Pramāṇa · Search · About · API

Dharmapradipa 7.p1

Dharmapradīpa 7.p1

Language
Sanskrit

7.p1

tatraikabhaktavrataṃ trividhaṃ svatantramanyāṅgamupavāsapratinidhirūpaṃ ceti | atra dinārddhasyāpi sārddhamuhūrtaparimitaḥ kālaḥ | pañcadhā vibhāge madhyāhnasyāparabhāga ekabhaktasya mukhyaḥ kālaḥ| dinārddhetīte sati samanantarabhāvitvādastamayātprācīno gauṇaḥ itimādhavaḥ | dīpikāyāntu tridhā vibhaktadinasya yo madhyāṃśastasyāntyadalaṃ mukhyaḥ kālastatorkāstāvadhigauṇaḥ kāla uktaḥ | madhyāhnāntyadale" ityādikālanirṇayokteḥ | nirṇayāmṛtakārastu pañcadhā vibhaktasyāhnastṛtīyo bhāgaḥ ṣaḍghaṭikātmako madhyāhnaḥ, tatrāpyuttarasthitaghaṭikātraye ekabhaktaṃ kāryamityāha | kamalākarastu ṣoḍaśasaptadaśādidaṇḍāḥ mukhyaḥ kālaḥ | tata sūryāstaparyantaṃ gauṇa ityāha | jasmantabhāskarastu ṣoḍaśasaptadaśāṣṭādaśaghaṭikārūpo mukhya ityāha|| mama tu evaṃ bhāti-tridhā vibhaktasyāhno madhyaṃ madhyāhnaḥ sa evaikabhaktavrate mukhyaḥ kālaḥ | "tasmai ha sma pūrvāhne devā aśanamabhiharanti madhyaṃdine manuṣyā aparāhne pitaraḥ" iti śatapathaśruteḥ | "madhyāhnavyāpinī grāhyā ekabhaktavrate tithiḥ | udaye tūpavāsasya naktasyāstamaye tithiḥ || madhyāhnavyāpinī grāhyā ekabhaktavrate tithiḥ |" iti padmapurāṇabaudhāyanavacanābhyām | madhyāhnāduparitanaḥ sārddhamuhūrtadvayātmakaḥ kālo mukhyaḥ | tadūrdhvaṃ sūryāstādarvāk trimuhūrtātmakasāyaṃkālātpūrvo bhāgogauṇaḥ | tathā ca hemādrau skandapurāṇam"dinārddhasamayetīte bhujyate niyamena yat | ekabhaktamiti proktamatastatsyāddivāaiva hi ||" iti || atra 'divaivahika'iti yaduktaṃ tanmukhyakāledevādojanābhāve taduttaraṃ bhojane sūryāstādadhikasyāniṣiddhasya gauṇakālasya parigrahārtham 'atīte' ityanena dinārddhapūrvakālasya vyāvṛttiḥ kṛteti | atra nirṇetavyaviṣayaḥ ṣoḍhā bhidyate | pūrvadyureva madhyāhnavyāpitvaṃ paredyureva tadvyāpitvamubhayatra tadvyāpitvamubhayatra tadavyāpitvamubhayatra sāmyena tadekadeśavyāpitvamubhayatra vaiṣamyeṇa tadekadeśavyāpitvaṃ ceti || tatra prathamadvitīyayormadhyāhnavyāpitvasya nirṇāyakatvam| tṛtīye pūrvaviddhā grāhyā| mukhyakālavyāpteḥ samatvena gauṇakālavyāpteradhikatvāt | anenaiva nyāyenobhayatra mukhyakālavyāptyabhāvepi gauṇakālavyāptilābhātpūrvāviddhaiva | pañcamepyayameva nyāyo yojyaḥ | ṣaṣṭhe tu yadā pūrvadyurmadhyāhnakadeśamadhikaṃ vyāpnoti tadādhikyādgauṇakālavyāpteśca pūrvadyurgrāhyā | yadā paredyurmadhyāhnikadeśamadhikaṃ vyāpnoti tadā gauṇakālavyāptyabhāvepimukhyakālavyāptyādhikyānusāreṇa paredyurgā hyeti mādhavaḥ | kamalākaropyevam | tṛtīyapakṣe yugmavākyānnirṇaya iti hemādridīpikākārau| rāmaprakāśastu pūrva dine muhūrtanyūnakālavyāpanaṃ cettadā mādhavahemādrimatameva samyak| yadi ca muhūrtanyūnaṃ mukhyakālaikadeśaṃ pūrvadine vyāpnoti paradine ca sapādamuhūrtādimukhyakālaṃ tadā yugmavākyā nnirṇaya ityāha

Linked texts (2)