliṣṭaṃdaṃtavadanyatra jivhābhimarśanātmāk cyuterittheke cyuteṣvāśrāvavadviyānnigiranneva tacchucirityevaṃ gautamaprakriyānocchiṣṭaṃkaroti |
||

Linked texts (1)