Dharmapradipa 12.p1

12.p1

tatra daśamīvedho dvedhā aruṇodayavedhaḥ sūryodayavedhaśceti | ādyo gāruḍe"daśamīśeṣasaṃyukto yadi syādaruṇodayaḥ | naivopoṣvaṃ vaiṣṇavena taddinekādaśīvratam ||" iti gāruḍe bhaviṣaye ca yogamātre niṣedhāt | nāradīyepi"lavavedhepi viprendra daśamyekādaśī tyajet | surāyā bindunā spṛṣṭaṃ gaṅgāmbha iva nirmalam ||" skāndepyevam | mādhavo'pyāha so'yaṃ kalādivedho'ruṇodayavedhe sūryodayavedhe ca samāna iti | nigamepi"sarvaprakāravedho'yamupavāsasya dūṣakaḥ||" iti | ataevamādhavena-aruṇodaya| yadaṇḍetyādisparśādekādaśyāḥ sampṛktādisaṃjñā uktā niṣiddhāstataḥ sāmānyato viśeṣataścāruṇodayavedho niṣiddhaḥ| saca caturghaṭikātmaka evāruṇodaya iti siddham sa ca vaiṣṇavaviṣayaḥ | tadvākyeṣu vaiṣṇavagrahaṇāt | atra śeṣaṃ nirṇayagranthebhyo'vaseyam | udayavedhastu pariśeṣātsmārtagocaraḥ | tadāha mādhavaḥ"aruṇodayavedho'tra vedhaḥ sūryodaye tathā | uktau dvau daśamīvedhau vaiṣṇavasmārtayoḥ kramāt ||" hemādristu matāntareṇārddharātravedhamapyāha| sa cā'sarvasammaterupekṣyaḥ | yaśca pañcadaśaghaṭikātmā vedhaḥ sacopavāsātiriktasandigthaikādaśī nāma varjyeyaṃdharmakāṃkṣibhiḥ || udayātprāṅmuhūrtena vyāpinyekādaśī yadā | saṃyuktekādaśī nāma varjyeyaṃ dharmavṛddhaye ||” hemādrau rātrerantyoṣṭamabhāgopyaruṇodaya uktaḥ“niśaḥ prānte tu yāmārddhe devavāditravādane | sārasvatānādhyayane vāruṇodaya iṣyate ||” itismṛteḥ| atraika eṣāṃ sarvapakṣāṇāṃ muhūrtadvayena kroḍīkārā nniśaḥprānta iti vacanācca rātrimānavaśātsārddhatridaṇḍādayo 'nekeruṇodayāḥ| tadāha hemādriḥ-sārddhaghaṭikātrayoktiraṣṭāviṃśatighaṭikāmānarātriviśayā | mahattarāstu rātrīrapekṣya catasro ghaṭikā ityuktamityāhuḥ | tanna | aruṇodayaśabdasyanekārthatvāpatteḥ | naca muhūrtadvayamarthaḥ daṇḍadvayakamuhūrtādivedhānāṃ tathāpyanupapatteḥ| nahi teṣāṃ yāmārddhatvamaruṇodayatvaṃ cāsti| muhūrtadvayasya yāmārddhasya ca catasro ghaṭikā ityanenopasaṃhārācca na tadarthaḥ | na ca ‘sārddhaṃ tu ghaṭikātrayam’ ityanenāpi tadāpattiḥ śaṃkyā | tena caturdaṇḍe vedhasyaivoktiḥ | caturdaṇḍerddhaghaṭīdaśamīsattve hi vedhastadarthaḥ dvighaṭikādau tadayogācca yattu mataṃ kiyatā aruṇodaye vedha ityapekṣāyāṃ sārddhaghaṭikātrayaniyamādaruṇodayerddhaghaṭikāto nyūnadaśamīsattve na doṣa iti| tatuccham|dvidaṇḍādāvapi tadāpatteḥ | iti hemādrau pādmavacanam, tadekādaśyāṃ vṛddhau jñeyam| taduktaṃ mādhavena"ekādaśī dvādaśī cetyubhayaṃ varddhate yadā| tadā pūrvadinaṃ tyājyaṃ smārtairgrāhyaṃ paraṃ dinam||" iti| viddhaikādaśyāṃ dvādaśīmātravṛddhau ca sarveṣāṃ paraiva| tatraivaidaśīmātravṛddhau gṛhiṇaḥ pūrvā yateruttarā, pūrvoktapādmāt| vatā apyevam| etacchuddhāviddhātulyamiti mādhavaḥ"trayodaśyāṃ na labhyeta dvādaśī yadi kiñcana| upoṣyaikādaśī tatra daśamīmiśritāpi ca||" iti skāndāt| viṣṇutarahasye'pi"daśamīśeṣasaṃyuktā upoṣyaikādaśī sadā| yadā na syāttrayodaśyāṃ muhūrttaṃ dvādaśī tithiḥ||" iti| bhaviṣye'pyevam"aviddhāni niṣiddhaiśca na labhyante dināni tu| muhūrttaḥpañcabhirviddhā grāhyaivaikādaśītithiḥ"|| iti ṛṣyaśṛṅgokteḥ| muhūrttapañcakamaruṇodayamārabhya jñeyam| anyathottarehni ekādaśyabhāvāsambhavāt| tathā ca sa eva"sarvvatraikādaśīkāryā dvādaśīmiśritā naraiḥ| prātarbhavatu mā vā bhūyasmānnityamupoṣaṇam||" iti| yadapi hemādriṇā 'śuddhasamā śuddhanyūnā vādhikadvādaśikā cetsarveṣāṃ paraivetyuktaṃ, tadapi vaiṣṇavaviṣayam| smārtānāṃ tu pūrvaivetyāvirodhaḥ| hemādri matenocyate| tatraviṣaya iti mādhavaḥ|yadā tvekādaśyeva śuddhā satī varddhate dvādaśī vobhayaṃ vā tadā vaiṣṇavaiḥ paropoṣyā| ‘ekādaśī’ ityādivacanāditi mādhavaḥ| smārtaistu sūryodayaviddhā tyājyā| yadā tvekādaśī śuddhā satī varddhate dvādaśī ca samā nyūnā vā tadā gṛhasthaiḥ pūrvā yatibhiruttarā kāryā ‘prathama’ ityādiraskāndokteḥ| varddhamāno'pyevam| viddhādhikye dvādaśīsāmye paratropavāsaḥ kālādarśahemādrikālanirṇayadīpikānirṇayāmṛtapratāpamārtaṇḍādīnāṃ saṃmataḥ| kintu teṣāṃ sūryodayavedhamādāyaiva viddhābhedavyavastheti viśeṣaḥ| ata eva— “ekādaśī pravṛddhā cecchukle kṛṣṇe viśeṣataḥ| uttarāṃ tu yatiḥ kuryātpūrvāmupavasedgṛhī||”