Pramāṇa · Search · About · API

Manava Dharmashastra 9

Manvarthacandrikā 9

Language
Sanskrit

9.1

( 4 ) rāghavānandaḥ | tasminpāraṃparyakramapramāṇaācāraḥsāntarālānāṃantarālaḥsaṃkarajātiḥ tatsahitānāṃāntaro'vyavahitaḥ kiṃcinnyūnovā |
18 ||

9.19

( 4 ) rāghavānandaḥ | brahmarṣideśaityapi samākhyā |

9.20

( 4 ) rāghavānandaḥ | agrajanmanaḥbrāhmaṇātcaritraṃcaraṇamanuṣṭhānaṃdharmasya yena taccaritraṃdharmopadeśamiti yāvat ācāraṃ vā |

9.21

( 4 ) rāghavānandaḥ | himavānuttaratyaḥparvatodākṣiṇātyovindhyaḥvinaśanātkurukṣetrātprayāgātpratyageva paścimaṃiticatuḥsīmāvacchinnaṃyaddadhikṛtya śrutaṃ yāganidhauyuktānāṃvāraṇasyāṃmṛtasya ca | sāgaritghaṭiṣṭikārdhena madhyadeśanivāsināmiti |

9.22

(4) rāghavānandaḥ | evaṃpūrvapaścimasamudrābhyantarayorvindhyahimavatormadhyadeśaḥ saāryāvartaityarthaḥ | tayorhimavadvindhyayoḥgiryoḥparvatayoḥ | āṅ‌tramaryādāyām | tena samudradvopānāṃparvatayoścanāryāvartatvam | uktāryāvartavyāpyomadhyadeśastadvyāpyobrahmarṣideśaḥtadvyāpyobrahmāvartaityarthaḥ |

9.23

( 4 ) rāghavānandaḥ | yathā yajñasya darśādikāḷo'ṃgatathā kṛṣṇasāraviśiṣṭadeśopītyāha kṛṣṇaiti | svabhāvataḥbalātkāraṃvinā |

9.24

( 4 ) rāghavānandaḥ | āśrayerannityanenānyatra vasatirayogyaitibhāvaḥ | śūdrasya vasaternaniyamaityāha śūdrastviti | vṛttikarśitaḥvṛttyarthaḥ |

9.25

( 4 ) rāghavānandaḥ | vartiṣyamāṇaṃvaktuṃvṛttaṃnigamayati eṣeti | yoniḥkāraṇam | śrutismṛtisadācārabrāhmaṇopadeśairvinā dharmona jāyataiti bhāvaḥ | saṃbhavaḥ prathamādhyāyoktaḥsargaḥ | varṇadharmāniti tena bhaviṣyapurāṇoktānāṃvarṇamāśrityayodharmovarṇadharmaḥsaucyate | yathā vipronna hantavyaḥsurāpeyā na ca dvijaiḥ | yastvāśramaṃsamāśrityaadhikāraḥpravartate || sakhalvāśramadharmastubhikṣādaṇḍādikoyathā | varṇatvamāśramatvaṃca yodhikṛtya pravartate || savarṇāśramadharmastumauñjīyamekhalā yathā || yoguṇena samudbhūtoguṇadharmaḥsa ucyate || yathāmūrdhābhiṣiktasya prajānāṃparipālanam | nimittamekamāśritya yodharmaḥ saṃpravartate || naimittikaḥ savijñeyaḥ prāyaścittaṃ vidhīyate | ityādivarṇāśramaguṇanaimittikadharmāṇāṃpañcānāṃsaṃgrahaḥ |

9.26

( 4 ) rāghavānandaḥ | niṣekādisaṃskārasyaiva khādirādivadadhikārārthatāsvatantraphalatācetyāha vaidikairiti |

9.27

(4) rāghavānandaḥ | śarīrasaṃskāraityuktaṃtatra kathaṃkasya saṃskārastatrāha gārbhairiti dvābhyāṃ | garbhedhehi sinīvālītyādimantroktaiḥ garbhasaṃskāraiḥ gārbhahomaiḥ sīmantonnayanādiprayuktaiḥ jātakarma jātasya yatkarma samantrakaṃsarpiḥ prāśanādirūpaṃtat | cauḍaṃcūḍākarma | mauñjīnibandhanaṃmauñjīnibadhyate'neneti mauñjīnibandhanaṃupanayanaṃ etairenaḥ pāpamapamṛjyate nāśyate naśyatīti yāvat | baijikaṃpratiṣiddhamaithunasaṃkalpādinā paitṛkaretodoṣeṇotpannaṃ | gārbhikaṃaśucimātṛgarbhavāsajaṃmāturvyabhicārasaṃkalpajaṃ ca | yanme mātā pralulobhetyādiśruteḥ |

9.28

( 4 ) rāghavānandaḥ | svādhyāyena vedādhyayanena vratairmadhumāṃsādivarjanātmakaiḥhomaiḥ | sāyaṃprātaḥsamidādhānaiḥ | traividyena ṣaṭtriṃśadārṣadikākhyādivratena | ijyayā brahmacārikriyamāṇadevarṣipitṛtarpaṇarūpayā | sutaiḥputrotpādanaiḥ | ekavākyopāttatvenaiṣāṃtvāṣṭraṃpātnīvataṃjuhotītivatasamuccayaḥ | mahāyajñaiḥvaiśvadevādipañcabhiḥ | yajñaiḥjyotiṣṭomādibhiḥ | brāhmī brahmaprāptiyogyā tanuḥkriyataityanvayaḥ |

9.29

( 4 ) rāghavaRemndḥ | jātakarmānnaprāśanacauḍopaDefaultnayanānāṃyogyakālaṃdarśayansvarūpamāha | prāgiti | daśabhiḥ | nābhivardhanānnābhicchedāt | vṛdhucchedanetyasya dhātorūpama | mantravatprāśanameva suvarṇāderasya jātasya | dvijāteḥkarma | jātakarma |

9.30

khyaeym | tatrāpyakaraṇe praśaste tithau praśastaeva muhūrte nakṣatre ca guṇavatyeva jyotiṣāvagate kartavyam | vā śabdo'vadhāraṇe |
( 4 ) rāghavānandaḥ | nāmeti daśamyāmiti pūrṇāśaucavṛttiparam | āśaucetu vyatikrāntenāmakarma vidhīyataiti śaṅkhokteḥ | sāmīpyesamamīvā | ahnyekādaśe nāmeti yājñavalkyaḥ | ekādaśe'ntyapināmakuryāditi śruteḥ| dvādaśīpadaṃmāśasyaparamataevāha | puṇyamityādi |

9.31

( 4 ) rāghavānandaḥ | maṅgalyaṃmaṅgaladaṃ śravaṇena balānvitaṃbalasūcakaṃ dhanasūcakaṃdhanavattvakhyāpakaṃ jugupsitāṃdvijadāsadvijaguptarūpam |

9.32

( 4 ) rāghavānandaḥ | etānyevottarapadatvena varṇānurūpavyavasthityā samācārāṃnnigamayati śarmavaditi yathāha yamaḥ | śarmadevaśca viprasya varmatrātā ca bhūbhujaḥ | bhūtirdattaśca vaiśyasya dāsaḥśūdrasya kārayediti bhūtipadaṃpuṣṭerupalakṣaṇam | etena pūrvapade niyamābhāvaḥ | dvyakṣaraṃcaturakṣaraṃvā nāmakuryāditi smṛteḥ | maṅgalādisūcakaṃdevādīnāṃharṣādināmakāryaṃśarmādipadaṃtvarthaparaṃtena śarmaśaraṇamityādīti medhātithiḥ |

9.33

( 4 ) rāghavānandaḥ | sukhodyaṃanāyāsoccāryamakrūraṃprītijanakaṃśarmadāyaśodetyādi |

9.34

(4) rāghava़ānandaḥ | niṣkramaṇaṃsūryāvalokanārtham | tatastṛtīye kartavyaṃmāsi sūryasya darśanamiti yamokteḥtṛtīyaṃ caturthopalakṣaṇaṃ iṣṭaṃkuladharmatayā |

9.35

(4) rāghavānandaḥ | cūḍākarma keṣucinmūrdhadeśeṣukeśānāṃsthāpanaviśeṣaḥ | tṛtīye varṣe caulamityāśvalāyanokteḥ | śruticodanāt | yatrabāṇāḥsaṃpatanti kumārāviśikhāiveti śruteḥ | saśikhaṃteṣāṃchedanam |

9.37

( 4 ) rāghavānandaḥ brahmavarcasakāmasyeti | brahmavarcasaṃvṛttasvādhyāyanimittaṃtejaḥ balārthinaḥbalaṃhastyaśvādi śārīraṃvā | īhārthinaḥīhākṛṣyādiceṣṭā | atra phalaekasya tūbhayatve saṃyogapṛthaktvamiti nyāyena | asyārthaḥekasya karmaṇaubhayārthe vacanadvayena śruteḥ| phalasādhanābhedaityarthaḥ |

9.38

( 4 ) rāghavānandaḥ | upanayanasyottarāvardhiyotayanamārthavādaistaiḥsaha saṃsarganiṣedhati āpoḍaśādititribhiḥ | āṅatramaryādāyāṃ garbhādityanuvartate nātivartate atikrāntatā satī prāyaścittaṃvinādhikāritvena sāvitrīpatitānpratisāvitrī nādhigacchati | patitā yasya sāvitrī daśavarṣāṇi pañcacetyupakramya | saśikhaṃvapanaṃkṛtvā vrataṃObjectkuryātsamāhitaḥ | haviṣyaṃbhojayedanvaṃbrāhmaṇānsapta pañca ceti | yamoktaprāyaścittam |

9.39

( 4 ) rāghavandiḥ vrātyāityapūrvasaṃjñā |

9.40

( 4 ) rādhavānandaḥ | brāhmānbrahma vedastannimittakānadhyayanādhyāpanādīnyaunānabrāhmādyaṣṭau vivāhān |

9.41

( 4 ) rāghavānandaḥ | brāhmaṇādīnāṃbrahmacāriniyatavastramekhalāyajñopavītadaṇḍānupadānaparimāṇasahitānāha kārṣṇeti saptabhiḥ | kārṣṇaṃkṛṣṇaṃhariṇaṃsaṃbaṃdhihāriṇaiṇeyaṃ vā kṛṣṇaṃbrāhmaṇasyeti āpastambasmaraṇāt | rururvyāghraḥrururnakhabilakṛditi kramadīpikāyām basto'jaḥetānyuttarīyāṇi śāṇādīni vasanāni tatra śāṇaṃṇasūtranirmitaṃkṣaumaṃkṣamāeraṇḍaparyāyaḥāvikaṃavirmeṣastallomajaṃ atra yathāsaṅkhyaṃvivakṣitam |

9.42

( 4 ) rāghavānandaḥ | mauñjīti muñjaḥ śaratvaktatrivṛttriguṇāsamā guṇagatānyūnātiriktaparimāṇā ślakṣṇāmṛdvīmaurvī jyā mūrvātṛṇaviśeṣaḥ tadvikṛtiḥ jyāyā dhanuṣaḥ saiva triguṇā pradakṣiṇā mekhalā bhavatīti pracetasovacanāt mekhalātrayaṃ tulyaṃtrayāṇām |

9.43

( 4 ) rāghavānandaḥ | uktamukhyālābhe yathāsaṅkhyaṃ pratinidhīnāha muñjeti muñjasya muñjādyasya alābhe muñjādiveṣīkāmiti śruteḥ muñjaṃ aśmantako mālavatṛṇamiti nārāyaṇasarvajñaḥ balvajaiti bagaī itiprasiddhatṛṇaṃ vā śabdotra yādṛcchi kārthaḥ tena khale cālanīnyāyāt granthīnāṃviprādiṣu na kramaniyamaḥ yathā kulācāraṃvyavasthā |

9.44

( 4 ) rāghavandiḥ | kiṃca kārpāsamiti ūrdhvavṛtaṃpūrvaūrdhvākāreṇa vṛtaṃtriguṇitaṃyattatsūtramadhovṛtaṃtrivṛtaṃtadeva trivṛtkāryam| taduktaṃchandogapariśiṣṭe ūrdhvatutrivṛtaṃkāryaṃtaṃtutrayamadhovṛtam | trivṛtaṃcopavītaṃsthāttasyaiko granthiriṣyataiti || atonavaguṇaṃ prāptam | tathā ca devalaḥ yajñopavītaṃ kurvita sūtrāṇinavatantavaiti | kārpāsavataśaṇasūtrādāvapi jñeyam |

9.45

( 4 ) rāghavannandaḥ | teṣāṃdaṇḍānvidhatte brāhmaṇaiti | bailvapālāśāvityādiṣu dvandvasāhityabodhanepi vikalpaḥ | vakṣyati pratigṛhṇepsitaṃdaṇḍamiti vidheyagataikavacananirdeśāt | bailvaḥ pālāśovābrāhmaṇadaṇḍaḥ iti vāsiṣṭhevikalpadarśanācca |

9.46

( 4 ) rāghavānandaḥ | daṇḍānāṃparimāṇamāha keśeti | keśāntagaiti medhātithiḥ | keśāntaśca mūrdhāvadhiḥbrahmarandhramiti yāvat | keśāntikaiti pāṭhepi saevārthaḥ |

9.47

( 4 ) rāghavānandaḥ | kiṃca ṛjavaiti ṛjutā'vakratā avraṇāḥ chidrarahitā anudvegakarā nātisthūlāḥ |

9.48

( 4 ) rāghavānandaḥ | bhāskaropasthānaṃbhikṣāyāḥ pūrvakālepītyāha upasthāyeti | parotyāgnimagniṃparikramya pradkṣiṇaṃyathāsyāttathā na savyāpasavyena bhikṣeta bhaikṣaṃbhikṣāsamūhaḥ |

9.49

( 4 ) rāghavānandaḥ | prāthamikabhikṣāṅgabhūtasaṃbodhanapadasya sthānaniyamayanataddhātrīrāhadvābhyāṃ | bhavatpūrvamiti | bhavati bhikṣāṃdehi bhikṣāṃ bhavatidehi bhikṣāṃdehibhavatītyevaṃprayogaḥ |

9.50

( 4 ) rāghavānandaḥ | apratyākhyāyinīṃcāgre bhikṣeteti gṛhyokteḥ | atomātaraṃprathamaṃbhikṣeta nijāṃsodarāṃyācainaṃna vimānayet natiraskuryāt | vimānitobālobrahmacaryavrate kṣubdhaḥsyāditi bhāvaḥ |

9.51

( 4 ) rāghavānandaḥ sāyaṃmanādisaṃcayapuraḥsaraṃgurave nivedyaiva bhuñjītetyādiniyamamāha samāhṛtyeti amāyayā nivedya juṣadnnena sadlaṃmasthāyānyatra sthāpayitvā vā kiṃcinnivedayediti | aṣṭaugrāsāmuneḥ proktāḥ ṣoḍaśāraṇyavāsinaḥ | dvātriṃśattu gṛhasthasya yatheṣṭaṃbrahmacāriṇaiti || grāsaniyamābhāvaparaṃ natu bahuvāraparaṃatauktaṃyāvadarthayāvatodaraparipūttistathānnādyādannaṃtathānnareti vakṣyati tena bhojanadvayam |