Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 11

Manvarthacandrikā 11

Language
Sanskrit

11.1

( 4 ) rāghavānandaḥ | vaivāhikovakṣyamāṇavivāhasaṃbaṃdhīsaṃskāraḥupanayanasaṃskārasthānīyaḥ | tena tannivṛttiḥ vaidi-

11.68

( 4 ) rāghavānandaḥ | vartiṣyamāṇakarmayogaṃvaktuṃvṛttaṃkīrtayati eṣaiti | aupanāyanikaupanayanasaṃbandhīupanayanaparyantovāupanītasya yena karmaṇā yogastaṃ utpattitryañjakautpatterdvitīyajanmano vyañjakaḥpuṇyastatpradaḥ |

11.69

( 4 ) rāghavandiḥ | tatrādau guruśikṣaṇīyamāha upanīyeti | śiṣyamiti liṅgasaṅkhyeavavikṣite aṣṭavarṣaṃbrāhmaṇamupanayītetyādiśruterjātivatpaśumālabhetetivat vidheyagatatvātpūrvāprāpterekavākyepānantvācca | atovakṣyati | adhyeṣyamāṇaityekavacanāntaṃśaucaṃvakṣyateekāliṅgaityādibhiḥagnikāryaṃagnau sāyaṃprātaḥsamiddhomānuṣṭhānam |

11.70

( 4 ) rāghavandvaḥ | śiṣyasya vedagrahaṇaniyamamāha adhyeṣyamāṇaiti tribhiḥ | laghuvāsā gurutolaghuvāsāḥpavitravāsāvāevaṃvidhaevādhyāpyaḥ |

11.71

( 4 ) rāghavavānandaḥ| kiṃca brahmeti | brahmārambhe vedasyādhyayanasamāptayorbrahmāñjalikṛtaityuktaṃ tallakṣaṇamāha saṃhṛtyeti | añjaliratra kadalīpuṣpākāraḥ |

11.72

( 4 ) rāghavānandaḥ | guroḥpādau grāhyāvityuktaṃ tatprakāramāha vyatyasteti | upasaṃgrahaṇaṃ pādayoritiśeṣaḥ etadvyanakti savyeneti savyena svasya vāmahastena savyoguroḥ pāda evamuttaratranāyaṃkamaḥ tathā ca paiṭhīnasiḥ | uttānābhyāṃ dakṣiṇaṃdakṣiṇena savyaṃsavyena pādāvabhivādayediti |

11.73

( 4 ) rāghavānandaḥ | guruśiṣyayorniyamamāha adhyeṣyamāṇaṃtviti tribhiḥ | adhyeṣyamāṇaṃśiṣyamadhīṣvabhoiti brūyāttathā virāmostviti virāmostvityukteḥ āramet nivartetādhyayanāt śiṣyaiti śeṣaḥ |

11.74

( 4 ) rāghavānandaḥ | oṃkārāyantamadhyayanaṃniyamayati brahmaṇaiti | brahmaṇovedasya pūrvamanoktaṃtaṃbrahma sravati cyavate svaravarṇataḥ viśīryate | yadapyadhītaṃtadapi vismṛtaṃsyāditi praṇavoccāraṇeṣyarthavādaḥ |

11.75

( 4 ) rāghavānandaḥ kiṃna prāgiti | prākkūlānprāgagrān kuśāniti śeṣaḥ | pavitrairhastadvayasthītakuśaiḥ |

11.76

( 4 ) rāghavānandaḥ | prāṇāyāmapūtasyaiva praṇavoccāraṇādhikāraityuktestadaṅgagāyatrīpraṇavavyāhṛtisaṃyuktaṃjñāpayan ādau praṇavasya vedatrayasāratāmāha akāraṃceti dvābhyāṃ | vedatrayātṛgyajuḥsāmabhyaḥ niraduhatuddhṛtavān dadhnaiva navanītam |

11.77

( 4 ) rāghavānandaḥ | tebhyoġāyatryāstrīnpādānadūduhadityāha tribhyaiti| tadityṛcaḥ tatsaviturityādyāyāṛcaḥ parameṣṭhī hiraṇyagarbhaḥ āpojyotirityādiśiropi jñeyaṃ | savyāhṛtiṃsapraṇavāṃgāyatrīṃśirasāsah | triḥpaṭhedāyataprāṇaḥ prāṇāyāmaḥ saucyateiti śruteḥ | gāyatrīṃśirasāsādhaṃ japedvyāhṛtipūrvikāṃ | pratipraṇavasaṃyuktāṃ trirayaṃ prāṇasaṃyamaiti yājñavalkyokteśca || gāyatrītyupalakṣaṇaṃtriṣṭubjagatyoḥ saṃvatsare ṣaṇmāsyecaturviṃśatyahe dvādaśāhe ṣaḍahe tryahe vā sadyaśleṣagāyatrīṃbrāhmaṇāyānūbrū-

11.78

( 4 ) rāghavānandaḥ | saṃpratyasyājapārthamānupūrvīpradarśayati etaditi | etadakṣaraṃoṃkārākṣaraṃetāṃtatsaviturityādimacoī yādityantāṃ bhūrbhuvaḥsvariti vyāhṛtayaḥ praṇavātparasminpūrve ca vyāhṛtayoyasyātadityādikāyoḥ tāmityarthaḥ vedapuṇyena vedatrayādhyayanajaṃtulyapuṇyena |

11.79

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca tasyājapaviśeṣaṃ phalaviśeṣamāha sahasreti | trikaṃpraṇavāditrayaṃrbahiḥ grāmāt na dharaṇyādau tvacaḥ kañcukānavaupamānārthaḥ tvaceveti kvacitmahatobrahmahatyādeḥ tasmātsarvapāpakṣayakāmenaiṣājapanīyetibhāvaḥ |

11.80

( 4 ) rāghavānandaḥ | etadvaimukhyedoṣamāha etayeti | etayāṛcātatsaṃviturityādikayā visaṃyuktaḥ parityaktaḥ kriyayāsandhyāgnihotrādikayā cagarhaṇāṃnindyatām |

11.81

( 4 ) rāghavānandaḥ | mumukṣūṇāṃtadeva śaraṇamityāha oṃmiti | avyayāṃ avyayaphaladātrīṃ brahmaṇaḥparaṃbrahmaṇaḥmukhaṃprāptyupāyaṃvedasya pradhānabhūtaṃvā |

11.82

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca yaiti | adhīteabhyasyati saṃkhyāpūrvoktaiva vāyubhūtaḥvāyurrvaigautamatanūsūtramityādiśruterhiraṇyagarbhapadavīṃ prāpya khamūrttimān ākāśavaddehāyanāvacchinnaḥbrahmabhavediti kramamuktirityarthaḥ |

11.83

( 4 ) rāghavānandaḥ | saṃprati mumukṣūṇāṃsaṃnipattyopakārakāṇi bruvantrīhyādisādhyahiṃsātmakāni karmāṇi nindati ekākṣaramitidvābhyām | ekākṣaraṃpraṇavaḥ paraṃbrahmatadabhidhāyakatvāt tasya vācakaḥpraṇavaiti pātañjalokteḥ | paraṃtapaḥśarīraśoṣaṇapāpanāśaktvasāmyātprāṇāyāmena pātakamityukteḥ ataāha maunātsatyamiti | maunāt tūṣṇīṃbhāvātsatyaṃpraṇavādaijapaḥ upakramopasaṃhārābhyāṃjapaevanātparyān |

11.84

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃvā'nyatkṣaranti hiraṇyagarbhapadasyāsādhakatvānnatatra dakṣiṇāṃyaṃtīti śruteḥ | dakṣiṇāagnihotrādiparāḥ ataevākṣaramityādi akṣaraṃavināśi tadevabrahmaprajāpatirhiraṇyagarbhaśca etadvai satyakāmaḥparaṃcāparaṃca yadoṃkāraiti śruteḥ parāparabrahmaprāptyupāyatvāt |

11.85

( 4 ) rāghavānandaḥ | japasyaśreyastvaṃ pradarśayanuttadviśeṣe phalabhūmānamāha vidhīti | vidhiyajñādagnihotrādeḥjapayajño vācikaḥdaśabhirguṇairviśiṣṭodaśaguṇaphaladaḥsaevopāṃśutvenānuṣṭhitaḥśataguṇaphaladaḥ | upāṃśuriti yatsamīpasthojanonaśrṛṇoti

11.86

( 4 ) rāghavānandaḥ | tatkāryamantaḥkaraṇaśuddhirapi japasādhyetyāha yadveti dvābhyām | pākayajñāvakṣyamāṇāḥvidhiyajñādarśapaurṇamāsādayaḥ |

11.87

( 4 ) rāghavānandaḥ | japyena mantrāṇāṃjapena saṃsiddhyedantaḥkaraṇaśuddhiṃlabheta dharmeṇa pāpamapanudatīti mahatopyenasomāsāttvacevāhirvimucyataiti | japatonāsti pātakamiti śruteḥ | smṛtiḥyāṃjanyayāgādikaṃmaitraḥmitraḥ sūryaḥ tadvaityaḥgāyatryupāsakaḥ athavā prāṇimātrapriyaḥaṇsvārthikaḥbrāhmaṇobrahmaniṣṭhaḥ kṛtasākṣātkāraucyate khamūrttimānityuktam | sa brahmaṇaḥ kenasyādyenasyādityādiśruteḥ |

11.88

( 4 ) rāghavānandaḥ | anupasaṃtṛptendriyāṇāṃjapopinaphalāyeti tadarthamatyāhāramāha | indriyāṇāmiti | apahāriṣupuṃndriyāṇi svapravaṇaṃkartuṃśīleṣu yantāaśvaniyamanasārathiriva saṃyamanaṃkuryāt |

11.89

( 4 ) rāghava़ānandaḥ | tāni katītyapekṣāyāmāha eketi | pūrve brahmādayaḥ ānupūrvaśaḥśrotrādikrameṇa |

11.90

( 4 ) rāghavānandaḥ | teṣāṃsvarūpaṃsaṃkhyāṃkāryaṃcāha śrotramiti tribhiḥ | svarūpaṃśrotramityādi saṅkhyāṃpañcetyādiḥ kāryaṃdhīkarmajanakatāeṣāṃmadhye svaguṇena saṃkalpenobhayātmakamubhayaguṇaprerake yasminamanasi jite gaṇaudhīndriyakarmendriyātmakau |

11.93

( 4 ) rāghavānandaḥ | anupasaṃhāre doṣaṃkīrtayanantaḥkaraṇe phalamāha iṃdriyāṇāmiti | prasaṃgenendriyārtheṣvabhiṣaktyādoṣaṃsaṃsārākhyaṃsiddhiṃmanaḥśuddhidvārā mokṣākhyāṃtathā ca gītā siddhiṃmāpnoyathā brahma tathāpnotinibodhamaiti |

11.94

( 4 ) rāghavānandaḥ | nanubhoge sati svayamevauparameyurantāni kimupasaṃhāraṃṇetyataāha | neti | kāmobhilāṣaḥkāmānāṃkāmyaṃtepāmupabhogaḥsākṣātkāraṃṇatena śāntirdūre api tu vardhataevetyāha | haviṣeti | kṛṣṇavartmāgniḥ | tathā ca viṣṇupurāṇe yayātivākyama | yatpṛthivyāṃvrīhiyavaṃhiraṇyuṃpaśavaḥ striyaḥ || ekasyāpi na paryāptaṃ dityatitṛṣaṃtyajet || atitṛṣaṃ atitṛṣṇāṃmitmarthaḥ || tathā pūrṇaṃvarṣasahasraṃme viṣayāsaktacetasaḥ | tathāpyanudinaṃtṛṣṇā mamaiteṣveva jāyate || ityādi |

11.95

( 4 ) rāghavānandaḥ | rtārha viṣayābhoge mṛtireva tatrāha śrutveti | bhogo napratibandhakaḥ kiṃtuvāsaktiḥ taduktam paśyanśṛṇvanspṛśannityādīndriyārtheṣuvartataiti dhārayannityantaṃbhagavatā kṛṣṇena |
98 ||

11.96

( 4 ) rāghavānandaḥ | balādindriyasaṃbandhe kaupāyastatrāha na tatheti | etānīndriyāṇiasevayā śuṣkavairāgyeṇa tatrahetuḥpraduṣṭāni prakarṣeṇabahukālasevayā prasaktāni jñānena kṣayiṣṇutvādidoṣadṛṣṭyā tatvajñānena vā taduktam | viṣayāvinivartantenirāhārasyadehinaḥ | rasavajrrasopyasyaparaṃdṛṣṭvā nivartataiti || nirāhārasyendriyairviṣayānasevinaḥ rasorāgaḥ sopi paraṃbrahmadṛṣṭavatonirvatataiti gītārthaḥ |

11.97

( 4 ) rāghavānandaḥ | ataevātmānātmavivekaśūnyasya na kepi śodhakāityāha vedāiti | vedāabhyasyamānāḥ tyāgāḥ saṃnyāsādānaṃvāniyamaḥ śaucasaṃtoṣādayaḥ tapāṃsi kṛcchrādīni eteanuṣṭhīyamānāapi vipraduṣṭabhāvasya rūpādiṣvavyāsaktasya |

11.98

( 4 ) rāghavānandaḥ | saṃndhyayorvedavidityuktaṃ tacca kiyantaṃkālaṃ vyāpya kartavyamiti prakāraṃlakṣaṇaṃcāha pūrvāmiti | sandhyāṃvyāpya japannūrdhvatiṣṭhetvāsīno bhavediti vidhirastatraivāvadherapekṣaṇāt | jape tu saṅkhyaiva niyamyate natu kālaḥ | sahasraparamāṃdevī śatamadhyāṃdaśāvarāmityukterārkadarśanāt saṃpūrṇārkadarśanamabhivyāpya taddarśanaṃyāvatsamyagarkṣavibhāvanātsamyak‌ṛkṣaṃsamyagṛkṣaṃ tasya vibhāvaneprakāśaḥ tāvadadhyāsīta upaviśya japedityarthaḥ | hrāsavṛddhītu satataṃ divasānāṃyathākramaṃ | sandhyāmuhūrtamātraṃtu hrāse vṛddhau ca saṃsthiteti yogiyājñavalkyokterdaṇḍadvayaṃsandhyā |

11.99

( 4 ) rāghavānandaḥ | saṃyatendriyasya siddhihetutoktā tatra sarveṣāṃ apravṛttāvapyekasyapravṛttau kodoṣastatrāha | indriyāṇāṃṣviti | sarveṣāmindriyāṇāṃmadhye yatkiṃcitkṣaratīndriyaṃviṣayapravaṇaṃsyāt prajñādhairyatenaiva kṣarati dṛteścarmamayodakapātrasya pādātchidrānsarvaudakaṃkamaśonaśyati tathā ca viṣayendriyasaṃprayogānmanaḥ kṣubhyati nānyathā | atra gītā | indriyāṇāṃhi caratāyaṃnmanonuvidhīyate | tadasya harati prajñāṃvāyurnāvamivāmbhasi iti || manaḥ sahakṛtaṃyadindriyaṃkṣaradi taddharatīti gītārthaḥ | evaṃmasaktaṃindriyamātraṃprajñāharatītibhāvaḥ |

11.100

( 4 ) rāghavānandaḥ | prakaraṇārthanigamayan tasya pumarthaparyavasāyitāmāha vaśīti | arthāndharmādīn akṣiṇvan apīḍayan yogataḥ yogopāyena avarjanīyaviṣayasevayetiyāvat |

11.101

| ( 4 ) rāghavānandaḥ | kṛtabhogādakṛtabhogojanaḥśreṣṭhaityāha yaścaitāniti | prāpnuyāt bhuñjīta kevalānindriyasaṃbandhānsarvakāmānāṃviṣayāṇāṃprāpaṇātbhogāt |

11.102

( 4 ) rāghavānandaḥ | khādiranyāyenāha naiśamiti | niśākṛtaṃenaḥpāpamalamapi pāpaṃyathā khādiraṃpaśuṃbadhnāti khādiraṃvīryakāmasya yūpaṃkurvīteti vacanadvayenaikaeva khādiroyūpaubhayārthaḥ evaṃsandhyāpīti nyāyārthaḥ |

11.103

( 4 ) rāghavānandaḥ | sandhyākaraṇe doṣamāhaneti | śūdravaditi tadakaraṇe'nadhikāritaiva tatpūrvakatvātsarvakarmaṇām |

11.104

( 4 ) rāghavānandaḥ | tatra praśastasthānamāha apāmiti | naityakaṃbrahmayajñarūpaṃsamāhito'nanyamanāḥ sāvitrīmapīti anadhītasūktāntarasya brahmayajñārtha | viśiṣṭoyamaparovidhiriti medhātithiḥ |

11.105

( 4 ) rāghavānandaḥ | ahanyahanotyuktaṃaṣṭakāpaurṇamāsyāvityādau kāgatiririti cettatra paryudāsādhikaraṇanyāyenāha vedopakaraṇaiti | vedopakaraṇe śikṣādivedāṅge naityake brahmayajñādirūpe gurumukhātprathamādhyayane vā taeva snātakamakaraṇaevānadhyāye gaṇitastasyādhyayanasya kāmyatvātanurodheapekṣāaṅgādernāsti tathā ca sūtram | kāmaṃvedāṅgānīti | kāmamicchā tadvaśāttavedāṅgādhyayanamiti jaiminisūtrārthaḥ | yajatiṣu | ye yajāmahe kuryānnānuyājeṣviti tatra yathāanuyājavarjiteṣu yāgeṣuyeyajāmahakaraṇaṃtadvadatrāpi anadhyāyeṣvaṅgādipāṭhaiti nyāyārthaḥ |

11.106

( 4 ) rāghavānandaḥ | arthavādenoktamarthaṃdṛḍhayati naityakaiti | brahmasatraṃsatatabhavatvānnabrahmaivāhutistasyāhutaṃhomarūpādhyayanaṃsomāhutisthānīyaṃanadhyāyavaṣaṭkṛteanadhyāyādhyayanaṃvaṣaḍiti yājyāsamāpakavauṣaṭsthānīyaṃtena kṛtaṃsaṃskṛtaṃbrahmasatramitirūpakaṃpuṇyaṃ puṇyadaṃ | nāpohedāgniṣu kriyāiti home nāstyanadhyāyaāvaśyakatvāt | tathā prātyahikajapepīti bhāvaḥ |

11.107

( 4 ) rāghavānandaḥ | adhyayanasya guṇaphalamāha | yadveti | vidhinā prākkūlānityuktenakṣarantipitrādīnāṃtṛptiṃprati | taduktaṃyājñavalkyena | madhunā payasā caiva sadevāṃstarpayedvijaḥ | pitṝnmadhughṛtābhyāṃcaṛcodhīte tu yonvaham || īdṛśaḥ svādhyāyaḥ godohanaviśiṣṭāpaḥ praṇayanaṃ yathāpaśusādhanaṃtathāyamuktaphalasādhanamiti arthavādoyamiti medhātithiḥ | tannaarthavādatve parapadārthāpattiḥ svapadārthatyāgaiti mīmāṃsāmudrābhaṅgaḥ anyathā godohamapyarthavādaḥ syāt |

11.108

( 4 ) rāghavānandaḥ | brahmacāriṇo'vaśyakarttavyamāha agnīndhanamiti agnīndhanaṃsāyaṃmātaḥ samiddhemaḥ adhaḥśayyāṃkhaṭvādyanārūḍhatāṃkuryātsamāvartanaparyantamityanvayaḥ |

11.109

( 4 ) rāghavānandaḥ | vidyādānapātrāṇyāha ācāryaputraiti | jñānadaḥ athavā vidyayā vidyetyuktatvātdhārmikaḥ lābhādyanupajīvyadharmārthayaḥ paṭhati śuciralubdhaḥ āptobandhuḥ | śaktovedatadarthavicāraṇādauarthadauttarakāle svojñātiḥ |

11.110

(4) rāghava़ānandaḥ | sārthavādānipātrāṇyāha nāpṛṣṭaiti ṣaḍbhiḥ | anyāyena yathāvidhinamaskārādirahitena pṛcchatastatprati na brūyāditi | jānannapi tatra tatra samarthopi lokeapātre jaḍavanmūkavatsyāt |

11.111

(4) rāghavānandaḥ | uktātikrame'narthamāha adharmeṇeti | adharmeṇa pṛṣṭaiti śeṣaḥ | prāhaadharmeṇa ca pṛcchati yaḥtayormadhyeanyataraḥvyatikramakārī praiti mriyate phalāccyavate |

11.112

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca dharmārthāviti | tadvidhā vidyādānānānurūpāūṣarekṣārabhūmau tatroptaṃyathānāṅkurayati tathā tādṛśe dharmārthādayona syuriti |

11.113

( 4 ) rāghavānandaḥ | ayogye'dānaṃśreyaityāha vidyayaiveti | brahmavādinā vedānadhyāpayitumicchatā ghorāyāṃvṛtterabhāvena mṛtyuparyavasitāyāṃkalalobhāt kasyacidūparepi śubhabījāropaṇaṃmrāmaṃtannirāsāyāha na tvenāmiti | iriṇeuktoṣareetāṃvidyām | ayamarthaḥ kaṅgubījāderalpatayā'nyatonupakārakatvaṃvidyāyā svataeva pārāyaṇādinopakārakatvam |

11.114

( 4 ) rāghavānandaḥ | atraheturvidyeti | śevadhirnidhiḥtadasūpayayāvidyākuṇṭhatā syāt | adāne vīryavattamā vīryāti śayavatīapātradāne tu duradṛṣṭajanakatayāadhyayanoktaphalājanikā | ādāne tu tajjaniketibhāvaḥ |

11.115

( 4 ) rāghavanndaḥ | dānapātramāha yamiti | yaṃniyatamuktaniyamavantaṃtaṃvidyāt jānīyāt | nidhipāyanidhividyāṃpātuṃśīlāyāpramādine'kutsitāya brūhi |

11.116

( 4 ) rāghavannandaḥ | gurorananujñayā vidyānagrāhyetyāha brahmeti | brahma vedaṃadhīyānādanyasmāttadarthoccaritaṃniyatastatrasthoavāpnuyāt | svīkuryātsabrahmasteyīti |

11.117

( 4 ) rāghavānandaḥ | namaskārasya vidyāgrahaṇe pūrvāṃṅgatvaṃ prāptaṃpūrvenoktaṃtatra bahuvaktavyatvādidānīṃtadāha laukikamiti saptadaśabhiḥ | laukikaṃ kṛṣivicatrādiviṣayaṃ smārtaṃvā vaidikamagnihotrādipratipādakaṃ ādhyātmikamātmānātmavivekaviṣayakaṃ jñānaṃ taddhetuśāstrādi |

11.118

( 4 ) rāghavānandaḥ | nanutathāvidhaḥavedaviccetkathaṃnamasyastatrāha sāvitrīti | suyantritaḥasmatpratimahaniṣiddharasādivikrayaparāṅmukhaḥayantritobhinnamaryādaḥsarvāśīsarvaṃatuṃśīlaḥsarvavikretuṃśīlaḥsarvavikrayī trivedovedatrayavettāpinābhivādyaḥ prakaraṇāt |

11.119

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca śayyeti | śreyasā guruṇādhyācarite svīkṛte vakṣyamāṇakathaṃcittuṣṭyātiriktaina samāviśennādhitiṣṭhetaenaṃguruṃmatyutthāyaśayyāderityarthaḥ |

11.120

( 4 ) rāghavānandaḥ | yatohisthavire guṇādhikeāyati satiūrdhvaṃniṣkrāmantidehādvahirgatāivabhavantimṛtyutthānaṃsaṃmramatiguruṃpratyabhivādanaṃtābhyāṃtāṃnanukrāntānapi prāṇānpratipadyate | punarityanvayaḥ |

11.121

( 4 ) rāghavānandaḥ | na kevalamevaṃapinvabhīti | prajñābuddhiḥ | vidyeti kvacitpāṭhaḥ |

11.122

( 4 ) rāghavānandaḥ | abhivādane padaniyamamāha abhīti | yena śabdena paraḥsaṃbodhyateāśiṣaṃpratimayojyate kuśalapraśnāṃ kāryate sobhivādaḥetadarthakānabhivādānabhivādayaityasmātparamasau devadattanāmāhamasmīti jyāyāṃsaṃabhivādayanmaskurvanbrūyāt | gautamopyāha svanāmaprayuttyābhivādayediti |

11.123

( 4 ) rāghavānandaḥ | yenamasyāsteyadināmadheyasyoktābhivādasyaabhivādaṃabhivādārthanajānatetānnaṃmasye ahamityevabrūyānnādhikam |

11.124

( 4 ) rāghavānandaḥ | abhivādane kartavye yannāma prayuktaṃtasyānte bhoḥśabdaṃkīrtayedityanvayaḥ | bhoḥśabdaprayoge hetuḥ nāmnāmiti | abhivādyasya nāmnāṃsvarūpabhāve bhobhāvo bhoityanuśiṣṭastena bhoityavaśyaṃprayujyate abhimukhīkaraṇāya tathāasau nāmāhamasmi bhoḥ | ataeva sāṅkhyāyanaḥ asāvahaṃbhoḥ ityātmanonāmādibrūyāditi |

11.125

( 4 ) rāghavānandaḥ | viprakartṛkebhivādane sobhivādayitā vipraāyuṣmānbhava saumyeti vācyaḥ pratyabhivādanīyo'bhivādyeneti vākyārthaḥ | āyuṣnāniti ciraṃjīvetyāderupalakṣaṇam | akāraścetiakārādisvaraḥasyābhivādakasya nāmnonteamukaśarmannityāderante vartamānoyaḥsaplutaḥpratyabhivādakena vācyaḥ | vākyasya ṭeḥpluta udāttaḥityanuvṛtte pratyabhivādeaśūdraiti hi sūtram|asyārthaḥ| vākye vartamānaṣṭirantyasvaraḥplutaḥsyāttrimātraḥsyādudāttaśca śūdraṃvarjayitveti| pūrvākṣaraśvanakārasya pūrvaṃ pūrvamaśrutaityakṣaraḥ akṣaraṃbrahmavarṇayorityabhidhānādvirodho'nyathāakārāderdevabhūtyoḥ pūrvatvābhāvepi rāhoḥśirovadupacārādantatvaṃsvarāpekṣamivi navyañjanāntepi syāttathā ca vasiṣṭhaḥ | āmantrite yonrtyaḥsvaraḥsaplūyate sandhyakṣaramapragṛhyaṃ | athabhāvaṃcāpadyatepūrvenāmagatamakṣaraṃsaṃśliṣṭaṃyasya sapūrvākṣaraḥtenāganturūpakṛṣyavāakārādisvaraḥpluto na kāryaiti medhātithiḥ| tathā caāyuṣmānbhava saumyaamukaśarmanniti prayogaḥ | amukavarman amukabhūpate bhorājanyaviśāṃveti smaraṇāttakṣatriyavaiśyayostu vaikalpikaḥ | tasmādatra vipraityupalakṣaṇam | govindarājastu evamayuṅkte | amukaśarmannāyuṣmānbhavaiti | dharaṇīdharastvāyuṣmānbhava saumyāmamukaśarmeti | tatsarvamanūktāyuṣmān bhava saumyeti vācyovipraityānupūrvyāviruddham |

11.126

( 4 ) rāghavānandaḥ | pratyabhivādanājñāne kathamityatrāha | yaiti | nābhivādyaiti yathāśāstraṃna namasyaḥtatra hetuḥ yathāśūdraiti | gāyatrīmātrasāraityanena tādṛśāṃtadajñānāmapi namasyatokteḥnindārthavādamātraṃvā |

11.127

( 4 ) rāghavānandaḥ | tatraiva prāsaṅgikaṃmaśraprakāramāha brāhmaṇamiti | brāhmaṇādidarśanādau kiṃcidvaktavyamiti prāptaṃtanniyamādaṣṭārthaśabdaviśeṣoccāraṇamarthapaunaruktyepi |

11.128

( 4 ) rāghavānandaḥ | dīkṣitādiṣu viśeṣamāha | dīkṣitaḥsomayāgādiṣvabhivādanādike kārye nijanāmnā'vācyaḥ kiṃtubhoḥdīkṣita kiṃkaroti bhavānkutra gacchatītyādi |

11.129

( 4 ) rāghavānandaḥ | arthaprayuktaparastriyā saha saṃbhāṣaṇamāha pareti | yonito'saṃbaddhāubhayalakṣaṇasaṃbandhahīnāḥ subhagetyādi brūyādityanvayaḥ | strīti vaktavye parapatnīyā strīti svastrīvyatirekaniścayārtham |

11.130

( 4 ) rāghavānandaḥ | guruniti jñānavṛddhatapovṛddhayorupalakṣaṇaṃyaviṣṭhāḥkhalu guravaityādihārītavacanāt | asāvahamiti svanāmanirdeśaḥyavīyasopi kaniṣṭhānmātulādīnityarthaḥ |

11.131

(4) rāghava़ānandaḥ | saṃpūjyāḥpratyutthānādibhiḥgurupatnīti | gururatra brahmadastasya patnī tatra hetuḥsamāstāiti |

11.132

(4) rāghavānandaḥ | savarṇāḥsvasvajātayaḥviproṣya pravāsaṃkṛtvopasaṃgrāhyāḥ | pādayoriti śeṣaḥ | jñātisaṃbandhīti jñātīnāṃsvagotrajānāṃsaṃbandhināṃmātulānāṃca jyeṣṭhānāṃyoṣitaḥ |

11.133

( 4 ) rāghavānandaḥ | jyāyasyāṃjyeṣṭhāyāṃsvasari bhaginyāṃtāsāṃsamavāye tāsāṃkanīyasyapimātaiva pūrvenamasyetyāhamātetyādi |

11.134

( 4 ) rāghavānandaḥ | namaskāraprasaṅgena mānyatve kāraṇamāha | daśābdākhyamiti caturbhiḥ | ekapuravāsināṃvidyāguṇahīnatvepi daśābdākhyaṃvayasā sthityā vā daśavarṣādhikyaṃabhyutthānākhyamānyatve kāraṇam | puragrahaṃṇagrāmādyupalakṣaṇam | tathāpañcābdākhyaṃgīta|dikalājñānāṃtvalāyagrahaṇāpekṣayā svayoniṣu pitṛvyatatputrādiṣu svalpena vayasā |

11.135

( 4 ) rāghavānandaḥ | piteti | pitṛvanmānārhaḥ |

11.136

(4) rāghavānandaḥ | vijātīyānāmutkarṣamuktvā sajātīyānāṃtamāha vittamiti | vittaṃdhanaṃnyāyārjitam | bandhuḥpitṛvyādiḥ | karmaśrautaṃsmārtaṃca | vidyāvedārthatattvajñānam | yaduttaramiti | tādṛśadhanavatobandhumānmānyaḥbandhumatovayodhikastatopikarmī tatopividyāvāniti | evaṃtriṣu vittādiṣu bhūyāṃsi guṇavanti ceti bahavoguṇāyatretyarthaḥ | tenāyamarthaḥvittabandhuyuktovayodhikānmānārhaḥ evaṃvittāditrayayuktakarmavataḥvittādicatuṣṭayayuktavidyāvataiti |

11.137

(4) rāghavānandaḥ | daśamīṃgataḥnavatyūrdhvavayogataḥ |

11.138

( 4 ) rāghavānandaḥ | jyeṣṭhaḥvasyamānyatvakāraṇaprasaṅgenānyadapyāha cakriṇaiti dvābhyām | cakriṇaḥ rathakārārūḍhasya | snātakasya tadvratadhāriṇaḥ | bhāriṇobhārākrāntasya | varasya kanyāmudvoḍhuṃprasthitasya | etebhyaḥ panthādeyaityanvayaḥ |

11.139

( 4 ) rāghavānandaḥ | teṣāṃsamavāyetvāha snātakonṛpamānabhāgiti | rājakartṛmānabhāgiti pūrvaṃpitāputrau viprakṣatriyāvityuktau tenātra yugapadupasthityādinimittaṃpūjādi vimṛśya |

11.140

( 4 ) rāghavānandaḥ | ācāryaputraityuktaṃtatra ka ācāryaityapekṣāyāṃtallakṣaṇaṃupādhyāyādisapratiyogikaṃsārthavādaṃca brūte upanīyeti aṣṭādaśabhiḥ | sakalpaṃyajñavidyāsahitaṃsarahasyamupaniṣaduktopāsanāsahitam |

11.141

( 4 ) rāghavānandaḥ | ekadeśaṃśākhāmātraṃmantraṃbrāhmaṇaṃvā | vedāṅgāni śikṣākalpovyākaraṇaṃniruktaṃchandojyotiṣamiti | ṣaṭetānivṛttyarthaṃyo'dhyāpayati saupādhyāyaḥ |

11.142

( 4 ) rāghavānandaḥ | garbhādhānaṃyonau retoniṣekaiti | viprapadamulakṣaṇaṃsaṃskārasya dvijātimātraniyatatvāt | saṃbhāvayati puṣṇāti niṣekātiriktasaṃskārākartṛtvepi pitā guruḥ | tathāca vyāsaḥ prabhuḥ śarīraprabhavaḥpriyakṛnmānadoguruḥ| hitānāmupadeṣṭā ca pratyakṣaṃdaivataṃpiteti || prabhuḥ kāryākāryaniyoktā śarīrasya prabhavautpattiryasmātsaityarthaḥ |

11.143

( 4 ) rāghavānandaḥ | agnyādheyaṃprāhavanīyādyutpādakaṃkarma | pākayajñānaṣṭakādarśādīni | makhānityagniṣṭomādeḥ viśeṣaṇam | yasya vṛtaḥ varaṇaṃgataḥ san | ācāryādikṛtvigantāḥ saṃbandhiśabdāstena yasyaite saṃbandhinastasyaivaitāni kuryurnānyasye tibhāvaḥ |

11.144

( 4 ) rāghavānandaḥ | mukhyācāryasya sarvotkṛṣṭatvānnasya manasāpyaniṣṭaṃnācaraṇīyamiti autsukyādāha yaiti | avitathaṃvarṇasvaravaigupyarahitaṃbrahmaṇāvedena śravaṇau karṇāvāvṛṇoti sarahasyādivedamadhyāpayatītyarthaḥ |

11.145

( 4 ) rāghavānandaḥ | atra heturupādhyāyāniti | upādhyāyāna‌ddaśāpekṣyadaśassūpādhyāyeṣuyāvatpūjāditatsarvamekopyācāryorhatītyevamuttaratra |

11.146

( 4 ) rāghavānandaḥ | ācāryāṇāṃupanayanapūrvakasāṅgavedādhyāpayitṝṇāṃgarbhādhānādidṛṣṭopakārakatayā pitrorgarīyastvepi dṛṣṭādṛṣṭārthatayāācāryaeva kṣemyogarīyānityāha utpādaketi | garīyānbrahmadaḥ pitetyatra hetuḥ brahmajanmetiuḍanītasyaiva vedasvīkṛtidvāreha karmādhikāritā tadvārā ca svargādyavāptiḥ | śaśvadbrahmāvāptihetutvācchāśvatamiti bhāvaḥ |

11.147

( 4 ) rāghavānandaḥ | piturutpādakatvamanyathā siddhamityāha kāmāditi tribhiḥ | kāmānmanmathavaśātsaṃpūrttiṃpaśvādisādhāraṇīṃyadyatoyoniṣvabhijāyateabhitaḥ pūrvajātopyuttaratrāpi jāyate ratisukhārthaṃpravṛttayormātā pitroḥ duḥkhahetujanihetutvāddhigvigdhikkṛtajanmetyāśayaḥ |

11.148

( 4 ) rāghavānandaḥ | brahmajanmabrahmasāvitrītahrahaṇameva janma brahmagrahaṇayogyaṃvā brahmajanmanaḥpunaḥprāyeṇa na jāyataevetyāha ācāryaiti | asyamāṇavakasya sāvitryā sakala rahasya sāvitryupadeśena sāsatyetyāditādṛśasya samānaja-

11.149

( 4 ) rāghavānandaḥ | vedārthopadeṣṭṛtvaṃgurutve heturnatu vayobāhulyādītyāha sārthavādaṃdaśabhiḥ | alpamitiyasyayaṃprati śrutasya vedasya śrutena vedaśāstratarkavyākaraṇakalādikena tadarthenālpamapyupakaroti yastaṃguruṃvidyādityarthaḥ | śrutamevopakriyāupakārastayā |

11.150

(4) rāghavānandaḥ | brāhmaṇasya brahmagrahaṇayogyasyaupanayanābhāvena pitṛmātṛtbhojanmastvepi śūdrāderivānadhikārātdharmasya śāsitopadeṣṭā ca bālopi pitā syāddharmatodharmaśāstraprāmāṇyāt |

11.151

(4) rāghavānandaḥ | atretihāsamāha adhyāpayāmāseti | āṅgirasaḥaṅgirasaḥputraḥkaviḥkrāntadarśī jñānena taddhetunā vedādhyāpanena parigṛhyaśiṣyatāṃnītvā |

11.152

( 4 ) rāghavānandaḥ | te pitarastamarthaṃputrakāiti śabdārthaṃāgatamanyavaḥputrakāityāvhānena jātamanyavomanyuṃprāptāḥ etānpitṝn |

11.153

( 4 ) rāghavānandaḥ | nyāyyatvehetuḥajñaityādi | bālaḥsaṃskāryatvātpitā mantrapradānena saṃskārakatvāt | piteti nadvitīyā | itiparatvābhāvāt |

11.154

( 4 ) rāghavānandaḥ | tatrārthe ṛṣyuktiḥpramāṇamityāha nahāyanairiti | hāyanairdairvayobāhulyena jarākṛtakeśapālityaikeśadhāvalyāairbāndhubhiḥputrapautrādyairvāetairvyastasamastatayāvādhikye na mahattvaṃkiṃtarhi yaḥanūcānaḥsāṅgavedādhyetā tasyaiva mahattvamityāha ṛṣayaityādinā | dharmamayaṃdharmaiti nirṇayaṃstutimātraṃvā |

11.155

( 4 ) rāghavānandaḥ | viprāṇāṃjñānatojyaiṣṭhyamitivadaṃstatpratiyogitayā 'nyeṣāmapi tadāha viprāṇāmiti | jñānaityādicaturṣvapi tṛtīyārthe tasiḥ | vīryataḥśastrakauśalena kenāpi dhanavidyādimattvepi śūdrasya janmanaivetyavadhāraṇārthaḥ |

11.156

( 4 ) rāghavandiḥ | atrārthedevasaṃmatimapyāha na teneti | śirasaḥ pālityaṃpakvakeśatātvakśauthilyaṃvā | adhīyāno'dhyayanodyatopi kimutādhītavedaḥ |

11.157

( 4 ) rāghavānandaḥ | anadhīyānasya dānāpātratvaṃvadaṃstaṃsadṛṣṭāntaṃnindati yatheti dvābhyām | kāṣṭhamayaḥkṛtrimaḥ nāma bibhrati mṛgaityādi nāmabibhrayante na tu te mṛgādayaḥtattkāryakāritvāt |

11.158

( 4 ) rāghavānandaḥ | yathāṣaṇḍhonapuṃsakaḥdṛṣṭādṛṣṭakāryaśūnyaḥgauḥstrīgavāntaraṃgavi vatsotpādanayogyāyāṃphalamaṇḍakośastacchūnyovātathāanṛcaḥvedaśūnyaḥdeyadravyādiphalājanakatvāt | brāhmasyetyādinavaślokāadhyayanastutyarthāḥ |

11.159

( 4 ) rāghavānandaḥ | vāṅmanasayoḥśuddhau guroḥ śiṣyasya vedādhyayanaṃsādhu tatrādau guruṃ śikṣayati ahiṃsayaiveti tribhiḥ | mūrtānāṃśiṣyāṇāṃprakaraṇāthiṃsātropakosalavadvahukālavyāpi duḥkhaṃtatkādivaddakṣiṇādānaṃvā'drohesyavakṣyamāṇatvāt | śreyonuśāsanaṃśreyaḥpumarthacatuṣṭayasādhanatvātvedādhyāpanasya tasyānuśāsanaṃdānaṃmadhurāprītijananīataeva ślakṣṇāmṛddhīdharmamicchatā | anudvegakaraṃvākyaṃsatyaṃpriyahitaṃca yat | svādhyāyābhyasanaṃcaivavāṅmayaṃtapaucyate || itismṛteḥ | śiṣyānugrahovādharmaḥ | tamicchatā |

11.160

( 4 ) rāghavānandaḥ | yanmanasādhyāyati tadvācā vilapatīti śruteḥ tatkāraṇasya manasopi śuddhiḥkāryetyāha | yasyeti yasya guroḥsaṃkṣobhehetausati krodharāgadveṣānabhibhavatvaṃmanasaḥśuddhiḥvācaḥśuddhiruktaguṇeasatyāditorakṣite prakarṣeṇa sarvātmakaṃvedāntopagataṃbrahma vāgiti dṛṣṭāntatayā vācaiva manasaḥśuddhiḥkāryeti bhāvaḥ |

11.161

( 4 ) rāghavandanaḥ | tatraiva hetutayā vyatirekamāha nāruntudaiti | ārtorogārdinā śiṣyakṛtāparādhena vā na paradrohakarmadhīḥparasya drohaḥpīḍātasyai yatkarmaabhiśāpādistatradhīrmatiryasyasaḥtathā na syāt | alokyāṃsvargādilokānarhāṃtāṃvādaśīṃnodīrayennoccārayet |

11.162

( 4 ) rāghavānandaḥ | daivādgurordhyā nasaskhalane śiṣyaṃśikṣayati saṃmānāditi | viṣādivaviṣavadudvegahetutvāllokāvarjanasyaamṛtaṃyathāamaratvahetutvādākāṃkṣitaṃavamānopi śreyohetutvāttathāanena gurostyāgedoṣānadhyayanādyanarthaḥ |

11.163

( 4 ) rāghavānandaḥ | daivādapi tadutpattau guṇamevāha | sukhaṃhyavamataiti | avamataḥtiraskṛtaḥsaṃmānanābhāvānjanānārahitaḥathavāavamataḥkhaṇḍitamānaḥsvavivekabuddhyāsausukhaṃśete nidrātianyathāavamānaduḥkhairdahyamānonanidrāti ataeva sukhaṃnapratibudhyate samyaganidritatvātsukhaṃcarati sveṣṭasādhaneṣu pravartateavamatastvavamānāsahiṣṇuḥkiṃcitkartuṃnekṣamatetyanubhavasiddham |

11.164

( 4 ) rāghavānandaḥ | evaṃśikṣitaḥśiṣyaḥkikuryāttatrāha aneneti | saṃskṛtātmopanītaḥanenādyavahitoktena kramayogena tapaḥsaṃcinuyāt dvijastraivarṇikaḥ| tapobrahmacaryādi brahmādhigamikaṃvedaprāptyupāyam |

11.165

( 4 ) rāghavānandaḥ | tatraiva naitadacīrṇavratodhītetyādiśrutiṃpramāṇayati tapaiti | tathāhi muṇḍakamadhīyānaḥśirasyaṅgārapātraṃvibharti kaścittathā kārīrīmadhīyānobhūmibhojanaṃkaroti aśvamedhamadhīyāno'śvasya ghāsaṃ prayacchati | tapoviśeṣairvidhicoditaiḥsvasvagṛhyoktaiḥ | sarahasyaḥrahasyaṃnāmopāsanādi tadyuktaṃḥ |

11.166

( 4 ) rāghavānandaḥ | satyaṃvada dharmaṃcara svādhyāyānmāpramadaḥ ityādiśrutiṃ brahmacāriprakaraṇagatāṃpramāṇayati vedeti | abhyasecchabdato'rthataścāvartayet tapsyantamitumicchan tapaḥsthāne vedādhyayanamevakuryāditi |

11.167

(4) rāghavānandaḥ| tatraivaitihyaṃpramāṇayati āhaiveti| chandasi vyavahitāścetisūtrādāṅānakhenasaṃbandhādānakhāgrebhyodehavyāpi tapaḥ| haśabdaaitihyadyotī| sragvīmālī viṣayāsaktopīti yāvat tapovidhāne sragvītyādyasamañjasamatovedābhyāsetātparyam|

11.168

( 4 ) rāghavānandaḥ | adhyayanasyāvaśyakatve'rthavādamāha yaiti | anyatra tarkavyākaraṇādau gurumukhādanadhītasya vedasya karmānadhikārācchūdratvam | sānvayaḥputrānvitaḥ | medhātithistu dvijasyāṅkau śūdrāpariṇayanaṃḍapanītasya prathamatona vyākaraṇādyadhyayane śūdratvamiti atharvabodhakamasya vedādhyayanamiti śruteḥ | ayamarthavādo nityakarbhākaraṇe paryavasitaḥ |

11.169

( 4 ) rāghavānandaḥ | adhītavedasya janmadvayamanuvadanjyotiṣṭomādiyajñasyāvaśyakatvaṃtṛtīyajanmatvenāha māturiti | māturadhijananaṃjanmamauñjībandhane dvitīyaṃtannimittaṃyāvajjīvamagnihotraṃjuhuyāditi śruteḥ | vasantevasante jyotiṣā yajeteti | pratisaṃvatsaraṃsomaitismṛteśca | teṣāmāvaśyakatvena dīkṣāyāapyāvaśyakatvāt punarjāyerannṛtvijogarbhakurvantidī kṣayanti ityādiśruterdīkṣāyā janmāntarahetutvaśravaṇātataevāha śruticodanāt |

11.170

(4) rāghava़ānandaḥ | brahmadasya pituḥjanayitavye paratvāpekṣāṃpūrayanmauñjībandhanadīkṣālakṣaṇajanmadvayakāraṇatvādeva pitutaḥśraiṣṭhyamāha tatreti tribhiḥ | tatradvitīye janmanyupanayanākhye tṛtīye yajñajanmani dīkṣāprasūḥ ṛtvikpitetyuktaḥ |

11.171

(4) rāghavānandaḥ | asminnanupanīte bāle na yujyate adṛṣṭārthaṃkartṛtveneti śeṣaḥ |

11.172

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca vedagrahaṇayogyatāsaṃpādakajanmayāvanna jāyate tāvannābhivyāhārayet naadhyāpayet brahma vedam | svadhāśrāddhaṃtannīyeteniṣpādyate yena mantrajātena tadvarjayitvā | tenānupanītasyapituraurdhvadehikestyadhikāraiti | śūdreṇa hi samaḥvedaṃyathāśūdraṃna vācayati kiṃtu tūṣṇīṃkartāroti śūdro'mantreṇa gṛhyataiti smṛteḥ evamasya tadatiriktavedāvācakatvāt |

11.173

(4) rāghava़ānandaḥ | saṃprati brāhmaṇādibrahmacāriṇaḥprajāpatyuktavratādyanuvādena niyamānāha kṛtopanayanasyeti saptadaśabhiḥ | vratādeśanaṃ traividyakādivratopadeśoguruṇākāryaḥtatovedādhyayanaṃtataścopanīyagururityuktakramobādhyateiti medhātithiḥ| upanīyaityevavedaśabdotra gāyatrīparaiti na kramavirodhaḥ |

11.174

(4) rāghavānandaḥ | vrateṣu ṣaṭtriṃśadābdikādivedavrateṣukāmyeṣu vedgrahaṇatātparyante ṣuvā |

11.175

( 4 ) rāghavānandaḥ | imānvakṣyamāṇān |

11.176

( 4 ) rāghavānandaḥ | nityaṃsnātvetyādikān | samidādhānamagnāviti śeṣaḥ |

11.177

( 4 ) rāghavānandaḥ | madhusāragham | rasān retovṛddhihetudugdhādīnstriyaḥbhogaviṣayatvena | śuktānrīti svarasatomadhurāṇi kālavaśenaamlatāṃyānti yāni tānīti |

11.178

( 4 ) rāghavānandaḥ | abhyaṅgaṃtailādinonmarddanam | kāmodhanābhilāṣaḥ |

11.179

( 4 ) rāghavānandaḥ | janavādaṃnirarthakavākkalaham | strīṇāmitidṛdamasyāḥsaukumāryamityādisarāgekṣaṇasparśanai | upaghātaṃ apakāraṃmanovacobhiḥ hiṃsātukāryeneti bhedaḥ |

11.180

(4) rāghavānandaḥ| na skandayetsvecchayā na pātayet | kvacidyonāvapi | kāmāditi prāyaścittārthamanuvādaḥ avakīrṇī nairṛtaṃgardabhālambhanaṃ kuryāditismṛteḥ |

11.181

(4) rāghavānandaḥ | ṛcaṃpunarmāmaitvindriyamityetām |

11.182

( 4 ) rāghavānandaḥ | gośakṛtgomayam | yāvadarthāni prayojanopayuktāni nādhikānīti |

11.183

( 4 ) rāghavānandaḥ | yebhyo bhaikṣyamāhārthatānāha vedeti | praśastānāṃdakṣāṇāṃsvakarmasu |

11.184

( 4 ) rāghava build:rāghavānandaḥ | bhikṣāharaṇe pratiṣiddhānāhaguroriti | tasyodvegahetutvāddūradṛṣṭaśaṅkayāyasmai deyaṃtatoyāhyamiti nyāyavirodhātjñātikulabandhuṣu snehādvasādaradānahetoḥbandhuṣu mātulādiṣu | alābhedityādeḥgurutyāgetātparyam |

11.185

( 4 ) rāghavānandaḥ | pūrvoktānāṃvedyajñairahīnānāṃasaṃbhavaḥsvarūpatodravyataśca | abhiśastānmahāpātakitvādinārsigdhān |

11.186

( 4 ) rāghavānandaḥ | dūrādvanādeḥ | vihāyasi bhūmyatiriktaśucideśe | tābhiḥsamidbhiḥ |

11.187

( 4 ) rāghavānandaḥ | upadiṣṭāmakaraṇe doṣamāha akṛteti | asamidhya aprajvālya homārtham | avakīrṇivrataṃ nairṛtaṃgardabhālambhanam |

Linked texts (1)