Manava Dharmashastra 9
Manvarthamuktāvalī 9
- Language
- Sanskrit
9.1
prasūtāyā anirdaśāyā gordugdham| goriti peyakṣīrapaśūpalakṣaṇārtham| tenājāmahiṣyorapi daśāhamadhye pratiṣedhaḥ| tathāca yamaḥ-“ anirdaśāhaṃ gokṣīramājaṃ māhiṣameva ca”| tathauṣṭrabhavaṃ, aśvādyekakhurasaṃbandhi, meṣabhavaṃ, saṃdhinī yā ṛtumatī vṛṣamicchatī tasyāḥ kṣīram| tathāca hārītaḥ-“saṃdhinī vṛṣyantī tasyāḥ payo na pibedūtumattadvatī”| vivatsāyā mṛtavatsāyāḥ asannihitavatsāyāśca kṣīraṃ varjayet| dhenvadhikaraṇanyāyena vatsagrahaṇādeva gavi labdhāyāṃ punarbrahaṇaṃ goreva na tvajāmahiṣyoriti jñāpanārtham|
8||
9.9
mṛgaśabdo'tra mahiṣaparyudāsātpaśumātraparaḥ| māhiṣaṃ kṣīraṃ varjayitvā sarveṣāmāraṇyaprabhavapaśūnāṃ hastyādīnāṃ kṣīraṃ strīkṣīraṃ ca sarvāṇi śuktāni varjanīyāni| svabhāvato madhurarasāni yāni kālavaśenaudakādinā cāmalībhavanti tāni śuktaśabdavācyāni| “śuktaṃ paryuṣitaṃ caiva” iti caturthe kṛte'pi śuktapratiṣedhe dadhyādipratiprasavārthaṃ punarihocyate |
9.10
śukteṣu madhye dadhi bhakṣyaṃ dadhisaṃbhavaṃ ca sarvaṃ takrādi| yāni tu puṣpamūlaphalairudakena saṃdhīyante tāni bhakṣaṇīyāni| śubhairiti viśeṣaṇopādānānmohādivikārakāribhiḥ kṛtasaṃdhānasya pratiṣedhaḥ| tathāca bṛhaspatiḥ “kandamūlaphalaiḥ puṣpaiḥ śastaiḥ śuktānra varjayet| avikāri bhavedbhakṣyamabhakṣyaṃ tadvikārakṛt” |
9.11
āmaṃ māṃsaṃ ye bhakṣayanti te kravyādāstānsarvāngṛdhrādīnpakṣiṇo varjayet| tathā grāmanivāsinaśca pakṣiṇaḥ pārāvatādīn| tathā śrutau kecidekaśaphā bhakṣyatvena nirdiṣṭāḥ| tathāca “auṣṭraṃ vāḍavamālabheta tasya ca māṃsamaśnīyāt” iti| keciccānirdiṣṭā rāsabhādayasteṣāṃ māṃsaṃ varjayet| ye'pi yajñāṅgatvena vihitāsteṣāmapi yajña eva māṃsabhakṣaṇaṃ na sarvadā| ṭiṭṭibhākhyaṃ ca pakṣiṇaṃ varjayet |
9.12
kalaviṅkaṃ caṭakaṃ tasya grāmāraṇyobhayavāsitvādeva niṣadhaḥ| ityāraṇyasyāpyabha kṣyatvārthaṃ jātiśabdena niṣedhaḥ| plavākhyaṃ pakṣiṇam| tathā haṃsacakravākagrāmakukkuṭasārasarajjuvāladātyūhaśukasārikākhyānpakṣiṇo varjayet| vakṣyamāṇajālapādaniṣedhenaiva haṃsacakravākayorapi niṣedhasiddhau pṛthaṅinaṣedho'nyeṣāmapi jālapādānāṃ vikalpārthaḥ| sa ca vyavasthito vijñeyaḥ| āpadi bhakṣyā na tvanāpadi| icchāvikalpasya rāgata eva prāpteḥ| grāmakukkuṭe tu grāmagrahaṇamāraṇyakukkuṭādyanujñānārthaṃ na tvetadvyatiriktagrāmavāsivikalpārtham| āpadarthe gataprayojanaṃ bhavati| vākyāntaragataviśeṣāvadhāraṇaparatvasyānyāyyatvāt|
9.13
pratudya cañcvā ye bhakṣayanti tāndārvvāghātādīn, jālapādāniti jālākārapādāñśarāriprabhṛtīn, koyaṣṭyākhyaṃ pakṣiṇam, nakhaviṣkirānnakhairvikīrya ye bhakṣayanti tānabhyanujñātāraṇyakukkaṭādivyatiriktāñśyenādīn| tathā nimajya ye matsyānkhādanti tānmadguprabhṛtīn, sūnā māraṇasthānaṃ tatra sthitaṃ yanmāṃsaṃ bhakṣyamapi, vallūraṃ śuṣkamāṃsaṃ etāni varjayet|
9.14
bakabalākādroṇakākakhañjanān tathā matsyādānpakṣiṣyatiriktānapi nakrādīnviḍvarāhāṃśca| viḍiti viśeṣaṇamāraṇyasūkarābhyanujñānārtham| matsyāṃśca sarvānvarjayet|
matsyabhakṣaṇanindāmāha-
9.15
yo yadīyaṃ māṃsaṃ khādati sa tanmāṃsāda evaṃ paraṃ vyapadiśyate| yathā mārjāro mūṣikādaḥ| matsyādaḥ punaḥ sarvamāṃsabhakṣakatvena vyapadeṣṭuṃ yogyastasmānmatsyānna khādet|
idānīṃ bhakṣyamatsayānāha-
9.16
pāṭhīnarohitau matsyabhedau bhakṣaṇīyau| havyakavyayorniyuktāviti samastavakṣyamāṇaniṣiddhopalakṣaṇārtham| tena prāṇātyayādāvadoṣaḥ| tathā rājīvākhyāṃtsiṃhatuṇḍāṃśca saśalkāṃśca sarvānvakṣyamāṇalakṣaṇopetānadyāt| medhātithigovindarājau tu-‘‘pāṭhīnarohitau daivapaitrādikarmaṇi niyuktāvevādanīyau na tvanyadā| rājīvasiṃhatuṇḍasaśalkamatsyāstu havyakavyābhyāmanyatrāpi bhakṣaṇīyāḥ’’ ityācakṣatuḥ| na tanmanoharam| pāṭhīnarohitau śrāddhe niyuktau śrāddhabhoktraiva bhakṣaṇīyau natu śrāddhakartrāpi| jīvādyo havyakavyābhyāmanyatrāpi bhakṣyā ityasyāpramāṇatvāt| munyantaraiśca rohitapāṭhīnarājīvādīnāṃ tulyatvenābhidhānāt| tathāca śaṅkhaḥ-‘‘rājīvāḥ siṃhatuṇḍāśca saśalkāśca tathaiva ca| pāṭhīnarohitau cāpi bhakṣyā matsyeṣu kīrtitāḥ’’| yājñavalkyaḥ-‘‘bhakṣyāḥ pañcanakhāḥ śvāviddhodhāḥ kacchapaśalyakāḥ| śaśaśca matsyeṣvapi tu siṃhatuṇḍakarohitāḥ| tathā pāṭhīnarājīvasaśalkāśca dvijātibhiḥ’’ (a0 1 ślo0 177) hārītaḥ-‘‘saśalkānmatsyānprāyopapannānbhakṣayet|’’ evaṃ ca ‘‘bhoktrāvādyau na kartrāpi śrāddhe pāṭhīnarohitau| rājīvādyāstathā neti vyākhyā na munisaṃmatā’’|
9.17
ye ekākinaḥ prāyeṇa caranti sarvādayastānekacarān, tathā ye abhiyuktairapi nāmajātibhedenāvadharya vibhāgataśca mṛgapakṣiṇo na jñāyante tān| bhakṣyeṣvapi samuddiṣṭāniti sāmānyaviśeṣaniṣedhābhāvena bhakṣyapakṣanikṣiptānabhakṣyatvena samuddiṣṭāṃśca, tathā sarvānapañcanakhānvānarādīnna bhakṣayet|
atra pratiprasavamāha-
9.18
śvāvidhaṃ sedhākhyaṃ prāṇibhedaṃ, śalyakaṃ tatsadṛśaṃ sthūlalomānaṃ, tathā godhāgaṇḍakakacchapaśaśānpañcanakheṣu bhakṣyānmanvādayaḥ prāhuḥ| tathoṣṭravarjitānekadantapaṅktyupetān|
9.19
kavakagrāmasūkaralaśunādīnāmanyatamaṃ buddhipūrvakaṃ guruprāyaścittopadeśādabhyāsato bhakṣayitvā dvijātiḥ patati| tataśca patitaprāyaścittaṃ kuryāt| “garhitānādyayorjagdhiḥ surāpānasamāni ṣaṭ” (a0 11 ślo0 56) iti|
9.20
etāni chatrākādīni ṣaṭ buddhipūrvakameva bhakṣayitvā'bhidheyabhakṣaṇasya nimittatvena sāhityasyāvivakṣitatvāt| ekādaśādhyāyavakṣyamāṇasvarūpaṃ saptāhasādhyaṃ sāntapanaṃ yaticāndrāyaṇaṃ vā caret| etadvyatirikteṣu lohitavṛkṣaniryāsādiṣu pratyekaṃ bhakṣaṇādahorātropavāsaṃ kuryāt| chatrākādīnāṃ ca prāyaścittāpakarṣo varjanādarārthaḥ| “śeṣeṣūpavasedahaḥ” iti lāghavārtham| tatrahi kriyamāṇe lohitaniryā sagrahaṇamapi kartavyaṃ syāt|
9.21
dvijottamapadaṃ dvijātiparam| trayāṇāṃ prakṛtatvāt, “etaduktaṃ dvijātīnām” (a0 5 ślo0 26) ityupasaṃhārācca| dvijātiḥ saṃvatsaramadhye ekamapi kṛcchraṃ prathamāmnātātprājāpatyākhyamajñātabhakṣaṇadoṣopaśamanārthamanutiṣṭhet| jñātasya punarbhakṣyabhakṣaṇadoṣasya viśeṣato yatra yadvihitaṃ tadeva prāyaścittaṃ kuryāt| yattu-“trīṇi devāḥ pavitrāṇi brāhmaṇānāmakalpayan| adṛṣṭamadbhirnirṇiktaṃ yacca vācā praśasyate” (a0 5 ślo0 127) iti taddravyaśuddhiprakaraṇapāṭhitaprāyaścittavyatirikta dravyaśuddhiviśeṣe'vatiṣṭhate |
9.22
brāhmaṇādibhiryāgārthaṃ praśastāḥ śāstravihitā mṛgapakṣiṇo vadhyāḥ| bhṛtyānāṃ cāvaśyabharaṇīyānāṃ vṛddhamātāpitrādīnāṃ saṃvardhanārtham| yasmādagastyo muniḥ pūrvaṃ tathā kṛtavān| prakṛtirūpo'yamanuvādaḥ|
9.23
yasmātpurātaneṣvapyuṣikartṛkayajñeṣu ca bhakṣyāṇāṃ mṛgapakṣīṇāṃ māṃsena puroḍāśā abhavaṃstasmādyajñārthamadhunātanairapi mṛgapakṣiṇo vadhyāḥ|
idānīṃ paryuṣitapratiprasavārthamāha-
9.24
yatkiṃcitkharaviśadamabhyavahāryaṃ modakādi, bhojyaṃ pāyasādi, agarhitamupaghātāntararahitaṃ tatparyuṣitaṃ rātryantaritamapi ghṛtatailadadhyādisaṃyuktaṃ kṛtvā bhakṣaṇīyam| natu prāgeva yatsnehasaṃyuktaṃ tatparyuṣitaṃ bhakṣaṇīyamiti vyākhyeyam| tathāca sati haviḥśeṣasya snehasaṃyogāvaśyaṃbhāvāt "yatkiṃcitsnehasaṃyuktaṃ" ityanenaiva bhakṣaṇe siddhe "haviḥśeṣaṃ ca yadbhavet" ityanarthakaṃ syāt| smṛtyantare'pi bhakṣaṇakāla evābhidhāraṇamupadiśyate| tathāca yamaḥ-“masūramāṣasaṃyuktaṃ tathā paryuṣitaṃ ca yat| tattu prakṣālitaṃ kṛtvā bhuñjīta hyabhidhāritam"| haviḥśeṣaṃ tu carupuroḍāśādi paryuṣitamapi bhojanakāle snehasaṃyogaśūnyameva bhakṣaṇīyaṃ pṛthagupadeśāt|
9.25
anekarātryantaritā api yavagodhūmadugdhavikārāḥ snehasaṃyogarahitā api dvijātibhirbhakṣaṇīyāḥ|
9.26
etaddvijātīnāṃ bhakṣyābhakṣyamuktaṃ, ata ūrdhvaṃ māṃsasya bhakṣaṇe varjane ca vidhānaṃ niḥśeṣaṃ vakṣyāmi|
9.27
"prokṣitaṃ bhakṣayet" iti parisaṃkhyā vā syānniyamavidhirvā|| tatra parisaṃkhyātve prokṣitādanyatra bhakṣaṇīyamiti vākyārthaḥ syāt| sa cānupākṛtamāṃsānītyanenaiva niṣedhātprāptaḥ| tasmānmantrakṛtaprokṣaṇākhyasaṃskārayuktayajñahutapaśumāṃsabhakṣaṇamidaṃ yajñāṅgaṃ vidhīyate| ataeva "asaṃskṛtānpaśūnmantraiḥ" (a0 5 ślo036) ityasyānuvādaṃ vakṣyati| brāhmaṇānāṃ ca yadā kāmanā bhavati tadāvaśyaṃ māṃsaṃ bhoktavyamiti tadāpi niyamata ekavāraṃ bhakṣayet “sakṛdbrāhmaṇakāmyayā” iti yamavacanāt| tathā śrāddhe madhuparke ca “nāmāṃso madhuparkaḥ” (a0 1 khaṃ0 24) iti gṛhyavacanānniyuktena niyamānmāṃsaṃ bhakṣaṇīyamiti| ataeva “niyuktastu yathānyāyam” (a0 5 ślo0 35) ityatikramadoṣaṃ vakṣyati| prāṇātyaye cāhārāntarābhāvanimittake vyādhihetuke vā niyamato māṃsaṃ bhakṣayet|
prāṇātyaye māṃsabhakṣaṇānuvādamāha-
9.28
prāṇitīti prāṇo jīvaḥ śarīrāntargato bhoktā tasyādanīyaṃ sarvamidaṃ brahmā kalpitavān| kiṃ tadāha| jaṃgamaṃ paśvādi, sthāvaraṃ vrīhiyavādi sarvaṃ tasya bhojanam| tasmātprāṇadhāraṇārthaṃ jīvo māṃsaṃ bhakṣayet|
prāṇasyārthamidaṃ sarvamityevaṃ prapañcayati-
9.29
jaṅgamānāṃ hariṇādīnāmajaṅgamāstṛṇādayaḥ, daṃṣṭriṇāṃ vyāghrādīnāmadaṃṣṭriṇo hariṇādayaḥ, sahastānāṃ manuṣyādīnāmahastā matsyādayaḥ, śūrāṇāṃ siṃhādīnāṃ bhīravo hastyādayo'danīyā etādṛśyāṃ vidhātureva sṛṣṭau|
9.30
bhakṣayitā bhakṣaṇārhānprāṇinaḥ pratyahamapi bhakṣayanna doṣaṃ prāpnoti| yasmādvidhātraiva bhakṣaṇārhā bhakṣayitāraśca nirmitā iti tribhiḥ ślokaiḥ prāṇātyaye māṃsabhakṣaṇastutiriyam|
atha prokṣitabhakṣaṇaniyamārthavādamāha-
9.31
yajñasaṃpattyarthaṃ tadaṅgabhūtamāṃsasya jagdharbhakṣaṇametaddaivamanuṣṭhānaṃ uktavyatiriktaprakāreṇa punarātmārthameva paśuṃ vyāpādya tanmāṃsabhakṣaṇeṣu pravṛttī rākṣasocitamanuṣṭhānamityuttarārddhaṃ vṛthāmāṃsabhakṣaṇanivṛtyanuvādaḥ|
9.32
krītvā ātmanā cotpādya anyena vā kenāpvānīya dattaṃ māsaṃ devapitṛbhyo datvā śeṣaṃ bhakṣayanna pāpaṃ prāpnoti| ataḥ prokṣitādicatuṣṭayabhakṣaṇavannedaṃ niyataṃ bhakṣaṇaṃ na duṣyatītyabhidhānāt| “varṣe varṣe'śvamedhena” (a0 5 ślo0 53) ityādivakṣyamāṇamāṃsavarjanavidhirapyetadviṣaya evāvirodhāt|
9.33
māṃsabhakṣaṇānuṣṭhānadoṣajño dvijātiranāpadi tattaddevādyarcanavidhānaṃ vinā na māṃsaṃ bhakṣayet| yasmādvidhānena yo māsaṃ khādati sa mṛtaḥ sanyanmāṃsaṃ bhakṣitaṃ taiḥprāṇibhiḥ paraloke svarakṣaṇākṣamaḥ khādyata iti sarvaślokānuvādaḥ|
9.34
mṛgavadhajīvino vyādhāderdhananimittaṃ mṛgāṇāṃ hanturna tathāvidhaṃ pāpaṃ bhavati, yādṛśamadevapitṛśeṣabhūtamāṃsāni khādataḥ paraloke bhavatīti pūrvānuvāda eva|
9.35
śrāddhe madhuparke ca yathāśāstraṃ niyuktaḥ santyo manuṣyo māṃsaṃ na khādati sa mṛtaḥ sannekaviṃśatijanmāni paśurbhavati| "yathāvidhi niyuktastu" (a0 5 ślo0 27) ityetanniyamātikramaphalavidhānamidam|
9.36
vedavihitamantravatprokṣaṇādisaṃskāraśūnyānpaśūnviprādiḥ kadācinnāśnīyāt| śāśvataṃ pravāhānāditayā nityaṃ paśuyāgādividhimāsthito mantrasaṃskṛtānevāśnīyāditi| "prokṣitaṃ bhakṣayenmāṃsam" (a0 5 ślo0 27) ityetasyānuvādārthametat|
9.37
saṅga āsaktau paśubhakṣaṇānurāgeṇa ghṛtamayīṃ piṣṭamayīṃ vā paśupatikṛtiṃ kṛtvā khādayenna punardevatādyuddeśaṃ vinaiva paśūnkadācidapi hantumicchet|
9.38
devatādyuddeśamantareṇātmārthaṃ yaḥ paśunhanti sa vṛthāpaśughno mṛtaḥ sandyāvatsaṃkhyāni paśuromāṇi tāvatsaṃkhyābhūtaṃ janmani janmani māraṇaṃ prāpnoti| tasmādvṛthā paśuṃ na hanyāt| tāvatkṛtva iti vatvantātkriyābhyāvṛttigaṇane kṛtvasuc pratyayaḥ| iha ha śabda āgamaprasiddhisūcanārthaḥ|
yajñārthe tu paśuvadhe na doṣa ityāha-
9.39
yajñasiddhayarthaṃ prajāpatinā ātmanaivādareṇa paśavaḥ sṛṣṭāḥ| yajñaścāgno prāstāhutinyāyātsarvasyāsya jagato vivṛddhyarthaḥ| tasmādyajñe vadho'vadha eva| vadhajanyadoṣābhāvāt|
9.40
oṣadhyo vrīhiyavādyāḥ, paśavaśchāgādyaḥ, vṛkṣā yūpādyarthāḥ, tiryañcaḥ kūrmādayaḥ, pakṣiṇaḥ kapiñjalādyāḥ, yajñārthaṃ vināśaṃ gatāḥ punarnātyutkarṣaṃ prāpnuvanti|
9.41
"nāmāṃso madhuparkaḥ" (gṛ0 sū0 a0 1 khaṃ0 24) iti vidhānānmadhuparke ca yajñe ca jyotiṣṭomādau, pitrye daive ca karmaṇi śrāddhādau paśavo hiṃsanīyā nānyatreti manurabhihitavān|
9.42
eṣu madhuparkādiṣu padārtheṣu paśūnhiṃsannātmānaṃ paśuṃ cottamāṃ gatiṃ svargādyupabhogayogyavikṣaṇadehadaśādisaṃbandhaṃ prāpayati| vedatattvārthaviditi vidvadadhikārabodhanārtham| nanvanyādhikāritve karmaṇi kathamanadhikṛtasya paścāderuttamagatiprāptiḥ phalam| ucyate| śāstrapramāṇakatvāt| asyārthasya pitradhikārikāyāṃ jāteṣṭāvanadhikāriṇo'pi putrasya phalaprāptivadihāpi paścādigataphalasaṃbhavādyajamāna eva kāruṇikatayā paśugataphalaviśiṣṭameva phalaṃ kāmayiṣyati| ataevātmānaṃ ca paśuṃcaivetyabhidhānāt yajamānavyāpārādeva paśugataphalasiddhiruktā|
9.43
gṛhāśrame, brahmacaryāśrame, vānaprasthāśrame ca praśastātmā dvijo nivasantrāpadyapi nāśāstrīyāṃ hiṃsāṃ samācaret|
kathaṃ tarhi tulye hiṃsātve vaidikī daikṣādipaśuhiṃsā nādharmāyetyata āha-
9.44
yā śrutivihitā karmaviśeṣadeśakālādiniyatāsmiñjagati sthāvarajaṅgamātmani ahiṃsāmeva tāṃ jānīyāt, hiṃsājanyādharmavirahāt| daikṣapaśuhananamadharmaḥ prāṇihananatvāt brāhmaṇahananavadityādyanumānamupajīvyaśāstrabādhādeva na pravartate| dṛṣṭāntīkṛtabrāhmaṇahananasyāpyadharmatve śāstramevopajīvyam| vedāddharmo hi nirbabhau yasmādananyapramāṇako dharmo vedādeva niḥśeṣeṇa prakāśatāṃ gataḥ|
9.45
yo'nupaghātakānprāṇino hariṇādīnātmasukhecchayā mārayati sa iha loke paraloke ca na sukhena vardhate|
9.46
yo bandhanamāraṇakleśādīnprāṇināṃ kartuṃ necchati sa sarvahitaprāptīcchuranantasukhaṃ prāpnoti|
anyacca-
9.47
yaccintayati dharmādikamidaṃ me'stviti, yacca śreyaḥ sādhanaṃ karma karoti, yatra ca paramārthadhyānādau dhṛtiṃ badhnāti tatsarvamakleśena labhate| ya upaghātanimittaṃ daṃśamaśakādyapi na vyāpārayati|
māṃsabhakṣaṇaprasaṅgena hiṃsāguṇadoṣāvabhidhāya punaḥ prakṛtamāṃsābhakṣaṇamāha-
9.48
prāṇihiṃsāvyatirekeṇa na kvacinmāṃsamutpadyate| prāṇivadhaśca na svarganimittaṃ narakaḥ hetureva yasmāttasmādavidhinā māṃsaṃ na bhakṣayediti|
9.49
śukraśoṇitapariṇāmātmikāṃ samutpattiṃ ghṛṇākarīṃ vijñāya prāṇināṃ badhabandhau ca krūrakarmarūpau nirūpya vihitamāṃsabhakṣaṇādapi nivarteta kimutāvihitamāṃsabhakṣaṇādityavidhinā māṃsabhakṣaṇanindānuvādaḥ |
9.50
uktavidhivyatirekeṇa yo na māṃsaṃ bhakṣayati| piśācavaditi yathā piśāco bhakṣayati tathā neti vyatireke dṛṣṭāntaḥ| sa lokasya priyo bhavati rogaiśca na bādhyate| tasmādavaidhamāṃsabhakṣaṇādvyādhayo bhavantīti darśitam |
9.51
yadanumativyatirekeṇa hananaṃ kartuṃ na śakyate so'numantā, viśasitā aṅgāni yaḥ kartaryādinā pṛthakpṛthak karoti, krayavikrayī māṃsasya kretā vikretā ca, saṃskartā pācakaḥ, upahartā pariveṣakaḥ, khādako bhakṣayitā| govindarājastu yaḥ krītvā vikrīṇāti sa krayavikrayītyekamevāha| tadayuktam| "hananena tathā hantā dhanena krayikastathā| vikrayī tu dhanādānātsaṃskartā tatpravartanāt" iti yamavacanenena pṛthaṅnirdeśāt| ghātakatvavacanaṃ cedamaśāstrīyapaśuvadhe'numatyādayo'pi na kartavyā ityevaṃparam| vidhiniṣedhaparatvācchāstrasya| khādakādīnāṃ pṛthakprāyaścittadarśanāt |
9.52
svaśarīramāṃsaṃ paramāṃsena devapitrādyarcanaṃ vinā yo vṛddhiṃ netumicchati tasmādaparo nāpuṇyakartāstītyavidhimāṃsabhakṣaṇanindānuvādaḥ |
idānīmaniyamitāpratiṣiddhamāṃsabhakṣaṇasya nivṛttirdharmāyetyetaddarśayitumāha-
Linked texts (1)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit