Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 4.7

Manubhāṣya 4.7

Language
Sanskrit

4.7

uktamātmakuṭumbasthityai dhanasañcayaḥ kāryoṃ, na bhogāya kleśa āśrayaṇīyaḥ | tattu kimānvahamarjanīyaṃ, utaikadaiva cirakālaparyāptamiti, noktam | tatra kālavilambārthamidamārabhyate |
kusūle dhānyamasyeti gamakatvādvyadhikaraṇe bahuvrīhiḥ | pāṭhāntaraṃ ‘kuśūladhānyaka’ iti | kusūlaparimitaṃ dhānyaṃ kusūladhānyaṃ, tadasyāstīti matvarthīya ik śabdaḥ | dhānyādhikaraṇamiṣṭakādikṛtam ‘kusūlaḥ’ ‘koṣṭha’ iti cocyate | tena cātra parimāṇaṃ lakṣyate | tatra yāvanmāti tāvatsaṃceetavyam | na punarādhāraniyamosti | kusūlena ca mahāparigrahasyāsyāpi bahubhṛtyabandhudāradāsaputragavāśvādimato'pi yāvatā sāṃvatsarī sthitirbhavati tāvadanujñāyate | yato vakṣyati (a0 11 ślo0 7) “yasya traivārṣikaṃ bhaktamiti” |
dhānyagrahaṇamapyavivakṣitam | suvarṇarūpyādyapi tāvatyāḥ sthiteḥ paryāptamarjayato na doṣaḥ | sarvathā'dhikaṃ tato nārjanīyamiti vākyārthaḥ | kumbhī uṣṭrikā | ṣaṇmāsiko nicaya etena pratipādyata iti smaranti |
tryahamaihikamasyeti tryahaihikaḥ | kuṭumbasya nityakarmārthaṃ ca bhaktacayaṃ karoti yaḥ sa 'tryahaihikaḥ' |
śvo bhavaṃ 'śvastanaṃ' bhaktaṃ, tadasyāstīti pūrvavat matvarthīyaṃ kṛtvā nañ samāsaḥ kartavyaḥ | sadyastātkāliko bhavettadahararjitaṃ vyayokartavyam |
asya vikalpasya vyavasthāmāha

‘Agriculture and Trade, not carried on by oneself, and money-lending’ as permissible in normal times. But even when one carries on trade and agriculture, not by oneself, but through others,—there is something improper in this also; though the impropriety may be a small one.

Ganganatha Jha 1920, Manu-Smṛti: The Laws of Manu with the Bhāṣya of Medhātithi

Translations (1)

Linked texts (1)