Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 3.124

Manubhāṣya 3.124

Language
Sanskrit

3.124

sarvaguṇebhyo vidyāṃ praśaṃsituṃ guṇavibhāgākathanam, praśaṃsā ca viduṣe dānārthā |
jñāne vidyāyāṃ 'niṣṭhā' prakarṣo yeṣāṃ te jñānaniṣṭhāḥ jñānādhikāriṇaḥ | gamakatvādvyadhikaraṇānamapi bahuvrīhiḥ | bhṛśamabhyastavedārthāstatparā evamucyante | evaṃ sarvatra niṣṭhānteṣu draṣṭavyam | tapaśca svādhyāyaśceti dvandvagarbho bahuvrīhiḥ | 'tapāṃsi' cāndrāyaṇādīni, 'svādhyāyo' vedādhyayanam | karmāṇyagnihotrādīni | sarva ete guṇāḥ sarveṣu samuccitā iti draṣṭavyāḥ | na hi ekaguṇasadbhāva itaraguṇahīnasya pātratānāpādayati, kiṃ tu kasyacitko'pi prakarṣa ucyate | yathā ca niṣṭhāśabdaḥ samāptivacanaḥ prakarṣaṃ lakṣayati | tanniṣṭhastatpara ucyate | sarvaguṇasadbhāve'pi yadi ekatra prakarṣo'nye ca guṇāḥ madhyamāḥ, tathā ca bhavatyeva pātram | aprakṛṣṭe tvekasmin sarvaguṇasadbhāve'pi na pātratāṃ labhante | samuccayaśca vyākhyāyate, yena na jñānarahitasya karmānuṣṭhānasadbhāva ityuktaṃ dvitīye | anyaistu jñānaniṣṭhaḥ parivrājako vyākhyāyate | tasya hi ātmajñānābhyāsaḥ karmanyāsena viśeṣato vihitaḥ | taponaṣṭhio vānaprasthaḥ | sa hi tāpasa ityākhyāyate | “grīṣme pañcatapāstu syāditi” (a0 6 ślo0 23) | tapaḥsvādhyāyaniṣṭhāḥ brahmacāriṇaḥ | karmaniṣṭhā gṛhasthāḥ | ataścānāśramiṇo niṣidhyante | tathā ca paurāṇikāḥ “cāturāśramyabāhyebhyaḥ śrāddhaṃ naiva prayojayet” |

“But by this same reasoning the benefit also of the śrāddha should not accrue to the ancestors.”

Ganganatha Jha 1920, Manu-Smṛti: The Laws of Manu with the Bhāṣya of Medhātithi

Translations (1)

Linked texts (1)