Manava Dharmashastra 11
Manvarthacandrikā 11
- Language
- Sanskrit
11.1
( 4 ) rāghavānandaḥ | vaivāhikovakṣyamāṇavivāhasaṃbaṃdhīsaṃskāraḥupanayanasaṃskārasthānīyaḥ | tena tannivṛttiḥ vaidi-
11.68
( 4 ) rāghavānandaḥ | vartiṣyamāṇakarmayogaṃvaktuṃvṛttaṃkīrtayati eṣaiti | aupanāyanikaupanayanasaṃbandhīupanayanaparyantovāupanītasya yena karmaṇā yogastaṃ utpattitryañjakautpatterdvitīyajanmano vyañjakaḥpuṇyastatpradaḥ |
11.69
( 4 ) rāghavandiḥ | tatrādau guruśikṣaṇīyamāha upanīyeti | śiṣyamiti liṅgasaṅkhyeavavikṣite aṣṭavarṣaṃbrāhmaṇamupanayītetyādiśruterjātivatpaśumālabhetetivat vidheyagatatvātpūrvāprāpterekavākyepānantvācca | atovakṣyati | adhyeṣyamāṇaityekavacanāntaṃśaucaṃvakṣyateekāliṅgaityādibhiḥagnikāryaṃagnau sāyaṃprātaḥsamiddhomānuṣṭhānam |
11.70
( 4 ) rāghavandvaḥ | śiṣyasya vedagrahaṇaniyamamāha adhyeṣyamāṇaiti tribhiḥ | laghuvāsā gurutolaghuvāsāḥpavitravāsāvāevaṃvidhaevādhyāpyaḥ |
11.71
( 4 ) rāghavavānandaḥ| kiṃca brahmeti | brahmārambhe vedasyādhyayanasamāptayorbrahmāñjalikṛtaityuktaṃ tallakṣaṇamāha saṃhṛtyeti | añjaliratra kadalīpuṣpākāraḥ |
11.72
( 4 ) rāghavānandaḥ | guroḥpādau grāhyāvityuktaṃ tatprakāramāha vyatyasteti | upasaṃgrahaṇaṃ pādayoritiśeṣaḥ etadvyanakti savyeneti savyena svasya vāmahastena savyoguroḥ pāda evamuttaratranāyaṃkamaḥ tathā ca paiṭhīnasiḥ | uttānābhyāṃ dakṣiṇaṃdakṣiṇena savyaṃsavyena pādāvabhivādayediti |
11.73
( 4 ) rāghavānandaḥ | guruśiṣyayorniyamamāha adhyeṣyamāṇaṃtviti tribhiḥ | adhyeṣyamāṇaṃśiṣyamadhīṣvabhoiti brūyāttathā virāmostviti virāmostvityukteḥ āramet nivartetādhyayanāt śiṣyaiti śeṣaḥ |
11.74
( 4 ) rāghavānandaḥ | oṃkārāyantamadhyayanaṃniyamayati brahmaṇaiti | brahmaṇovedasya pūrvamanoktaṃtaṃbrahma sravati cyavate svaravarṇataḥ viśīryate | yadapyadhītaṃtadapi vismṛtaṃsyāditi praṇavoccāraṇeṣyarthavādaḥ |
11.75
( 4 ) rāghavānandaḥ kiṃna prāgiti | prākkūlānprāgagrān kuśāniti śeṣaḥ | pavitrairhastadvayasthītakuśaiḥ |
11.76
( 4 ) rāghavānandaḥ | prāṇāyāmapūtasyaiva praṇavoccāraṇādhikāraityuktestadaṅgagāyatrīpraṇavavyāhṛtisaṃyuktaṃjñāpayan ādau praṇavasya vedatrayasāratāmāha akāraṃceti dvābhyāṃ | vedatrayātṛgyajuḥsāmabhyaḥ niraduhatuddhṛtavān dadhnaiva navanītam |
11.77
( 4 ) rāghavānandaḥ | tebhyoġāyatryāstrīnpādānadūduhadityāha tribhyaiti| tadityṛcaḥ tatsaviturityādyāyāṛcaḥ parameṣṭhī hiraṇyagarbhaḥ āpojyotirityādiśiropi jñeyaṃ | savyāhṛtiṃsapraṇavāṃgāyatrīṃśirasāsah | triḥpaṭhedāyataprāṇaḥ prāṇāyāmaḥ saucyateiti śruteḥ | gāyatrīṃśirasāsādhaṃ japedvyāhṛtipūrvikāṃ | pratipraṇavasaṃyuktāṃ trirayaṃ prāṇasaṃyamaiti yājñavalkyokteśca || gāyatrītyupalakṣaṇaṃtriṣṭubjagatyoḥ saṃvatsare ṣaṇmāsyecaturviṃśatyahe dvādaśāhe ṣaḍahe tryahe vā sadyaśleṣagāyatrīṃbrāhmaṇāyānūbrū-
11.78
( 4 ) rāghavānandaḥ | saṃpratyasyājapārthamānupūrvīpradarśayati etaditi | etadakṣaraṃoṃkārākṣaraṃetāṃtatsaviturityādimacoī yādityantāṃ bhūrbhuvaḥsvariti vyāhṛtayaḥ praṇavātparasminpūrve ca vyāhṛtayoyasyātadityādikāyoḥ tāmityarthaḥ vedapuṇyena vedatrayādhyayanajaṃtulyapuṇyena |
11.79
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca tasyājapaviśeṣaṃ phalaviśeṣamāha sahasreti | trikaṃpraṇavāditrayaṃrbahiḥ grāmāt na dharaṇyādau tvacaḥ kañcukānavaupamānārthaḥ tvaceveti kvacitmahatobrahmahatyādeḥ tasmātsarvapāpakṣayakāmenaiṣājapanīyetibhāvaḥ |
11.80
( 4 ) rāghavānandaḥ | etadvaimukhyedoṣamāha etayeti | etayāṛcātatsaṃviturityādikayā visaṃyuktaḥ parityaktaḥ kriyayāsandhyāgnihotrādikayā cagarhaṇāṃnindyatām |
11.81
( 4 ) rāghavānandaḥ | mumukṣūṇāṃtadeva śaraṇamityāha oṃmiti | avyayāṃ avyayaphaladātrīṃ brahmaṇaḥparaṃbrahmaṇaḥmukhaṃprāptyupāyaṃvedasya pradhānabhūtaṃvā |
11.82
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca yaiti | adhīteabhyasyati saṃkhyāpūrvoktaiva vāyubhūtaḥvāyurrvaigautamatanūsūtramityādiśruterhiraṇyagarbhapadavīṃ prāpya khamūrttimān ākāśavaddehāyanāvacchinnaḥbrahmabhavediti kramamuktirityarthaḥ |
11.83
( 4 ) rāghavānandaḥ | saṃprati mumukṣūṇāṃsaṃnipattyopakārakāṇi bruvantrīhyādisādhyahiṃsātmakāni karmāṇi nindati ekākṣaramitidvābhyām | ekākṣaraṃpraṇavaḥ paraṃbrahmatadabhidhāyakatvāt tasya vācakaḥpraṇavaiti pātañjalokteḥ | paraṃtapaḥśarīraśoṣaṇapāpanāśaktvasāmyātprāṇāyāmena pātakamityukteḥ ataāha maunātsatyamiti | maunāt tūṣṇīṃbhāvātsatyaṃpraṇavādaijapaḥ upakramopasaṃhārābhyāṃjapaevanātparyān |
11.84
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃvā'nyatkṣaranti hiraṇyagarbhapadasyāsādhakatvānnatatra dakṣiṇāṃyaṃtīti śruteḥ | dakṣiṇāagnihotrādiparāḥ ataevākṣaramityādi akṣaraṃavināśi tadevabrahmaprajāpatirhiraṇyagarbhaśca etadvai satyakāmaḥparaṃcāparaṃca yadoṃkāraiti śruteḥ parāparabrahmaprāptyupāyatvāt |
11.85
( 4 ) rāghavānandaḥ | japasyaśreyastvaṃ pradarśayanuttadviśeṣe phalabhūmānamāha vidhīti | vidhiyajñādagnihotrādeḥjapayajño vācikaḥdaśabhirguṇairviśiṣṭodaśaguṇaphaladaḥsaevopāṃśutvenānuṣṭhitaḥśataguṇaphaladaḥ | upāṃśuriti yatsamīpasthojanonaśrṛṇoti
11.86
( 4 ) rāghavānandaḥ | tatkāryamantaḥkaraṇaśuddhirapi japasādhyetyāha yadveti dvābhyām | pākayajñāvakṣyamāṇāḥvidhiyajñādarśapaurṇamāsādayaḥ |
11.87
( 4 ) rāghavānandaḥ | japyena mantrāṇāṃjapena saṃsiddhyedantaḥkaraṇaśuddhiṃlabheta dharmeṇa pāpamapanudatīti mahatopyenasomāsāttvacevāhirvimucyataiti | japatonāsti pātakamiti śruteḥ | smṛtiḥyāṃjanyayāgādikaṃmaitraḥmitraḥ sūryaḥ tadvaityaḥgāyatryupāsakaḥ athavā prāṇimātrapriyaḥaṇsvārthikaḥbrāhmaṇobrahmaniṣṭhaḥ kṛtasākṣātkāraucyate khamūrttimānityuktam | sa brahmaṇaḥ kenasyādyenasyādityādiśruteḥ |
11.88
( 4 ) rāghavānandaḥ | anupasaṃtṛptendriyāṇāṃjapopinaphalāyeti tadarthamatyāhāramāha | indriyāṇāmiti | apahāriṣupuṃndriyāṇi svapravaṇaṃkartuṃśīleṣu yantāaśvaniyamanasārathiriva saṃyamanaṃkuryāt |
11.89
( 4 ) rāghava़ānandaḥ | tāni katītyapekṣāyāmāha eketi | pūrve brahmādayaḥ ānupūrvaśaḥśrotrādikrameṇa |
11.90
( 4 ) rāghavānandaḥ | teṣāṃsvarūpaṃsaṃkhyāṃkāryaṃcāha śrotramiti tribhiḥ | svarūpaṃśrotramityādi saṅkhyāṃpañcetyādiḥ kāryaṃdhīkarmajanakatāeṣāṃmadhye svaguṇena saṃkalpenobhayātmakamubhayaguṇaprerake yasminamanasi jite gaṇaudhīndriyakarmendriyātmakau |
11.93
( 4 ) rāghavānandaḥ | anupasaṃhāre doṣaṃkīrtayanantaḥkaraṇe phalamāha iṃdriyāṇāmiti | prasaṃgenendriyārtheṣvabhiṣaktyādoṣaṃsaṃsārākhyaṃsiddhiṃmanaḥśuddhidvārā mokṣākhyāṃtathā ca gītā siddhiṃmāpnoyathā brahma tathāpnotinibodhamaiti |
11.94
( 4 ) rāghavānandaḥ | nanubhoge sati svayamevauparameyurantāni kimupasaṃhāraṃṇetyataāha | neti | kāmobhilāṣaḥkāmānāṃkāmyaṃtepāmupabhogaḥsākṣātkāraṃṇatena śāntirdūre api tu vardhataevetyāha | haviṣeti | kṛṣṇavartmāgniḥ | tathā ca viṣṇupurāṇe yayātivākyama | yatpṛthivyāṃvrīhiyavaṃhiraṇyuṃpaśavaḥ striyaḥ || ekasyāpi na paryāptaṃ dityatitṛṣaṃtyajet || atitṛṣaṃ atitṛṣṇāṃmitmarthaḥ || tathā pūrṇaṃvarṣasahasraṃme viṣayāsaktacetasaḥ | tathāpyanudinaṃtṛṣṇā mamaiteṣveva jāyate || ityādi |
11.95
( 4 ) rāghavānandaḥ | rtārha viṣayābhoge mṛtireva tatrāha śrutveti | bhogo napratibandhakaḥ kiṃtuvāsaktiḥ taduktam paśyanśṛṇvanspṛśannityādīndriyārtheṣuvartataiti dhārayannityantaṃbhagavatā kṛṣṇena |
98 ||
11.96
( 4 ) rāghavānandaḥ | balādindriyasaṃbandhe kaupāyastatrāha na tatheti | etānīndriyāṇiasevayā śuṣkavairāgyeṇa tatrahetuḥpraduṣṭāni prakarṣeṇabahukālasevayā prasaktāni jñānena kṣayiṣṇutvādidoṣadṛṣṭyā tatvajñānena vā taduktam | viṣayāvinivartantenirāhārasyadehinaḥ | rasavajrrasopyasyaparaṃdṛṣṭvā nivartataiti || nirāhārasyendriyairviṣayānasevinaḥ rasorāgaḥ sopi paraṃbrahmadṛṣṭavatonirvatataiti gītārthaḥ |
11.97
( 4 ) rāghavānandaḥ | ataevātmānātmavivekaśūnyasya na kepi śodhakāityāha vedāiti | vedāabhyasyamānāḥ tyāgāḥ saṃnyāsādānaṃvāniyamaḥ śaucasaṃtoṣādayaḥ tapāṃsi kṛcchrādīni eteanuṣṭhīyamānāapi vipraduṣṭabhāvasya rūpādiṣvavyāsaktasya |
11.98
( 4 ) rāghavānandaḥ | saṃndhyayorvedavidityuktaṃ tacca kiyantaṃkālaṃ vyāpya kartavyamiti prakāraṃlakṣaṇaṃcāha pūrvāmiti | sandhyāṃvyāpya japannūrdhvatiṣṭhetvāsīno bhavediti vidhirastatraivāvadherapekṣaṇāt | jape tu saṅkhyaiva niyamyate natu kālaḥ | sahasraparamāṃdevī śatamadhyāṃdaśāvarāmityukterārkadarśanāt saṃpūrṇārkadarśanamabhivyāpya taddarśanaṃyāvatsamyagarkṣavibhāvanātsamyakṛkṣaṃsamyagṛkṣaṃ tasya vibhāvaneprakāśaḥ tāvadadhyāsīta upaviśya japedityarthaḥ | hrāsavṛddhītu satataṃ divasānāṃyathākramaṃ | sandhyāmuhūrtamātraṃtu hrāse vṛddhau ca saṃsthiteti yogiyājñavalkyokterdaṇḍadvayaṃsandhyā |
11.99
( 4 ) rāghavānandaḥ | saṃyatendriyasya siddhihetutoktā tatra sarveṣāṃ apravṛttāvapyekasyapravṛttau kodoṣastatrāha | indriyāṇāṃṣviti | sarveṣāmindriyāṇāṃmadhye yatkiṃcitkṣaratīndriyaṃviṣayapravaṇaṃsyāt prajñādhairyatenaiva kṣarati dṛteścarmamayodakapātrasya pādātchidrānsarvaudakaṃkamaśonaśyati tathā ca viṣayendriyasaṃprayogānmanaḥ kṣubhyati nānyathā | atra gītā | indriyāṇāṃhi caratāyaṃnmanonuvidhīyate | tadasya harati prajñāṃvāyurnāvamivāmbhasi iti || manaḥ sahakṛtaṃyadindriyaṃkṣaradi taddharatīti gītārthaḥ | evaṃmasaktaṃindriyamātraṃprajñāharatītibhāvaḥ |
11.100
( 4 ) rāghavānandaḥ | prakaraṇārthanigamayan tasya pumarthaparyavasāyitāmāha vaśīti | arthāndharmādīn akṣiṇvan apīḍayan yogataḥ yogopāyena avarjanīyaviṣayasevayetiyāvat |
11.101
| ( 4 ) rāghavānandaḥ | kṛtabhogādakṛtabhogojanaḥśreṣṭhaityāha yaścaitāniti | prāpnuyāt bhuñjīta kevalānindriyasaṃbandhānsarvakāmānāṃviṣayāṇāṃprāpaṇātbhogāt |
11.102
( 4 ) rāghavānandaḥ | khādiranyāyenāha naiśamiti | niśākṛtaṃenaḥpāpamalamapi pāpaṃyathā khādiraṃpaśuṃbadhnāti khādiraṃvīryakāmasya yūpaṃkurvīteti vacanadvayenaikaeva khādiroyūpaubhayārthaḥ evaṃsandhyāpīti nyāyārthaḥ |
11.103
( 4 ) rāghavānandaḥ | sandhyākaraṇe doṣamāhaneti | śūdravaditi tadakaraṇe'nadhikāritaiva tatpūrvakatvātsarvakarmaṇām |
11.104
( 4 ) rāghavānandaḥ | tatra praśastasthānamāha apāmiti | naityakaṃbrahmayajñarūpaṃsamāhito'nanyamanāḥ sāvitrīmapīti anadhītasūktāntarasya brahmayajñārtha | viśiṣṭoyamaparovidhiriti medhātithiḥ |
11.105
( 4 ) rāghavānandaḥ | ahanyahanotyuktaṃaṣṭakāpaurṇamāsyāvityādau kāgatiririti cettatra paryudāsādhikaraṇanyāyenāha vedopakaraṇaiti | vedopakaraṇe śikṣādivedāṅge naityake brahmayajñādirūpe gurumukhātprathamādhyayane vā taeva snātakamakaraṇaevānadhyāye gaṇitastasyādhyayanasya kāmyatvātanurodheapekṣāaṅgādernāsti tathā ca sūtram | kāmaṃvedāṅgānīti | kāmamicchā tadvaśāttavedāṅgādhyayanamiti jaiminisūtrārthaḥ | yajatiṣu | ye yajāmahe kuryānnānuyājeṣviti tatra yathāanuyājavarjiteṣu yāgeṣuyeyajāmahakaraṇaṃtadvadatrāpi anadhyāyeṣvaṅgādipāṭhaiti nyāyārthaḥ |
11.106
( 4 ) rāghavānandaḥ | arthavādenoktamarthaṃdṛḍhayati naityakaiti | brahmasatraṃsatatabhavatvānnabrahmaivāhutistasyāhutaṃhomarūpādhyayanaṃsomāhutisthānīyaṃanadhyāyavaṣaṭkṛteanadhyāyādhyayanaṃvaṣaḍiti yājyāsamāpakavauṣaṭsthānīyaṃtena kṛtaṃsaṃskṛtaṃbrahmasatramitirūpakaṃpuṇyaṃ puṇyadaṃ | nāpohedāgniṣu kriyāiti home nāstyanadhyāyaāvaśyakatvāt | tathā prātyahikajapepīti bhāvaḥ |
11.107
( 4 ) rāghavānandaḥ | adhyayanasya guṇaphalamāha | yadveti | vidhinā prākkūlānityuktenakṣarantipitrādīnāṃtṛptiṃprati | taduktaṃyājñavalkyena | madhunā payasā caiva sadevāṃstarpayedvijaḥ | pitṝnmadhughṛtābhyāṃcaṛcodhīte tu yonvaham || īdṛśaḥ svādhyāyaḥ godohanaviśiṣṭāpaḥ praṇayanaṃ yathāpaśusādhanaṃtathāyamuktaphalasādhanamiti arthavādoyamiti medhātithiḥ | tannaarthavādatve parapadārthāpattiḥ svapadārthatyāgaiti mīmāṃsāmudrābhaṅgaḥ anyathā godohamapyarthavādaḥ syāt |
11.108
( 4 ) rāghavānandaḥ | brahmacāriṇo'vaśyakarttavyamāha agnīndhanamiti agnīndhanaṃsāyaṃmātaḥ samiddhemaḥ adhaḥśayyāṃkhaṭvādyanārūḍhatāṃkuryātsamāvartanaparyantamityanvayaḥ |
11.109
( 4 ) rāghavānandaḥ | vidyādānapātrāṇyāha ācāryaputraiti | jñānadaḥ athavā vidyayā vidyetyuktatvātdhārmikaḥ lābhādyanupajīvyadharmārthayaḥ paṭhati śuciralubdhaḥ āptobandhuḥ | śaktovedatadarthavicāraṇādauarthadauttarakāle svojñātiḥ |
11.110
(4) rāghava़ānandaḥ | sārthavādānipātrāṇyāha nāpṛṣṭaiti ṣaḍbhiḥ | anyāyena yathāvidhinamaskārādirahitena pṛcchatastatprati na brūyāditi | jānannapi tatra tatra samarthopi lokeapātre jaḍavanmūkavatsyāt |
11.111
(4) rāghavānandaḥ | uktātikrame'narthamāha adharmeṇeti | adharmeṇa pṛṣṭaiti śeṣaḥ | prāhaadharmeṇa ca pṛcchati yaḥtayormadhyeanyataraḥvyatikramakārī praiti mriyate phalāccyavate |
11.112
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca dharmārthāviti | tadvidhā vidyādānānānurūpāūṣarekṣārabhūmau tatroptaṃyathānāṅkurayati tathā tādṛśe dharmārthādayona syuriti |
11.113
( 4 ) rāghavānandaḥ | ayogye'dānaṃśreyaityāha vidyayaiveti | brahmavādinā vedānadhyāpayitumicchatā ghorāyāṃvṛtterabhāvena mṛtyuparyavasitāyāṃkalalobhāt kasyacidūparepi śubhabījāropaṇaṃmrāmaṃtannirāsāyāha na tvenāmiti | iriṇeuktoṣareetāṃvidyām | ayamarthaḥ kaṅgubījāderalpatayā'nyatonupakārakatvaṃvidyāyā svataeva pārāyaṇādinopakārakatvam |
11.114
( 4 ) rāghavānandaḥ | atraheturvidyeti | śevadhirnidhiḥtadasūpayayāvidyākuṇṭhatā syāt | adāne vīryavattamā vīryāti śayavatīapātradāne tu duradṛṣṭajanakatayāadhyayanoktaphalājanikā | ādāne tu tajjaniketibhāvaḥ |
11.115
( 4 ) rāghavanndaḥ | dānapātramāha yamiti | yaṃniyatamuktaniyamavantaṃtaṃvidyāt jānīyāt | nidhipāyanidhividyāṃpātuṃśīlāyāpramādine'kutsitāya brūhi |
11.116
( 4 ) rāghavannandaḥ | gurorananujñayā vidyānagrāhyetyāha brahmeti | brahma vedaṃadhīyānādanyasmāttadarthoccaritaṃniyatastatrasthoavāpnuyāt | svīkuryātsabrahmasteyīti |
11.117
( 4 ) rāghavānandaḥ | namaskārasya vidyāgrahaṇe pūrvāṃṅgatvaṃ prāptaṃpūrvenoktaṃtatra bahuvaktavyatvādidānīṃtadāha laukikamiti saptadaśabhiḥ | laukikaṃ kṛṣivicatrādiviṣayaṃ smārtaṃvā vaidikamagnihotrādipratipādakaṃ ādhyātmikamātmānātmavivekaviṣayakaṃ jñānaṃ taddhetuśāstrādi |
11.118
( 4 ) rāghavānandaḥ | nanutathāvidhaḥavedaviccetkathaṃnamasyastatrāha sāvitrīti | suyantritaḥasmatpratimahaniṣiddharasādivikrayaparāṅmukhaḥayantritobhinnamaryādaḥsarvāśīsarvaṃatuṃśīlaḥsarvavikretuṃśīlaḥsarvavikrayī trivedovedatrayavettāpinābhivādyaḥ prakaraṇāt |
11.119
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca śayyeti | śreyasā guruṇādhyācarite svīkṛte vakṣyamāṇakathaṃcittuṣṭyātiriktaina samāviśennādhitiṣṭhetaenaṃguruṃmatyutthāyaśayyāderityarthaḥ |
11.120
( 4 ) rāghavānandaḥ | yatohisthavire guṇādhikeāyati satiūrdhvaṃniṣkrāmantidehādvahirgatāivabhavantimṛtyutthānaṃsaṃmramatiguruṃpratyabhivādanaṃtābhyāṃtāṃnanukrāntānapi prāṇānpratipadyate | punarityanvayaḥ |
11.121
( 4 ) rāghavānandaḥ | na kevalamevaṃapinvabhīti | prajñābuddhiḥ | vidyeti kvacitpāṭhaḥ |
11.122
( 4 ) rāghavānandaḥ | abhivādane padaniyamamāha abhīti | yena śabdena paraḥsaṃbodhyateāśiṣaṃpratimayojyate kuśalapraśnāṃ kāryate sobhivādaḥetadarthakānabhivādānabhivādayaityasmātparamasau devadattanāmāhamasmīti jyāyāṃsaṃabhivādayanmaskurvanbrūyāt | gautamopyāha svanāmaprayuttyābhivādayediti |
11.123
( 4 ) rāghavānandaḥ | yenamasyāsteyadināmadheyasyoktābhivādasyaabhivādaṃabhivādārthanajānatetānnaṃmasye ahamityevabrūyānnādhikam |
11.124
( 4 ) rāghavānandaḥ | abhivādane kartavye yannāma prayuktaṃtasyānte bhoḥśabdaṃkīrtayedityanvayaḥ | bhoḥśabdaprayoge hetuḥ nāmnāmiti | abhivādyasya nāmnāṃsvarūpabhāve bhobhāvo bhoityanuśiṣṭastena bhoityavaśyaṃprayujyate abhimukhīkaraṇāya tathāasau nāmāhamasmi bhoḥ | ataeva sāṅkhyāyanaḥ asāvahaṃbhoḥ ityātmanonāmādibrūyāditi |
11.125
( 4 ) rāghavānandaḥ | viprakartṛkebhivādane sobhivādayitā vipraāyuṣmānbhava saumyeti vācyaḥ pratyabhivādanīyo'bhivādyeneti vākyārthaḥ | āyuṣnāniti ciraṃjīvetyāderupalakṣaṇam | akāraścetiakārādisvaraḥasyābhivādakasya nāmnonteamukaśarmannityāderante vartamānoyaḥsaplutaḥpratyabhivādakena vācyaḥ | vākyasya ṭeḥpluta udāttaḥityanuvṛtte pratyabhivādeaśūdraiti hi sūtram|asyārthaḥ| vākye vartamānaṣṭirantyasvaraḥplutaḥsyāttrimātraḥsyādudāttaśca śūdraṃvarjayitveti| pūrvākṣaraśvanakārasya pūrvaṃ pūrvamaśrutaityakṣaraḥ akṣaraṃbrahmavarṇayorityabhidhānādvirodho'nyathāakārāderdevabhūtyoḥ pūrvatvābhāvepi rāhoḥśirovadupacārādantatvaṃsvarāpekṣamivi navyañjanāntepi syāttathā ca vasiṣṭhaḥ | āmantrite yonrtyaḥsvaraḥsaplūyate sandhyakṣaramapragṛhyaṃ | athabhāvaṃcāpadyatepūrvenāmagatamakṣaraṃsaṃśliṣṭaṃyasya sapūrvākṣaraḥtenāganturūpakṛṣyavāakārādisvaraḥpluto na kāryaiti medhātithiḥ| tathā caāyuṣmānbhava saumyaamukaśarmanniti prayogaḥ | amukavarman amukabhūpate bhorājanyaviśāṃveti smaraṇāttakṣatriyavaiśyayostu vaikalpikaḥ | tasmādatra vipraityupalakṣaṇam | govindarājastu evamayuṅkte | amukaśarmannāyuṣmānbhavaiti | dharaṇīdharastvāyuṣmānbhava saumyāmamukaśarmeti | tatsarvamanūktāyuṣmān bhava saumyeti vācyovipraityānupūrvyāviruddham |
11.126
( 4 ) rāghavānandaḥ | pratyabhivādanājñāne kathamityatrāha | yaiti | nābhivādyaiti yathāśāstraṃna namasyaḥtatra hetuḥ yathāśūdraiti | gāyatrīmātrasāraityanena tādṛśāṃtadajñānāmapi namasyatokteḥnindārthavādamātraṃvā |
11.127
( 4 ) rāghavānandaḥ | tatraiva prāsaṅgikaṃmaśraprakāramāha brāhmaṇamiti | brāhmaṇādidarśanādau kiṃcidvaktavyamiti prāptaṃtanniyamādaṣṭārthaśabdaviśeṣoccāraṇamarthapaunaruktyepi |
11.128
( 4 ) rāghavānandaḥ | dīkṣitādiṣu viśeṣamāha | dīkṣitaḥsomayāgādiṣvabhivādanādike kārye nijanāmnā'vācyaḥ kiṃtubhoḥdīkṣita kiṃkaroti bhavānkutra gacchatītyādi |
11.129
( 4 ) rāghavānandaḥ | arthaprayuktaparastriyā saha saṃbhāṣaṇamāha pareti | yonito'saṃbaddhāubhayalakṣaṇasaṃbandhahīnāḥ subhagetyādi brūyādityanvayaḥ | strīti vaktavye parapatnīyā strīti svastrīvyatirekaniścayārtham |
11.130
( 4 ) rāghavānandaḥ | guruniti jñānavṛddhatapovṛddhayorupalakṣaṇaṃyaviṣṭhāḥkhalu guravaityādihārītavacanāt | asāvahamiti svanāmanirdeśaḥyavīyasopi kaniṣṭhānmātulādīnityarthaḥ |
11.131
(4) rāghava़ānandaḥ | saṃpūjyāḥpratyutthānādibhiḥgurupatnīti | gururatra brahmadastasya patnī tatra hetuḥsamāstāiti |
11.132
(4) rāghavānandaḥ | savarṇāḥsvasvajātayaḥviproṣya pravāsaṃkṛtvopasaṃgrāhyāḥ | pādayoriti śeṣaḥ | jñātisaṃbandhīti jñātīnāṃsvagotrajānāṃsaṃbandhināṃmātulānāṃca jyeṣṭhānāṃyoṣitaḥ |
11.133
( 4 ) rāghavānandaḥ | jyāyasyāṃjyeṣṭhāyāṃsvasari bhaginyāṃtāsāṃsamavāye tāsāṃkanīyasyapimātaiva pūrvenamasyetyāhamātetyādi |
11.134
( 4 ) rāghavānandaḥ | namaskāraprasaṅgena mānyatve kāraṇamāha | daśābdākhyamiti caturbhiḥ | ekapuravāsināṃvidyāguṇahīnatvepi daśābdākhyaṃvayasā sthityā vā daśavarṣādhikyaṃabhyutthānākhyamānyatve kāraṇam | puragrahaṃṇagrāmādyupalakṣaṇam | tathāpañcābdākhyaṃgīta|dikalājñānāṃtvalāyagrahaṇāpekṣayā svayoniṣu pitṛvyatatputrādiṣu svalpena vayasā |
11.135
( 4 ) rāghavānandaḥ | piteti | pitṛvanmānārhaḥ |
11.136
(4) rāghavānandaḥ | vijātīyānāmutkarṣamuktvā sajātīyānāṃtamāha vittamiti | vittaṃdhanaṃnyāyārjitam | bandhuḥpitṛvyādiḥ | karmaśrautaṃsmārtaṃca | vidyāvedārthatattvajñānam | yaduttaramiti | tādṛśadhanavatobandhumānmānyaḥbandhumatovayodhikastatopikarmī tatopividyāvāniti | evaṃtriṣu vittādiṣu bhūyāṃsi guṇavanti ceti bahavoguṇāyatretyarthaḥ | tenāyamarthaḥvittabandhuyuktovayodhikānmānārhaḥ evaṃvittāditrayayuktakarmavataḥvittādicatuṣṭayayuktavidyāvataiti |
11.137
(4) rāghavānandaḥ | daśamīṃgataḥnavatyūrdhvavayogataḥ |
11.138
( 4 ) rāghavānandaḥ | jyeṣṭhaḥvasyamānyatvakāraṇaprasaṅgenānyadapyāha cakriṇaiti dvābhyām | cakriṇaḥ rathakārārūḍhasya | snātakasya tadvratadhāriṇaḥ | bhāriṇobhārākrāntasya | varasya kanyāmudvoḍhuṃprasthitasya | etebhyaḥ panthādeyaityanvayaḥ |
11.139
( 4 ) rāghavānandaḥ | teṣāṃsamavāyetvāha snātakonṛpamānabhāgiti | rājakartṛmānabhāgiti pūrvaṃpitāputrau viprakṣatriyāvityuktau tenātra yugapadupasthityādinimittaṃpūjādi vimṛśya |
11.140
( 4 ) rāghavānandaḥ | ācāryaputraityuktaṃtatra ka ācāryaityapekṣāyāṃtallakṣaṇaṃupādhyāyādisapratiyogikaṃsārthavādaṃca brūte upanīyeti aṣṭādaśabhiḥ | sakalpaṃyajñavidyāsahitaṃsarahasyamupaniṣaduktopāsanāsahitam |
11.141
( 4 ) rāghavānandaḥ | ekadeśaṃśākhāmātraṃmantraṃbrāhmaṇaṃvā | vedāṅgāni śikṣākalpovyākaraṇaṃniruktaṃchandojyotiṣamiti | ṣaṭetānivṛttyarthaṃyo'dhyāpayati saupādhyāyaḥ |
11.142
( 4 ) rāghavānandaḥ | garbhādhānaṃyonau retoniṣekaiti | viprapadamulakṣaṇaṃsaṃskārasya dvijātimātraniyatatvāt | saṃbhāvayati puṣṇāti niṣekātiriktasaṃskārākartṛtvepi pitā guruḥ | tathāca vyāsaḥ prabhuḥ śarīraprabhavaḥpriyakṛnmānadoguruḥ| hitānāmupadeṣṭā ca pratyakṣaṃdaivataṃpiteti || prabhuḥ kāryākāryaniyoktā śarīrasya prabhavautpattiryasmātsaityarthaḥ |
11.143
( 4 ) rāghavānandaḥ | agnyādheyaṃprāhavanīyādyutpādakaṃkarma | pākayajñānaṣṭakādarśādīni | makhānityagniṣṭomādeḥ viśeṣaṇam | yasya vṛtaḥ varaṇaṃgataḥ san | ācāryādikṛtvigantāḥ saṃbandhiśabdāstena yasyaite saṃbandhinastasyaivaitāni kuryurnānyasye tibhāvaḥ |
11.144
( 4 ) rāghavānandaḥ | mukhyācāryasya sarvotkṛṣṭatvānnasya manasāpyaniṣṭaṃnācaraṇīyamiti autsukyādāha yaiti | avitathaṃvarṇasvaravaigupyarahitaṃbrahmaṇāvedena śravaṇau karṇāvāvṛṇoti sarahasyādivedamadhyāpayatītyarthaḥ |
11.145
( 4 ) rāghavānandaḥ | atra heturupādhyāyāniti | upādhyāyānaddaśāpekṣyadaśassūpādhyāyeṣuyāvatpūjāditatsarvamekopyācāryorhatītyevamuttaratra |
11.146
( 4 ) rāghavānandaḥ | ācāryāṇāṃupanayanapūrvakasāṅgavedādhyāpayitṝṇāṃgarbhādhānādidṛṣṭopakārakatayā pitrorgarīyastvepi dṛṣṭādṛṣṭārthatayāācāryaeva kṣemyogarīyānityāha utpādaketi | garīyānbrahmadaḥ pitetyatra hetuḥ brahmajanmetiuḍanītasyaiva vedasvīkṛtidvāreha karmādhikāritā tadvārā ca svargādyavāptiḥ | śaśvadbrahmāvāptihetutvācchāśvatamiti bhāvaḥ |
11.147
( 4 ) rāghavānandaḥ | piturutpādakatvamanyathā siddhamityāha kāmāditi tribhiḥ | kāmānmanmathavaśātsaṃpūrttiṃpaśvādisādhāraṇīṃyadyatoyoniṣvabhijāyateabhitaḥ pūrvajātopyuttaratrāpi jāyate ratisukhārthaṃpravṛttayormātā pitroḥ duḥkhahetujanihetutvāddhigvigdhikkṛtajanmetyāśayaḥ |
11.148
( 4 ) rāghavānandaḥ | brahmajanmabrahmasāvitrītahrahaṇameva janma brahmagrahaṇayogyaṃvā brahmajanmanaḥpunaḥprāyeṇa na jāyataevetyāha ācāryaiti | asyamāṇavakasya sāvitryā sakala rahasya sāvitryupadeśena sāsatyetyāditādṛśasya samānaja-
11.149
( 4 ) rāghavānandaḥ | vedārthopadeṣṭṛtvaṃgurutve heturnatu vayobāhulyādītyāha sārthavādaṃdaśabhiḥ | alpamitiyasyayaṃprati śrutasya vedasya śrutena vedaśāstratarkavyākaraṇakalādikena tadarthenālpamapyupakaroti yastaṃguruṃvidyādityarthaḥ | śrutamevopakriyāupakārastayā |
11.150
(4) rāghavānandaḥ | brāhmaṇasya brahmagrahaṇayogyasyaupanayanābhāvena pitṛmātṛtbhojanmastvepi śūdrāderivānadhikārātdharmasya śāsitopadeṣṭā ca bālopi pitā syāddharmatodharmaśāstraprāmāṇyāt |
11.151
(4) rāghavānandaḥ | atretihāsamāha adhyāpayāmāseti | āṅgirasaḥaṅgirasaḥputraḥkaviḥkrāntadarśī jñānena taddhetunā vedādhyāpanena parigṛhyaśiṣyatāṃnītvā |
11.152
( 4 ) rāghavānandaḥ | te pitarastamarthaṃputrakāiti śabdārthaṃāgatamanyavaḥputrakāityāvhānena jātamanyavomanyuṃprāptāḥ etānpitṝn |
11.153
( 4 ) rāghavānandaḥ | nyāyyatvehetuḥajñaityādi | bālaḥsaṃskāryatvātpitā mantrapradānena saṃskārakatvāt | piteti nadvitīyā | itiparatvābhāvāt |
11.154
( 4 ) rāghavānandaḥ | tatrārthe ṛṣyuktiḥpramāṇamityāha nahāyanairiti | hāyanairdairvayobāhulyena jarākṛtakeśapālityaikeśadhāvalyāairbāndhubhiḥputrapautrādyairvāetairvyastasamastatayāvādhikye na mahattvaṃkiṃtarhi yaḥanūcānaḥsāṅgavedādhyetā tasyaiva mahattvamityāha ṛṣayaityādinā | dharmamayaṃdharmaiti nirṇayaṃstutimātraṃvā |
11.155
( 4 ) rāghavānandaḥ | viprāṇāṃjñānatojyaiṣṭhyamitivadaṃstatpratiyogitayā 'nyeṣāmapi tadāha viprāṇāmiti | jñānaityādicaturṣvapi tṛtīyārthe tasiḥ | vīryataḥśastrakauśalena kenāpi dhanavidyādimattvepi śūdrasya janmanaivetyavadhāraṇārthaḥ |
11.156
( 4 ) rāghavandiḥ | atrārthedevasaṃmatimapyāha na teneti | śirasaḥ pālityaṃpakvakeśatātvakśauthilyaṃvā | adhīyāno'dhyayanodyatopi kimutādhītavedaḥ |
11.157
( 4 ) rāghavānandaḥ | anadhīyānasya dānāpātratvaṃvadaṃstaṃsadṛṣṭāntaṃnindati yatheti dvābhyām | kāṣṭhamayaḥkṛtrimaḥ nāma bibhrati mṛgaityādi nāmabibhrayante na tu te mṛgādayaḥtattkāryakāritvāt |
11.158
( 4 ) rāghavānandaḥ | yathāṣaṇḍhonapuṃsakaḥdṛṣṭādṛṣṭakāryaśūnyaḥgauḥstrīgavāntaraṃgavi vatsotpādanayogyāyāṃphalamaṇḍakośastacchūnyovātathāanṛcaḥvedaśūnyaḥdeyadravyādiphalājanakatvāt | brāhmasyetyādinavaślokāadhyayanastutyarthāḥ |
11.159
( 4 ) rāghavānandaḥ | vāṅmanasayoḥśuddhau guroḥ śiṣyasya vedādhyayanaṃsādhu tatrādau guruṃ śikṣayati ahiṃsayaiveti tribhiḥ | mūrtānāṃśiṣyāṇāṃprakaraṇāthiṃsātropakosalavadvahukālavyāpi duḥkhaṃtatkādivaddakṣiṇādānaṃvā'drohesyavakṣyamāṇatvāt | śreyonuśāsanaṃśreyaḥpumarthacatuṣṭayasādhanatvātvedādhyāpanasya tasyānuśāsanaṃdānaṃmadhurāprītijananīataeva ślakṣṇāmṛddhīdharmamicchatā | anudvegakaraṃvākyaṃsatyaṃpriyahitaṃca yat | svādhyāyābhyasanaṃcaivavāṅmayaṃtapaucyate || itismṛteḥ | śiṣyānugrahovādharmaḥ | tamicchatā |
11.160
( 4 ) rāghavānandaḥ | yanmanasādhyāyati tadvācā vilapatīti śruteḥ tatkāraṇasya manasopi śuddhiḥkāryetyāha | yasyeti yasya guroḥsaṃkṣobhehetausati krodharāgadveṣānabhibhavatvaṃmanasaḥśuddhiḥvācaḥśuddhiruktaguṇeasatyāditorakṣite prakarṣeṇa sarvātmakaṃvedāntopagataṃbrahma vāgiti dṛṣṭāntatayā vācaiva manasaḥśuddhiḥkāryeti bhāvaḥ |
11.161
( 4 ) rāghavandanaḥ | tatraiva hetutayā vyatirekamāha nāruntudaiti | ārtorogārdinā śiṣyakṛtāparādhena vā na paradrohakarmadhīḥparasya drohaḥpīḍātasyai yatkarmaabhiśāpādistatradhīrmatiryasyasaḥtathā na syāt | alokyāṃsvargādilokānarhāṃtāṃvādaśīṃnodīrayennoccārayet |
11.162
( 4 ) rāghavānandaḥ | daivādgurordhyā nasaskhalane śiṣyaṃśikṣayati saṃmānāditi | viṣādivaviṣavadudvegahetutvāllokāvarjanasyaamṛtaṃyathāamaratvahetutvādākāṃkṣitaṃavamānopi śreyohetutvāttathāanena gurostyāgedoṣānadhyayanādyanarthaḥ |
11.163
( 4 ) rāghavānandaḥ | daivādapi tadutpattau guṇamevāha | sukhaṃhyavamataiti | avamataḥtiraskṛtaḥsaṃmānanābhāvānjanānārahitaḥathavāavamataḥkhaṇḍitamānaḥsvavivekabuddhyāsausukhaṃśete nidrātianyathāavamānaduḥkhairdahyamānonanidrāti ataeva sukhaṃnapratibudhyate samyaganidritatvātsukhaṃcarati sveṣṭasādhaneṣu pravartateavamatastvavamānāsahiṣṇuḥkiṃcitkartuṃnekṣamatetyanubhavasiddham |
11.164
( 4 ) rāghavānandaḥ | evaṃśikṣitaḥśiṣyaḥkikuryāttatrāha aneneti | saṃskṛtātmopanītaḥanenādyavahitoktena kramayogena tapaḥsaṃcinuyāt dvijastraivarṇikaḥ| tapobrahmacaryādi brahmādhigamikaṃvedaprāptyupāyam |
11.165
( 4 ) rāghavānandaḥ | tatraiva naitadacīrṇavratodhītetyādiśrutiṃpramāṇayati tapaiti | tathāhi muṇḍakamadhīyānaḥśirasyaṅgārapātraṃvibharti kaścittathā kārīrīmadhīyānobhūmibhojanaṃkaroti aśvamedhamadhīyāno'śvasya ghāsaṃ prayacchati | tapoviśeṣairvidhicoditaiḥsvasvagṛhyoktaiḥ | sarahasyaḥrahasyaṃnāmopāsanādi tadyuktaṃḥ |
11.166
( 4 ) rāghavānandaḥ | satyaṃvada dharmaṃcara svādhyāyānmāpramadaḥ ityādiśrutiṃ brahmacāriprakaraṇagatāṃpramāṇayati vedeti | abhyasecchabdato'rthataścāvartayet tapsyantamitumicchan tapaḥsthāne vedādhyayanamevakuryāditi |
11.167
(4) rāghavānandaḥ| tatraivaitihyaṃpramāṇayati āhaiveti| chandasi vyavahitāścetisūtrādāṅānakhenasaṃbandhādānakhāgrebhyodehavyāpi tapaḥ| haśabdaaitihyadyotī| sragvīmālī viṣayāsaktopīti yāvat tapovidhāne sragvītyādyasamañjasamatovedābhyāsetātparyam|
11.168
( 4 ) rāghavānandaḥ | adhyayanasyāvaśyakatve'rthavādamāha yaiti | anyatra tarkavyākaraṇādau gurumukhādanadhītasya vedasya karmānadhikārācchūdratvam | sānvayaḥputrānvitaḥ | medhātithistu dvijasyāṅkau śūdrāpariṇayanaṃḍapanītasya prathamatona vyākaraṇādyadhyayane śūdratvamiti atharvabodhakamasya vedādhyayanamiti śruteḥ | ayamarthavādo nityakarbhākaraṇe paryavasitaḥ |
11.169
( 4 ) rāghavānandaḥ | adhītavedasya janmadvayamanuvadanjyotiṣṭomādiyajñasyāvaśyakatvaṃtṛtīyajanmatvenāha māturiti | māturadhijananaṃjanmamauñjībandhane dvitīyaṃtannimittaṃyāvajjīvamagnihotraṃjuhuyāditi śruteḥ | vasantevasante jyotiṣā yajeteti | pratisaṃvatsaraṃsomaitismṛteśca | teṣāmāvaśyakatvena dīkṣāyāapyāvaśyakatvāt punarjāyerannṛtvijogarbhakurvantidī kṣayanti ityādiśruterdīkṣāyā janmāntarahetutvaśravaṇātataevāha śruticodanāt |
11.170
(4) rāghava़ānandaḥ | brahmadasya pituḥjanayitavye paratvāpekṣāṃpūrayanmauñjībandhanadīkṣālakṣaṇajanmadvayakāraṇatvādeva pitutaḥśraiṣṭhyamāha tatreti tribhiḥ | tatradvitīye janmanyupanayanākhye tṛtīye yajñajanmani dīkṣāprasūḥ ṛtvikpitetyuktaḥ |
11.171
(4) rāghavānandaḥ | asminnanupanīte bāle na yujyate adṛṣṭārthaṃkartṛtveneti śeṣaḥ |
11.172
( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca vedagrahaṇayogyatāsaṃpādakajanmayāvanna jāyate tāvannābhivyāhārayet naadhyāpayet brahma vedam | svadhāśrāddhaṃtannīyeteniṣpādyate yena mantrajātena tadvarjayitvā | tenānupanītasyapituraurdhvadehikestyadhikāraiti | śūdreṇa hi samaḥvedaṃyathāśūdraṃna vācayati kiṃtu tūṣṇīṃkartāroti śūdro'mantreṇa gṛhyataiti smṛteḥ evamasya tadatiriktavedāvācakatvāt |
11.173
(4) rāghava़ānandaḥ | saṃprati brāhmaṇādibrahmacāriṇaḥprajāpatyuktavratādyanuvādena niyamānāha kṛtopanayanasyeti saptadaśabhiḥ | vratādeśanaṃ traividyakādivratopadeśoguruṇākāryaḥtatovedādhyayanaṃtataścopanīyagururityuktakramobādhyateiti medhātithiḥ| upanīyaityevavedaśabdotra gāyatrīparaiti na kramavirodhaḥ |
11.174
(4) rāghavānandaḥ | vrateṣu ṣaṭtriṃśadābdikādivedavrateṣukāmyeṣu vedgrahaṇatātparyante ṣuvā |
11.175
( 4 ) rāghavānandaḥ | imānvakṣyamāṇān |
11.176
( 4 ) rāghavānandaḥ | nityaṃsnātvetyādikān | samidādhānamagnāviti śeṣaḥ |
11.177
( 4 ) rāghavānandaḥ | madhusāragham | rasān retovṛddhihetudugdhādīnstriyaḥbhogaviṣayatvena | śuktānrīti svarasatomadhurāṇi kālavaśenaamlatāṃyānti yāni tānīti |
11.178
( 4 ) rāghavānandaḥ | abhyaṅgaṃtailādinonmarddanam | kāmodhanābhilāṣaḥ |
11.179
( 4 ) rāghavānandaḥ | janavādaṃnirarthakavākkalaham | strīṇāmitidṛdamasyāḥsaukumāryamityādisarāgekṣaṇasparśanai | upaghātaṃ apakāraṃmanovacobhiḥ hiṃsātukāryeneti bhedaḥ |
11.180
(4) rāghavānandaḥ| na skandayetsvecchayā na pātayet | kvacidyonāvapi | kāmāditi prāyaścittārthamanuvādaḥ avakīrṇī nairṛtaṃgardabhālambhanaṃ kuryāditismṛteḥ |
11.181
(4) rāghavānandaḥ | ṛcaṃpunarmāmaitvindriyamityetām |
11.182
( 4 ) rāghavānandaḥ | gośakṛtgomayam | yāvadarthāni prayojanopayuktāni nādhikānīti |
11.183
( 4 ) rāghavānandaḥ | yebhyo bhaikṣyamāhārthatānāha vedeti | praśastānāṃdakṣāṇāṃsvakarmasu |
11.184
( 4 ) rāghava build:rāghavānandaḥ | bhikṣāharaṇe pratiṣiddhānāhaguroriti | tasyodvegahetutvāddūradṛṣṭaśaṅkayāyasmai deyaṃtatoyāhyamiti nyāyavirodhātjñātikulabandhuṣu snehādvasādaradānahetoḥbandhuṣu mātulādiṣu | alābhedityādeḥgurutyāgetātparyam |
11.185
( 4 ) rāghavānandaḥ | pūrvoktānāṃvedyajñairahīnānāṃasaṃbhavaḥsvarūpatodravyataśca | abhiśastānmahāpātakitvādinārsigdhān |
11.186
( 4 ) rāghavānandaḥ | dūrādvanādeḥ | vihāyasi bhūmyatiriktaśucideśe | tābhiḥsamidbhiḥ |
11.187
( 4 ) rāghavānandaḥ | upadiṣṭāmakaraṇe doṣamāha akṛteti | asamidhya aprajvālya homārtham | avakīrṇivrataṃ nairṛtaṃgardabhālambhanam |
Linked texts (1)
- Paiṭhīnasidharmasūtra (fragments) — Sanskrit