Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 9

Manvarthamuktāvalī 9

Language
Sanskrit

9.1

prasūtāyā anirdaśāyā gordugdham| goriti peyakṣīrapaśūpalakṣaṇārtham| tenājāmahiṣyorapi daśāhamadhye pratiṣedhaḥ| tathāca yamaḥ-“ anirdaśāhaṃ gokṣīramājaṃ māhiṣameva ca”| tathauṣṭrabhavaṃ, aśvādyekakhurasaṃbandhi, meṣabhavaṃ, saṃdhinī yā ṛtumatī vṛṣamicchatī tasyāḥ kṣīram| tathāca hārītaḥ-“saṃdhinī vṛṣyantī tasyāḥ payo na pibedūtumattadvatī”| vivatsāyā mṛtavatsāyāḥ asannihitavatsāyāśca kṣīraṃ varjayet| dhenvadhikaraṇanyāyena vatsagrahaṇādeva gavi labdhāyāṃ punarbrahaṇaṃ goreva na tvajāmahiṣyoriti jñāpanārtham|
8||

9.9

mṛgaśabdo'tra mahiṣaparyudāsātpaśumātraparaḥ| māhiṣaṃ kṣīraṃ varjayitvā sarveṣāmāraṇyaprabhavapaśūnāṃ hastyādīnāṃ kṣīraṃ strīkṣīraṃ ca sarvāṇi śuktāni varjanīyāni| svabhāvato madhurarasāni yāni kālavaśenaudakādinā cāmalībhavanti tāni śuktaśabdavācyāni| “śuktaṃ paryuṣitaṃ caiva” iti caturthe kṛte'pi śuktapratiṣedhe dadhyādipratiprasavārthaṃ punarihocyate |

9.10

śukteṣu madhye dadhi bhakṣyaṃ dadhisaṃbhavaṃ ca sarvaṃ takrādi| yāni tu puṣpamūlaphalairudakena saṃdhīyante tāni bhakṣaṇīyāni| śubhairiti viśeṣaṇopādānānmohādivikārakāribhiḥ kṛtasaṃdhānasya pratiṣedhaḥ| tathāca bṛhaspatiḥ “kandamūlaphalaiḥ puṣpaiḥ śastaiḥ śuktānra varjayet| avikāri bhavedbhakṣyamabhakṣyaṃ tadvikārakṛt” |

9.11

āmaṃ māṃsaṃ ye bhakṣayanti te kravyādāstānsarvāngṛdhrādīnpakṣiṇo varjayet| tathā grāmanivāsinaśca pakṣiṇaḥ pārāvatādīn| tathā śrutau kecidekaśaphā bhakṣyatvena nirdiṣṭāḥ| tathāca “auṣṭraṃ vāḍavamālabheta tasya ca māṃsamaśnīyāt” iti| keciccānirdiṣṭā rāsabhādayasteṣāṃ māṃsaṃ varjayet| ye'pi yajñāṅgatvena vihitāsteṣāmapi yajña eva māṃsabhakṣaṇaṃ na sarvadā| ṭiṭṭibhākhyaṃ ca pakṣiṇaṃ varjayet |

9.12

kalaviṅkaṃ caṭakaṃ tasya grāmāraṇyobhayavāsitvādeva niṣadhaḥ| ityāraṇyasyāpyabha kṣyatvārthaṃ jātiśabdena niṣedhaḥ| plavākhyaṃ pakṣiṇam| tathā haṃsacakravākagrāmakukkuṭasārasarajjuvāladātyūhaśukasārikākhyānpakṣiṇo varjayet| vakṣyamāṇajālapādaniṣedhenaiva haṃsacakravākayorapi niṣedhasiddhau pṛthaṅinaṣedho'nyeṣāmapi jālapādānāṃ vikalpārthaḥ| sa ca vyavasthito vijñeyaḥ| āpadi bhakṣyā na tvanāpadi| icchāvikalpasya rāgata eva prāpteḥ| grāmakukkuṭe tu grāmagrahaṇamāraṇyakukkuṭādyanujñānārthaṃ na tvetadvyatiriktagrāmavāsivikalpārtham| āpadarthe gataprayojanaṃ bhavati| vākyāntaragataviśeṣāvadhāraṇaparatvasyānyāyyatvāt|

9.13

pratudya cañcvā ye bhakṣayanti tāndārvvāghātādīn, jālapādāniti jālākārapādāñśarāriprabhṛtīn, koyaṣṭyākhyaṃ pakṣiṇam, nakhaviṣkirānnakhairvikīrya ye bhakṣayanti tānabhyanujñātāraṇyakukkaṭādivyatiriktāñśyenādīn| tathā nimajya ye matsyānkhādanti tānmadguprabhṛtīn, sūnā māraṇasthānaṃ tatra sthitaṃ yanmāṃsaṃ bhakṣyamapi, vallūraṃ śuṣkamāṃsaṃ etāni varjayet|

9.14

bakabalākādroṇakākakhañjanān tathā matsyādānpakṣiṣyatiriktānapi nakrādīnviḍvarāhāṃśca| viḍiti viśeṣaṇamāraṇyasūkarābhyanujñānārtham| matsyāṃśca sarvānvarjayet|
matsyabhakṣaṇanindāmāha-

9.15

yo yadīyaṃ māṃsaṃ khādati sa tanmāṃsāda evaṃ paraṃ vyapadiśyate| yathā mārjāro mūṣikādaḥ| matsyādaḥ punaḥ sarvamāṃsabhakṣakatvena vyapadeṣṭuṃ yogyastasmānmatsyānna khādet|
idānīṃ bhakṣyamatsayānāha-

9.16

pāṭhīnarohitau matsyabhedau bhakṣaṇīyau| havyakavyayorniyuktāviti samastavakṣyamāṇaniṣiddhopalakṣaṇārtham| tena prāṇātyayādāvadoṣaḥ| tathā rājīvākhyāṃtsiṃhatuṇḍāṃśca saśalkāṃśca sarvānvakṣyamāṇalakṣaṇopetānadyāt| medhātithigovindarājau tu-‘‘pāṭhīnarohitau daivapaitrādikarmaṇi niyuktāvevādanīyau na tvanyadā| rājīvasiṃhatuṇḍasaśalkamatsyāstu havyakavyābhyāmanyatrāpi bhakṣaṇīyāḥ’’ ityācakṣatuḥ| na tanmanoharam| pāṭhīnarohitau śrāddhe niyuktau śrāddhabhoktraiva bhakṣaṇīyau natu śrāddhakartrāpi| jīvādyo havyakavyābhyāmanyatrāpi bhakṣyā ityasyāpramāṇatvāt| munyantaraiśca rohitapāṭhīnarājīvādīnāṃ tulyatvenābhidhānāt| tathāca śaṅkhaḥ-‘‘rājīvāḥ siṃhatuṇḍāśca saśalkāśca tathaiva ca| pāṭhīnarohitau cāpi bhakṣyā matsyeṣu kīrtitāḥ’’| yājñavalkyaḥ-‘‘bhakṣyāḥ pañcanakhāḥ śvāviddhodhāḥ kacchapaśalyakāḥ| śaśaśca matsyeṣvapi tu siṃhatuṇḍakarohitāḥ| tathā pāṭhīnarājīvasaśalkāśca dvijātibhiḥ’’ (a0 1 ślo0 177) hārītaḥ-‘‘saśalkānmatsyānprāyopapannānbhakṣayet|’’ evaṃ ca ‘‘bhoktrāvādyau na kartrāpi śrāddhe pāṭhīnarohitau| rājīvādyāstathā neti vyākhyā na munisaṃmatā’’|

9.17

ye ekākinaḥ prāyeṇa caranti sarvādayastānekacarān, tathā ye abhiyuktairapi nāmajātibhedenāvadharya vibhāgataśca mṛgapakṣiṇo na jñāyante tān| bhakṣyeṣvapi samuddiṣṭāniti sāmānyaviśeṣaniṣedhābhāvena bhakṣyapakṣanikṣiptānabhakṣyatvena samuddiṣṭāṃśca, tathā sarvānapañcanakhānvānarādīnna bhakṣayet|
atra pratiprasavamāha-

9.18

śvāvidhaṃ sedhākhyaṃ prāṇibhedaṃ, śalyakaṃ tatsadṛśaṃ sthūlalomānaṃ, tathā godhāgaṇḍakakacchapaśaśānpañcanakheṣu bhakṣyānmanvādayaḥ prāhuḥ| tathoṣṭravarjitānekadantapaṅktyupetān|

9.19

kavakagrāmasūkaralaśunādīnāmanyatamaṃ buddhipūrvakaṃ guruprāyaścittopadeśādabhyāsato bhakṣayitvā dvijātiḥ patati| tataśca patitaprāyaścittaṃ kuryāt| “garhitānādyayorjagdhiḥ surāpānasamāni ṣaṭ” (a0 11 ślo0 56) iti|

9.20

etāni chatrākādīni ṣaṭ buddhipūrvakameva bhakṣayitvā'bhidheyabhakṣaṇasya nimittatvena sāhityasyāvivakṣitatvāt| ekādaśādhyāyavakṣyamāṇasvarūpaṃ saptāhasādhyaṃ sāntapanaṃ yaticāndrāyaṇaṃ vā caret| etadvyatirikteṣu lohitavṛkṣaniryāsādiṣu pratyekaṃ bhakṣaṇādahorātropavāsaṃ kuryāt| chatrākādīnāṃ ca prāyaścittāpakarṣo varjanādarārthaḥ| “śeṣeṣūpavasedahaḥ” iti lāghavārtham| tatrahi kriyamāṇe lohitaniryā sagrahaṇamapi kartavyaṃ syāt|

9.21

dvijottamapadaṃ dvijātiparam| trayāṇāṃ prakṛtatvāt, “etaduktaṃ dvijātīnām” (a0 5 ślo0 26) ityupasaṃhārācca| dvijātiḥ saṃvatsaramadhye ekamapi kṛcchraṃ prathamāmnātātprājāpatyākhyamajñātabhakṣaṇadoṣopaśamanārthamanutiṣṭhet| jñātasya punarbhakṣyabhakṣaṇadoṣasya viśeṣato yatra yadvihitaṃ tadeva prāyaścittaṃ kuryāt| yattu-“trīṇi devāḥ pavitrāṇi brāhmaṇānāmakalpayan| adṛṣṭamadbhirnirṇiktaṃ yacca vācā praśasyate” (a0 5 ślo0 127) iti taddravyaśuddhiprakaraṇapāṭhitaprāyaścittavyatirikta dravyaśuddhiviśeṣe'vatiṣṭhate |

9.22

brāhmaṇādibhiryāgārthaṃ praśastāḥ śāstravihitā mṛgapakṣiṇo vadhyāḥ| bhṛtyānāṃ cāvaśyabharaṇīyānāṃ vṛddhamātāpitrādīnāṃ saṃvardhanārtham| yasmādagastyo muniḥ pūrvaṃ tathā kṛtavān| prakṛtirūpo'yamanuvādaḥ|

9.23

yasmātpurātaneṣvapyuṣikartṛkayajñeṣu ca bhakṣyāṇāṃ mṛgapakṣīṇāṃ māṃsena puroḍāśā abhavaṃstasmādyajñārthamadhunātanairapi mṛgapakṣiṇo vadhyāḥ|
idānīṃ paryuṣitapratiprasavārthamāha-

9.24

yatkiṃcitkharaviśadamabhyavahāryaṃ modakādi, bhojyaṃ pāyasādi, agarhitamupaghātāntararahitaṃ tatparyuṣitaṃ rātryantaritamapi ghṛtatailadadhyādisaṃyuktaṃ kṛtvā bhakṣaṇīyam| natu prāgeva yatsnehasaṃyuktaṃ tatparyuṣitaṃ bhakṣaṇīyamiti vyākhyeyam| tathāca sati haviḥśeṣasya snehasaṃyogāvaśyaṃbhāvāt "yatkiṃcitsnehasaṃyuktaṃ" ityanenaiva bhakṣaṇe siddhe "haviḥśeṣaṃ ca yadbhavet" ityanarthakaṃ syāt| smṛtyantare'pi bhakṣaṇakāla evābhidhāraṇamupadiśyate| tathāca yamaḥ-“masūramāṣasaṃyuktaṃ tathā paryuṣitaṃ ca yat| tattu prakṣālitaṃ kṛtvā bhuñjīta hyabhidhāritam"| haviḥśeṣaṃ tu carupuroḍāśādi paryuṣitamapi bhojanakāle snehasaṃyogaśūnyameva bhakṣaṇīyaṃ pṛthagupadeśāt|

9.25

anekarātryantaritā api yavagodhūmadugdhavikārāḥ snehasaṃyogarahitā api dvijātibhirbhakṣaṇīyāḥ|

9.26

etaddvijātīnāṃ bhakṣyābhakṣyamuktaṃ, ata ūrdhvaṃ māṃsasya bhakṣaṇe varjane ca vidhānaṃ niḥśeṣaṃ vakṣyāmi|

9.27

"prokṣitaṃ bhakṣayet" iti parisaṃkhyā vā syānniyamavidhirvā|| tatra parisaṃkhyātve prokṣitādanyatra bhakṣaṇīyamiti vākyārthaḥ syāt| sa cānupākṛtamāṃsānītyanenaiva niṣedhātprāptaḥ| tasmānmantrakṛtaprokṣaṇākhyasaṃskārayuktayajñahutapaśumāṃsabhakṣaṇamidaṃ yajñāṅgaṃ vidhīyate| ataeva "asaṃskṛtānpaśūnmantraiḥ" (a0 5 ślo036) ityasyānuvādaṃ vakṣyati| brāhmaṇānāṃ ca yadā kāmanā bhavati tadāvaśyaṃ māṃsaṃ bhoktavyamiti tadāpi niyamata ekavāraṃ bhakṣayet “sakṛdbrāhmaṇakāmyayā” iti yamavacanāt| tathā śrāddhe madhuparke ca “nāmāṃso madhuparkaḥ” (a0 1 khaṃ0 24) iti gṛhyavacanānniyuktena niyamānmāṃsaṃ bhakṣaṇīyamiti| ataeva “niyuktastu yathānyāyam” (a0 5 ślo0 35) ityatikramadoṣaṃ vakṣyati| prāṇātyaye cāhārāntarābhāvanimittake vyādhihetuke vā niyamato māṃsaṃ bhakṣayet|
prāṇātyaye māṃsabhakṣaṇānuvādamāha-

9.28

prāṇitīti prāṇo jīvaḥ śarīrāntargato bhoktā tasyādanīyaṃ sarvamidaṃ brahmā kalpitavān| kiṃ tadāha| jaṃgamaṃ paśvādi, sthāvaraṃ vrīhiyavādi sarvaṃ tasya bhojanam| tasmātprāṇadhāraṇārthaṃ jīvo māṃsaṃ bhakṣayet|
prāṇasyārthamidaṃ sarvamityevaṃ prapañcayati-

9.29

jaṅgamānāṃ hariṇādīnāmajaṅgamāstṛṇādayaḥ, daṃṣṭriṇāṃ vyāghrādīnāmadaṃṣṭriṇo hariṇādayaḥ, sahastānāṃ manuṣyādīnāmahastā matsyādayaḥ, śūrāṇāṃ siṃhādīnāṃ bhīravo hastyādayo'danīyā etādṛśyāṃ vidhātureva sṛṣṭau|

9.30

bhakṣayitā bhakṣaṇārhānprāṇinaḥ pratyahamapi bhakṣayanna doṣaṃ prāpnoti| yasmādvidhātraiva bhakṣaṇārhā bhakṣayitāraśca nirmitā iti tribhiḥ ślokaiḥ prāṇātyaye māṃsabhakṣaṇastutiriyam|
atha prokṣitabhakṣaṇaniyamārthavādamāha-

9.31

yajñasaṃpattyarthaṃ tadaṅgabhūtamāṃsasya jagdharbhakṣaṇametaddaivamanuṣṭhānaṃ uktavyatiriktaprakāreṇa punarātmārthameva paśuṃ vyāpādya tanmāṃsabhakṣaṇeṣu pravṛttī rākṣasocitamanuṣṭhānamityuttarārddhaṃ vṛthāmāṃsabhakṣaṇanivṛtyanuvādaḥ|

9.32

krītvā ātmanā cotpādya anyena vā kenāpvānīya dattaṃ māsaṃ devapitṛbhyo datvā śeṣaṃ bhakṣayanna pāpaṃ prāpnoti| ataḥ prokṣitādicatuṣṭayabhakṣaṇavannedaṃ niyataṃ bhakṣaṇaṃ na duṣyatītyabhidhānāt| “varṣe varṣe'śvamedhena” (a0 5 ślo0 53) ityādivakṣyamāṇamāṃsavarjanavidhirapyetadviṣaya evāvirodhāt|

9.33

māṃsabhakṣaṇānuṣṭhānadoṣajño dvijātiranāpadi tattaddevādyarcanavidhānaṃ vinā na māṃsaṃ bhakṣayet| yasmādvidhānena yo māsaṃ khādati sa mṛtaḥ sanyanmāṃsaṃ bhakṣitaṃ taiḥprāṇibhiḥ paraloke svarakṣaṇākṣamaḥ khādyata iti sarvaślokānuvādaḥ|

9.34

mṛgavadhajīvino vyādhāderdhananimittaṃ mṛgāṇāṃ hanturna tathāvidhaṃ pāpaṃ bhavati, yādṛśamadevapitṛśeṣabhūtamāṃsāni khādataḥ paraloke bhavatīti pūrvānuvāda eva|

9.35

śrāddhe madhuparke ca yathāśāstraṃ niyuktaḥ santyo manuṣyo māṃsaṃ na khādati sa mṛtaḥ sannekaviṃśatijanmāni paśurbhavati| "yathāvidhi niyuktastu" (a0 5 ślo0 27) ityetanniyamātikramaphalavidhānamidam|

9.36

vedavihitamantravatprokṣaṇādisaṃskāraśūnyānpaśūnviprādiḥ kadācinnāśnīyāt| śāśvataṃ pravāhānāditayā nityaṃ paśuyāgādividhimāsthito mantrasaṃskṛtānevāśnīyāditi| "prokṣitaṃ bhakṣayenmāṃsam" (a0 5 ślo0 27) ityetasyānuvādārthametat|

9.37

saṅga āsaktau paśubhakṣaṇānurāgeṇa ghṛtamayīṃ piṣṭamayīṃ vā paśupatikṛtiṃ kṛtvā khādayenna punardevatādyuddeśaṃ vinaiva paśūnkadācidapi hantumicchet|

9.38

devatādyuddeśamantareṇātmārthaṃ yaḥ paśunhanti sa vṛthāpaśughno mṛtaḥ sandyāvatsaṃkhyāni paśuromāṇi tāvatsaṃkhyābhūtaṃ janmani janmani māraṇaṃ prāpnoti| tasmādvṛthā paśuṃ na hanyāt| tāvatkṛtva iti vatvantātkriyābhyāvṛttigaṇane kṛtvasuc pratyayaḥ| iha ha śabda āgamaprasiddhisūcanārthaḥ|
yajñārthe tu paśuvadhe na doṣa ityāha-

9.39

yajñasiddhayarthaṃ prajāpatinā ātmanaivādareṇa paśavaḥ sṛṣṭāḥ| yajñaścāgno prāstāhutinyāyātsarvasyāsya jagato vivṛddhyarthaḥ| tasmādyajñe vadho'vadha eva| vadhajanyadoṣābhāvāt|

9.40

oṣadhyo vrīhiyavādyāḥ, paśavaśchāgādyaḥ, vṛkṣā yūpādyarthāḥ, tiryañcaḥ kūrmādayaḥ, pakṣiṇaḥ kapiñjalādyāḥ, yajñārthaṃ vināśaṃ gatāḥ punarnātyutkarṣaṃ prāpnuvanti|

9.41

"nāmāṃso madhuparkaḥ" (gṛ0 sū0 a0 1 khaṃ0 24) iti vidhānānmadhuparke ca yajñe ca jyotiṣṭomādau, pitrye daive ca karmaṇi śrāddhādau paśavo hiṃsanīyā nānyatreti manurabhihitavān|

9.42

eṣu madhuparkādiṣu padārtheṣu paśūnhiṃsannātmānaṃ paśuṃ cottamāṃ gatiṃ svargādyupabhogayogyavikṣaṇadehadaśādisaṃbandhaṃ prāpayati| vedatattvārthaviditi vidvadadhikārabodhanārtham| nanvanyādhikāritve karmaṇi kathamanadhikṛtasya paścāderuttamagatiprāptiḥ phalam| ucyate| śāstrapramāṇakatvāt| asyārthasya pitradhikārikāyāṃ jāteṣṭāvanadhikāriṇo'pi putrasya phalaprāptivadihāpi paścādigataphalasaṃbhavādyajamāna eva kāruṇikatayā paśugataphalaviśiṣṭameva phalaṃ kāmayiṣyati| ataevātmānaṃ ca paśuṃcaivetyabhidhānāt yajamānavyāpārādeva paśugataphalasiddhiruktā|

9.43

gṛhāśrame, brahmacaryāśrame, vānaprasthāśrame ca praśastātmā dvijo nivasantrāpadyapi nāśāstrīyāṃ hiṃsāṃ samācaret|
kathaṃ tarhi tulye hiṃsātve vaidikī daikṣādipaśuhiṃsā nādharmāyetyata āha-

9.44

yā śrutivihitā karmaviśeṣadeśakālādiniyatāsmiñjagati sthāvarajaṅgamātmani ahiṃsāmeva tāṃ jānīyāt, hiṃsājanyādharmavirahāt| daikṣapaśuhananamadharmaḥ prāṇihananatvāt brāhmaṇahananavadityādyanumānamupajīvyaśāstrabādhādeva na pravartate| dṛṣṭāntīkṛtabrāhmaṇahananasyāpyadharmatve śāstramevopajīvyam| vedāddharmo hi nirbabhau yasmādananyapramāṇako dharmo vedādeva niḥśeṣeṇa prakāśatāṃ gataḥ|

9.45

yo'nupaghātakānprāṇino hariṇādīnātmasukhecchayā mārayati sa iha loke paraloke ca na sukhena vardhate|

9.46

yo bandhanamāraṇakleśādīnprāṇināṃ kartuṃ necchati sa sarvahitaprāptīcchuranantasukhaṃ prāpnoti|
anyacca-

9.47

yaccintayati dharmādikamidaṃ me'stviti, yacca śreyaḥ sādhanaṃ karma karoti, yatra ca paramārthadhyānādau dhṛtiṃ badhnāti tatsarvamakleśena labhate| ya upaghātanimittaṃ daṃśamaśakādyapi na vyāpārayati|
māṃsabhakṣaṇaprasaṅgena hiṃsāguṇadoṣāvabhidhāya punaḥ prakṛtamāṃsābhakṣaṇamāha-

9.48

prāṇihiṃsāvyatirekeṇa na kvacinmāṃsamutpadyate| prāṇivadhaśca na svarganimittaṃ narakaḥ hetureva yasmāttasmādavidhinā māṃsaṃ na bhakṣayediti|

9.49

śukraśoṇitapariṇāmātmikāṃ samutpattiṃ ghṛṇākarīṃ vijñāya prāṇināṃ badhabandhau ca krūrakarmarūpau nirūpya vihitamāṃsabhakṣaṇādapi nivarteta kimutāvihitamāṃsabhakṣaṇādityavidhinā māṃsabhakṣaṇanindānuvādaḥ |

9.50

uktavidhivyatirekeṇa yo na māṃsaṃ bhakṣayati| piśācavaditi yathā piśāco bhakṣayati tathā neti vyatireke dṛṣṭāntaḥ| sa lokasya priyo bhavati rogaiśca na bādhyate| tasmādavaidhamāṃsabhakṣaṇādvyādhayo bhavantīti darśitam |

9.51

yadanumativyatirekeṇa hananaṃ kartuṃ na śakyate so'numantā, viśasitā aṅgāni yaḥ kartaryādinā pṛthakpṛthak karoti, krayavikrayī māṃsasya kretā vikretā ca, saṃskartā pācakaḥ, upahartā pariveṣakaḥ, khādako bhakṣayitā| govindarājastu yaḥ krītvā vikrīṇāti sa krayavikrayītyekamevāha| tadayuktam| "hananena tathā hantā dhanena krayikastathā| vikrayī tu dhanādānātsaṃskartā tatpravartanāt" iti yamavacanenena pṛthaṅnirdeśāt| ghātakatvavacanaṃ cedamaśāstrīyapaśuvadhe'numatyādayo'pi na kartavyā ityevaṃparam| vidhiniṣedhaparatvācchāstrasya| khādakādīnāṃ pṛthakprāyaścittadarśanāt |

9.52

svaśarīramāṃsaṃ paramāṃsena devapitrādyarcanaṃ vinā yo vṛddhiṃ netumicchati tasmādaparo nāpuṇyakartāstītyavidhimāṃsabhakṣaṇanindānuvādaḥ |
idānīmaniyamitāpratiṣiddhamāṃsabhakṣaṇasya nivṛttirdharmāyetyetaddarśayitumāha-

Linked texts (1)