Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 3.107

Manubhāṣya 3.107

Language
Sanskrit

3.107

anuvādamātramidaṃ pūrvasya pañcayajñānuṣṭhānavidhergṛhasthabhojanakālasya ca | anye tvarthāntaravidhānamapi varṇayanti | pūrvatra jāyāpatyorekakālamavaśiṣṭabhojanaṃ vihitam, anena striyā apohya puṃsa eva vidhīyate | tataśca pūrvaṃ bhṛtyaibhyaḥ prāk patyurbhāryā bhuñjīta | evaṃ vā kṛtvā bhojayet | etadapyupapannaṃ bhaviṣyati | itarathā taiḥ saha bhāryā na bhuñjītetyarthakalpanāyāṃ yathāśrutapadānvayabhaṅgaḥ syāt | yattu mahābhārate darśanaṃ taddarśanameva na vidhānaṃ; vidhau vikalpayiṣyate | tadayuktamanuvādatvādasya | na ca gṛhastha ityekavacanavirodhaḥ, sahādhikārājjāyāpatyoḥ | tatra ca sahārthasya prādhānyānna dvivacanāpattiḥ | yathā "brāhmaṇo'gnīnādadhīta" iti satyapi bhāryayā sahādhikāre naikavacanaṃ virudhyate | tatkasya hetoḥ | eko hi tatra pradhānamaparo hi guṇabhūtaḥ | na ca guṇaḥ svasaṃkhyāmupajanayituṃ śaknoti | ataḥ pradhānasyaikasaṃkhyatvātsatyapi patyarthānupraveśe ekavacanameva yuktam | eka eva gṛhasthaśabdaḥ patyāṃ vartate, sa ca sahavivakṣāyām | sā caikabuddhiviṣayatvena pradhānayorguṇayorvā | tasmānna patnyāḥ prāk puṃso bhojanam | ataḥ sthitamanuvādo'yaṃ, pratipattidāḍharyāya | ye'pi gṛhyāśca devatāḥ pūjayedityarthavādavacanaṃ devatāpadaṃ matvā pūjayeditisambandhādgoṇamevārcā vidhitvaṃ samarthayante | na hi mukhyasya devatārthasya pūjyatvasaṃbhavo, yajistutisambandhenaiva devatātvasya mukhyatvāt | tathā ca 'gṛhyā' ityāha | gṛhe bhavā 'gṛhyāḥ' | tāśca pratikṛtaya eva | na hi yāgasaṃpradānabhūtānāṃ gṛhasambandhitāsiddhiḥ | teṣāmapi devatārtho gauṇo, na pūjārthaḥ | kuta etat | gṛhasthasya yā yaṣṭavyāstā gṛhyā ityupapadyate |

‘Without hesitation’—i.e., he should not entertain any doubt as to the propriety of feeding youngsters before the guests have eaten.—(114)

Ganganatha Jha 1920, Manu-Smṛti: The Laws of Manu with the Bhāṣya of Medhātithi

Translations (1)

Linked texts (1)