Manava Dharmashastra 3.236
Manubhāṣya 3.236
- Language
- Sanskrit
3.236
uṣṇamevā'tyuṣṇaṃ' atigatamuṣṇamiti | prapatitaparṇaḥ praparṇa iti yathā | 'sarva'mannaṃ guṇāśca | yasyoṣṇasya bhojanamucitaṃ tatraivedamyuṣṇatāvidhānaṃ, na tu dadhyodanādeḥ, yattuduṣṇaṃ aprītikaraṃ vyādhijanakaṃ ca | tatra ‘harṣayedbrāhmaṇāṃniti' virudhyeta | uṣṇabhojanavidhānācca na sakṛtsarvamannaṃ pariveṣṭavyam | tathāhi bahubhojināṃ śītaṃ bhavedannam | tasmādbhukte punardyāt | na ca bhuñjānebhya ucchiṣṭatvāt | dānamayuktamitivācyam | bhojanavidhirevaṃrūpa eva | ā tṛpterbhojayiturvyāpāraḥ | na hyatraudanādi pratigrāhyatayā saṃbadhyate | ata eva na tatra pratigrahamantra odanādiṣu prayujyate | vāgyatāḥ vāk yatā niyamitā yaiḥ | chāndasaḥ paranipātaḥ | vācā vā yatāḥ | 'sādhane kṛteti' samāsaḥ | kartṛvacanaśca tadā 'yata' śabdaḥ vyāpāraniṣedho 'niyamanaṃ', vācaśca vyāpāraḥ śabdoccāraṇaṃ, tatpratiṣedhaḥ kriyate | vyaktāvyaktaśabdoccāraṇaṃ na kartavyam | haviṣo guṇā na ca vaktavyāḥ | 'iṣṭaiḥ' saṅghirbhuñjānairdātre na vivakṣitamiti smaranti | “nanu vāṅniyamādevaitatsiddham” | satyam-abhinayādinā'pi na kartavyam | bruviḥ pratipādane vartate | brūyuriti na śabdoccāraṇameva |
pātrasthasya pūrveṇa pratipattiruktā | bhūmau nipatitasyocchiṣṭasya dāsavargārthatā'nena kathyate | ajihmo'kuṭilaḥ | aśaṭhaḥ analasaḥ | tādṛśasya dāsavargasya sa bhāgaḥ | tasmātprabhūtaṃ dātavyaṃ, yena bhūmau bhuñjānasya patatīti |
At the rite in honour of the Pitṛs, the remnant fallen on the ground is regarded as the share of straightforward, dutiful servants.—(246)
Medhātithi’s commentary (manubhāṣya):
The preceding verse has described the disposal of the remnant in the dishes; the present verse mentions the fact that the remnant fallen on the ground is for servants.
‘Ajihma’ means ‘not dishonest,’ ‘straightforward.’
‘Aśaṭha’ is ‘not idle,’ ‘dutiful.’
Of such servants the said remnant is the share.
For this reason, large quantities of food shall be served, so that, when the invited person is eating, something may fall on the ground.—(246)
Translations (1)
- Manu-Smṛti: The Laws of Manu with the Bhāṣya of Medhātithi — Ganganatha Jha 1920, English
Linked texts (1)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit