Dayabhaga 5.3
Dāyabhāgaṭīkā 5.3
- Language
- Sanskrit
5.3
nanu vibhāgāt prāgeva piturnidhanādinā tadartheṣu tatsvatvāpagamāt pitryapadasya pituridamityarthakalpanāyāmayogyatvamato vyācaṣṭe pitṛta iti| nanu pitṛta āgatamityasya pitṛsvatvanāśānantaramaparasvatvavadityarthakatve pitṛdattāderapyevaṃ pitryatvāpattyā dāyatvāpattiḥ pitryadhanavibhāgasyaiva dāyabhāgatvena pitryadhanasyāpi dāyatvasyābhyupeyatvādata āha tacceti| pitṛmaraṇeti| pitṛmaraṇādupajātaṃ svatvaṃ yatra pitṛmaraṇādhīnasvatvavadityarthaḥ vastutastuḥpitṛsvatvanāśakāle'pi pitṛsvatvopalakṣitabodhakatayā pitryapadaṃ yogyameva pākarakte ghaṭe śyāma ityādiprayogavat ataeva vibhajeyurdhanaṃ piturityādivacanānyapi saṅgacchante| maraṇapadañcātra itarasvatvābhisandhānāpūrvakasvatvāpagamahetubhūtavyāpāratvarūpeṇa pātityāśramāntarapraveśādīnāmapyupalakṣaṇaṃ pitṛdattau tu svatvaṃ na piturmaraṇādhīnaṃ kintu sampradānasvatvābhisandhānapūrvakatyāgādeva pituriti nātiprasaṅgaḥ| kecittu pitṛta āgataṃ pitṛtvasambandhālabdhaṃ pitāputrabhāvasambandhādhīnasvatvavadityarthaḥ| taccetyādi tu tatparicāyakamityāhuḥ| pautrādibhiḥ kriyamāṇasya pitāmahādidhanavibhāgasya dāyabhāgatvopapādanāyāha pitryesyetīti| sambandhibhāveti| tathāca pitṛpadasya putrapadasya ca sambandhibhāve lākṣaṇikatayā pitāmahādidhanasyāpi sambandhyuparamajātasvatvavattvāt tadvibhāgasya sambandhitvakṛtatvācca dāyabhāgatvamakṣuṇṇamiti bhāvaḥ| putrairiti bahutvaṃ kartṛtvaṃ cāvivakṣitaṃ tena dvayorvibhāge madhyasthakriyamāṇe garbhasthavibhāge ca nāvyāptiḥ| nanu pitāmahādidhanavibhāgo na dāyabhāgaḥ pramāṇābhāvāt tadā kathaṃ tatsaṃgrahāya lakṣaṇetyatastava pramāṇamāha sambandhimātreṇeti| sambandhimātrakṛta sambandhimātradhanavibhāge dāyabhāgapadaprayogasya munivirodhāt lakṣaṇānupapatterāha ataeveti| sambandhimātradhanavibhāgasyāpi dāyabhāgatvādevetyarthaḥ anyathā pitṛdhanavibhāgasyaiva dāyabhāgatve dāyabhāgavivādapadopakrame mātrādidhanavibhāgakathanasyāprastutābhidhānatvāpatteriti bhāvaḥ| nanu nāradena dāyabhāgopakrame pitṛdhanavibhāgaḥ evoktaḥ mātrādidhanavibhāgasya ca prāsaṅgikamevābhidhānam anyathā svoktavirodhaḥ syāditi kathaṃ mātrādidhanavibhāgasya dāyabhāgatvamityata āha tathā manurapīti| pitrādipadamadattvaiveti| tathāca nāradena pitṛdhanavibhāgasya pṛthaguktatvāt mātrādidhanavibhāgakathanasya tatrāsaṅgikatvasambhave'pi manunā dāyabhāgopakrame pitrādipadānantarbhāvenaiva yāvatsambandhidhanavibhāgasyokteḥ sambandhidhanavibhāgasyaiva dāyabhāgatvamiti bhāvaḥ| na ca nāradānurodhāt manusmṛtiḥ saṅkoco'stviti vācyaṃ manorbalavattvāt| ratisaṃhitaḥ anyonyānurāgayuktaḥ, āpadyapatyaprāptiḥ kṣetrājādiputrakaraṇam|
Linked texts (1)
- Dāyabhāga — Jīmūtavāhana, Sanskrit