Dharmapradipa 3.p15

3.p15

"rātriśeṣe tryahācchuddhiryāmaśeṣe śuciṣṣahāt | ahaḥśeṣe śucirdvābhyāṃ prabhāte tisṛbhirdinaiḥ ||" iti gautamaśaṃkhalikhitokteḥ | atha yadi daśarātrāśaucasaṃnipātepurā'dyaṃdaśarātramāśaucamā navamāddivasāt| “tata ūrdhvedvirātreṇa vyuṣṭāyāṃ trirātreṇa” iti bodhāyanokteścetiparāśaramādhavahāralatāśuddhitattvādayaḥ gauḍā apyevam | etatsarvavarṇasamam | kiñca etatsampūrṇāśaucasampāta eva|rātriśeṣe trirātrādisampāte tu pūrvaśeṣeṇaivaśuddhiḥ| pūrvāśaucāntarvarddhitadvitridinamadhye'dhikāśaucāntarapāte tu varddhitasyālpatvādadhikenaiva śuddhiḥ || na ca vardhitasya pūrvaśeṣatvaṃ śaṅkanīyam|rātriśeṣapūrvaśeṣaśuddhayapavādenaimiktikāvṛtcinyāyojjīvanāt | pitrorviśeṣamāhaanyāśaucamadhye patitamātāpitṛsaṃbandhyāśaucasya na pūrvāśaucena śuddhiḥ kiṃ tu tayordaśāhāśaucameva | tathā ca nirṇayasindhau ṣaḍaśītyām“pūrvāśaucena yā śuddhiḥ sūtake mṛtake'pi ca | sūtikāmagnidaṃ hitvā pretasya ca sutānapi||” iti | yadā mātṛmaraṇāśaucamadhye pitṛmaraṇaṃ tadā mātṛmaraṇāśaucena śuddhiḥ | pitrāśaucamadhye mātṛmṛtau pitrāśaucānte mātuḥ pakṣiṇīmadhikāṃ kuryād | “mātaryagre pramītāyāmaśuddhau mriyate pitā | pituḥ śeṣeṇa śuddhiḥ syānmātuḥ kuryāttu pakṣiṇīm ||” iti nirṇayasindhau śaṃkhokteḥ | iyañca pakṣiṇī tṛtīyādidinaparā nāyaṃ dinadvaye | kiñca māturanvārohaṇe'pi na pakṣiṇī“yadā nārī viśedagniṃ priyasya priyakāmyayā | tadāśaucaṃ vidhātavyaṃ bhartrāśaucakrameṇa hi ||” iti laghuhārītokteḥ || bhartrāśaucottaramanvārohaṇe trirātram“tryahāśauce tu nirvṛtte śrāddhaṃ prāpnoti śāśvataḥ ” ityaparārke brāhmokteḥ | gṛhītāśaucānāṃ putrāṇāṃ pituḥ saṃskāre mātuḥ sapiṇḍasya vā maraṇe nirṇayaḥ | atikrāntakālādvidyamānanimittasya ca balavattvāt mātuḥ pakṣiṇīmadhye piturekādaśāhaṃ kuryāditi smṛtidevayājñikādayaḥ | kecittu kṣatriyādiparamidamityāhurvijñāneśvarādayaḥ | durbhikṣopadravāhavādiṣu mumūrṣādīnādau ca nāśaucam | upadravotyantamārakaḥ | brahmacāriṇastu mātāpitṛgurudāhe ekarātramāśaucamadāhe tadabhāvaḥ | anyadāhe vratalopaḥ | bhrātrādibhiḥ saha bhojane tu pūrṇamāśaucam | vivāhādau tattatkarmārambhottaramāśaucābhāvaḥ| tatra vivāhe nāndīśrāddhottaramupanayane ca, devapratiṣṭhātaḍāgotsargādiṣu brāhmaṇavaraṇottaraṃ śrāddhe pākottaramāśaucā-bhāvaḥ | evaṃ yajñādiṣu tattatkarmārambhottaramāśaucābhāvaḥ | yājñavalkyaḥ“ṛtvijāṃ dīkṣitānāṃ ca yajñiyaṃ karma kurvatām | satribratibrahmacāridātṛbrahmavidāṃ tathā || dāne vivāhe yajñe ca saṃgrāme rāṣṭraviplave | āpadyapi ca kaṣṭāyāṃ sadyaḥ śaucaṃ vidhīyate||” iti | cikitsakakāruśilpiprabhṛtīnāṃ tattatkarmakaraṇe cāśaucābhāvaḥ |kiñcalavaṇamadhumāṃsapuṣpaphalaparṇaśākakāṣṭhatṛṇajaladadhidugdhaghṛtatilauṣadhājineṣu doṣābhāvaḥ|āśaucihastagrahaṇe tu doṣa eva| krīte na doṣaḥ|pakvānne doṣo'pakvānne cādoṣaḥ|mātṛpitrādimaraṇottaraṃ prathamābdamadhye māṅgalyaṃ śrāddhādi ca na kāryam | tayorābdāśaucāt | tathā ca māṇḍavyaḥ“pitrorāśaucamabdaṃ syād” iti | kvacidāvaśyake “tadarddhaṃ māturiṣyate” iti mātraśaucasaṃkocopyuktaḥ| strībhrātṛputramaraṇe ca viśeṣa ukto māṇḍavyena“māsatrayaṃ tu bhāryāyāstadardhaṃ bhrātṛputrayoḥ |” iti | anyena tu“durbhikṣe rāṣṭrabhaṅge ca pitrorvā prāṇasaṃśaye | prauḍhāyāmapi kanyāyāṃ pratikūlaṃ na duṣyati||” ityuktam| mātṛmaraṇeśaucottaraṃpitṛśrāddhādikaṃkāryameveti nirṇayasindhāvanyatra ca | mātṛpitrormaraṇānantaramabdamadhye'sthikṣepagayāśrāddhāparapakṣaśrāddhaniṣedhāpavādopyukto"asthikṣepaṃ gayāśrāddhaṃ śrāddhaṃ cāparapākṣikam | varṣamadhye na kurvīta kurvaṃśca pitṛhā bhavet | asthikṣepaṃ gayāśrāddhaṃ śrāddhaṃ cāparapākṣikam | varṣamadhyepi kurvīta yadi syādbhaktimānsutaḥ" iti