Danasagara 23
Dānasāgara 23
- Language
- Sanskrit
Contents
- 23.1 — 6 parts
23.1.1
anantasya-ṛgvede kāḍiko nāma sarpa iti, yajurvede namo'stu 23sarpebhya
iti, sāmavede yāṃ 24 sandhyāṃ samadhatteti, atharvavede [ 25 anantaṃ vitatamiti] | brahmaṇaḥ-ṛgvede
brahmā devānāmiti, yajurvede ā brahmanniti, sāmātharvaṇoḥ brahma 26 jajñānamiti | vasūnāmṛgvede 27 umayā ava vasava iti, yajurvede vasantena ṛtuneti, sāmavede 28 [lokadvāramityādyaṃ
sāma], atharvavede vasavastvā ¹gāyatreṇeti| ādityānām—ṛgvedyajurvedadyoḥ imā gira
ādityebhya iti, sāmavede ²[tattvā yāmīti], atharvavede ³udityiudihīti| marutām—
ṛgvede āvirgunma⁴dbhiriti, yajurvede ⁵īdṛkṣāsa iti, sāmavede gāvaśvid ⁶[ghā samanyava]
iti, atharvavede marutāṃ ⁷manva iti| brahmaṇaḥ—ṛgvede brahma jajñānamiti, yajurvede ā
brahmanniti, sāmātharvaṇoḥ brahma jajñānamiti| acyutasya—ṛgvede ato devā iti, yajurvedasāmavedayoḥ idaṃ viṣṇuriti, atharvavede uru ⁸viṣṇa iti| īśasya—ṛgvede imā rudrāyeti,
yajurvede mā ⁹nastoka iti, sāmavede ā vo¹⁰ rājānamiti, atharvavede bhavo divo bhava iti
arkasya—citraṃ devānāmiti vedacatuṣṭaye'pi| vanaspateḥ—ṛgvede ava sṛjā vanaspata iti,
yajurvede ¹¹aya hitvā¹²khadhitiriti, sāmavede nityastolo vanaspatiriti, atharvavede
¹³[sodakrāmat sā vanaspatīniti]| evaṃ ¹⁴homaṃ samāpya, sāmavedavyatiriktā¹⁶ ṛtvijo
yathāsambhavamāsāmeva devatānāṃ sūktāni japeyuḥ
tathā ca sūktāni| ṛgvede—ā ¹⁶śu na iti vināyakasūktaṃ navarcam| ādityasya
ādityānā¹⁷[mavasetyādi ṣaḍṛcaṃ] sūktam| tvaṃ soma pra¹⁸ciketa iti somasya trayoviṃśatyṛcaṃ
23.1.2
sūktam| ¹⁹samidhāgniṃ ²⁰duvasyatetyaṅgārakasya²¹triṃśatyṛcaṃ sūktam| ²²ud budhyadhvamiti budhasya
dvādaśarcaṃ sūktam| ²³yastastambheti bṛhaspaterekādaśarcaṃ sūktam| śukrante anyaditi śukrasya
catṛṣkaṃ sūktam| āpo hi ṣṭheti śanaiścarasya navarcaṃ sūktam| kayā naścitra iti rāhoḥ
pañcadaśarcaṃ sūktam | yuñjanti braghnamiti ketordaśarcaṃ sūktam | indrami1drāthina iti indrasya
daśarcaṃ sūktam | 2[agniḥ saptimiti ] agneḥ saptarcaṃ sūktam | 3pareyivāṃsamiti yamasya
4ṣoḍaśarcaṃ sūktam | 5yasyāmitānīti nirṛterdaśarcaṃ sūktam | 6[ mo ṣu ] varuṇoti
varuṇasya pañcarcaṃ sūktam | vāta ā vātviti vātasya 7nyuca̍ sūktam | kuvidaṅga8 namasā
ya iti somasya saptarcaṃ sūktam | 9[ā no bhadrā iti 10maheśānasya daśarcaṃ sūktam | ]
11svapnaḥ svapnādhikaraṇa 12[ityanantasya pañcarcaṃ sūktam | ṛju13ricchaṃsa iti brahmaṇaścatuṣkaṃ sūktam
14jagṛbhmā ta ] iti vasūnāmaṣṭarcaṃ sūktam | imā gira ādityebhya ityādityānāṃ saptadaśarcaṃ
sūktam | maruto 15[ yasya hi ] kṣaye iti 16marutāṃ daśarcaṃ sūktam | ṛjuri17cchaṃsa iti
brahmaṇaścatuṣkaṃ sūktam | sahasraśīrṣā puruṣa ityacyutasya ṣoḍaśarcaṃ sūktam | ā 18te pitaritīśasya 19pañcadaśarcaṃ sūktam | citraṃ devānāmityarkasya 20ṣaḍṛcaṃ sūktam | 21[añjanti
tvāmadhvara ] iti vanaspaterekā22daśarcaṃ sūktam
yajurvede—āśuḥ śiśāna dati 23śāktaṃ sūktam | 24asyājarāsa ityāgneyaṃ sūktam
25aṣāḍhamiti saumyaṃ sūktam | 26rudrādhyāyarūpaṃ raudraṃ sūktam | sahasraśīrṣeti vaiṣṇavaṃ sūktam
[sāmavede tu sūktāni na santyeva]27
23.1.3
atharvavede—1gaṇapate gaṇapatimiti vināyakasūktam | 2yadrājānamiti somasūktam
tvayā 3manya iti bhaumasūktam | 4darśo'sīti 5[budhasūktamekacaṃm | 6yāmāhutimiti
bṛhaspatisūktam | yenāvapaditi śukrasūktam | sahasrabāhuriti śanaiścarasūktam | 9[rāhū
rājānamiti] rāhārekacaṃ sūktam | 10[ketuṃ kṛṇvanniti] ] 11[ketorekacaṃ sūktam | ] 12indro
13jayātīti indrasūktam | agne14maṃnva iti agnisūktam | 15yamasya 16lokāditi yamasūktam
apeta etviti niṛ1tisūktam | uduttamaṃ varuṇeti varuṇasūktamekacaṃm | vāyoḥ savituriti
vāyusūktam | ā pyāyasveti somasūktam | yo17[amno rudra itī]śānasūktam | namo'stu
sarpebhya ityanantasūktam | 18brahmajyeṣṭhā iti brahmasūktam | asminvasu vasava iti vasūnāṃ sūktam
^[āyaṃ gaurityādityānāṃ] sūktam | marutāṃ. 20manva iti marutāṃ sūktam | brahma 21jajñānamiti caudraṃ brahmasūktam | 22uru viṣṇo ityacyutasya2' sūktamekacaṃm | [bhavāśarvau manve
vāmitīśasūktam | ] yasyedamā 25raja ityarkasūktam | 2" dhruvastiṣṭheti vanaspatisūktam
evaṃ sūktajapānantaraṃ sarvartvijo 27[yathāyathaṃ homaśeṣaṃ] samāpayeyuḥ | tato guruḥ kṛtanityayajamānasahitaḥ¹ puṣpadhūpau māṣabhaktañcādāya, tūryeṣu nadatsu maṇḍapād bahirnirgatya, svasvadikkrameṇa indrādilokapālān pratyekamehyehītyādyuktamantrairāvāhya, āvāhanānantarameva ³oṃ
indrāya nama ityādi-praṇavādinamo'ntasvanāmamantraiḥ pratyekaṃ sampūjya, tathaiva pratyekaṃ baliṃ dadyāt
4tataḥ śucisthāne maṇḍalikāḥ kṛtvā, trailokye yāni ⁵bhūtānītyādīni paṭhitvā,
23.1.4
trailokyasthebhyaḥ ⁶[sthāvarebhyo bhūtebhyo ] namaḥ, ⁷[ trailokyasthebhyaścarebhyo bhūtebhyo namaḥ ],
brahmaṇe namaḥ, viṣṇave namaḥ, śivāya namaḥ, devebhyo namaḥ, dānavebhyo namaḥ, gandharvebhyo namaḥ,
yakṣebhyo namaḥ, rākṣasebhyo namaḥ, pannagebhyo namaḥ, ṛṣibhyo namaḥ, manubhyo namaḥ, devamātṛbhyo
namaḥ, iti pratyekaṃ sampūjya, māṣabhaktabaliṃ dadyāt
⁸tata ṛtvigbhyo haimakuṇḍalasūtrakaṭakāṅgurīyakaṇi ⁹vicitrāṇi vāsāṃsi śayyāḥ, ekairtviga deyāñca¹⁰ ¹¹dviguṇadravyaghaṭitāṃ kuṇḍalādisāmagrīṃ, dviguṇaṃ vastraṃ, dviguṇadravyakṛtāñca¹²
śayyāṃ gurave dadyāt | tad yathā— oṃ adyāmukāmukasagotrebhyaḥ amukāmukavedāmukāmukaśākhādhyāyibhyaḥ amukāmukadevaśarmabhyo yuṣmabhyaṃ kṛtaitadadhivāsanakarmapratiprārthaṃ dakṣiṇāṃ yathāyathametāni
haimakuṇḍalayuga¹³-yajñopavīta-kaṭakāṅgurīyakāṇi, ¹⁴[etāni vicitra]-vastrāṇi, etāśca śayyā
dadāni | brāhmaṇāḥ svastīti brūyuḥ | tataḥ prathamalikhitakrameṇa brāhmaṇatrayaṃ puṇyāhādivācanaṃ
kārayet
etadapi ṛtvigupaveśanādi—madhyabrāhmaṇavācanāntaṃ karma sarvamahādānasādhāraṇam | tata
ṛtvijo maṅgalagītavādya¹⁵-ghoṣeṣu satsu ¹⁶svasvakuṇḍasamopasthakumbhacatuṣṭayajalena yajamānaṃ
strāpayeyuḥ
tato yajamānaḥ¹⁷śuklamālyavastradharaḥ puṣpāñjalimādāya tulāṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya, namasta
23.1.5
ityādibhirasmāt 1[ saṃsārasāgarādityanta-] mantrairāmantrya, puṣpāñjalinā'rcayet | tataḥ punarapi tulāṃ pradakṣiṇīkṛtya, khaḍgacarma 2-kavacadharo 3dhṛtasarvvalaṅkāro 4vāmadakṣiṇakrameṇa karadvayadhṛta5[haimadharmarājasūryyapratimaḥ uttarabhāge tulāmāruhya], pūrvvasthāpitaharipratimāmukhaṃ paśyan
tiṣṭhet | tata ṛtvijo dakṣiṇatulābhāge suvarṇamutkṛṣṭaṃ yajamānasāmyādadhikaṃ yathā bhavati
tathā dadyuḥ | puṣṭikāmastu tathādhikaṃ dāpayet, 6yathā suvarṇādhārasya bhūmisparśo bhavati
tatastatraiva kṣaṇaṃ sthitvā, namasta ityādi mantradvayaṃ 7[paṭhet | tato'vatīryya, ātmatulitaṃ
suvarṇaṃ gurvṛtvikpramukhanānābrāhmaṇebhya ] utsṛjya dadyāt | tadyathā - oṃadya yathāsambhavagotranāmabhyo 8gurvṛtvikpramukhabrāhmaṇebhyo matsyapurāṇokta-9tulāpuruṣadānaphalaprāptikāmo'ham etadupakalpitopakaraṇādyaṅkārasahitasvaśarīratulitaṃ pañcavarṇavitānasahitaṃ sādhikamati-10[nirmalaṃ11
kāñcanaṃ dadāni | gurvṛtvijaḥ svastītyuktvā, sāvitrīṃ paṭhitvā, suvarṇamidamagnidaivatamityuktvā,]12
yathāśākhaṃ kāmastutiṃ 13paṭheyuḥ
tato gurvṛtvigbhyo grāmaṃ ratnāni ca dakṣiṇāṃ dadyāt | tad yathā - oṃ 14adyāmukāmukagotrebhyo'mukāmukavedā mukāmukaśākhādhyāyibhyo'mukāmukadevaśarmmabhyo yuṣmabhyaṃ kṛtaitaddānakarmapratiṣṭhārthaṃ 15dakṣiṇāmiyadutpattiyomyāṃ bhūmimetāni ca16 ratnāni dadāni | pratigrahītāraḥ
svastītyuktā svaṃ svaṃ suvarṇabhāgaṃ pratyekaṃ spṛśeyuḥ | vitānañca vākyamantareṇa gurave pratipādanīyaṃ,
gurvṛtvikpramukhabrāhmaṇebhyastaddānāsambhavāt | evaṃ gurvṛtvikpramukhabrāhmaṇedeyamahādāneṣu sarveṣu
23.1.6
boddhavyam | yadvā ātmatulitasuvarṇasyārddhaṃ gurave aparamarddhamṛtvigbhyaśca17 dadyāt | tatra
dānavākye - oṃ adyāmukāmukagotrebhyo'mukāmuka-18vedā mukāmukaśākhādhyāyibhyo'mukāmukadevaśarmabhyo yuṣmabhyaṃ matsyapurāṇoktabhāga-19dvayavyavasthā phalapuṣpopaśobhitapañcavarṇavitānakasahitamiti ca 20viśeṣaḥ
tato jāpakebhyo dakṣiṇāṃ dadyāt | 1oṃ adyāmukāmukasagotrebhyaḥ amukāmukavedāmuqāmukaśākhādhyāyibhyaḥ amukāmukadevaśarmabhyo yuṣmabhyaṃ kṛtaitacchāntikodhyāyajapakarmapratiṣṭhārthaṃ dakṣiṇāmetat kāñcanaṃ dadāni | jāpakāḥ svastīti vadeyuḥ 2 | tato yathāsambhavaṃ dānamamayopa³-sthitān
dīnānāthāṃśca 4taṇḍulakapardakādibhistarpayet | tataḥ 5pūrvavad brāhmaṇatrayaṃ puṇyāhādivācanaṃ
kārayet | tataḥ śīghraṃ tata suvarṇaṃ yathāyathaṃ vibhajya dadyāt | [atra ca dānavākye] amukadeśe amukakāle ityukta- [tattannimittollekhaḥ kartavyaḥ | evañcāvartā ºntareṣvapi yatna deśakālaviśeṣaśrutirasti, tatrā- 10 mukadeśe amukakāle iti 11 tadullekhaḥ karaṇīyaḥ
iti tulāpuruṣamahādānaṃ samāptam | ]
tathā hiraṇyagarbha'mahādānam | ( matsyapurāṇam-255 aḥ )
athātaḥ saṃpravakṣyāmi mahādānamanuttamam
nāmnā hiraṇyagarbhākhyaṃ mahāpātakanāśanam
23.2
puṇyaṃ dinamathāsādya tulāpuruṣadānavat
ṛtviṅmaṇḍapasambhāra bhūṣaṇācchādanādikam
23.3
kuryādupoṣitastadvallokeśāvāhanaṃ budhaḥ
puṇyāhavācanaṃ kṛtvā tadvat kṛtvādhivāsanam
23.4
brāhmaṇaṃ 2racayet kuṇḍaṃ tapanīyamayaṃ śubham
dvāsaptatya-3ṅgulocchrāyaṃ hemapaṅkaja-4garbhravat
23.5
vibhāgahīna-5 [vistāramājya]-kṣīrābhipūritam
daśāstrāṇi saratnāni dānaṃ ' [sūcī tathaiva] ca
23.6
hemanālaṃ 'sapiṭakaṃ bahirādityasaṃyutam
tathaivā10varaṇaṃ nāmnerupavītañca kāñcanam
23.7
pārśvataḥ sthāpayettadvaddhemadaṇḍakamaṇḍalum
padmākāraṃ pidhānaṃ syāt samantādaṅgulādhikam
23.8
muktāvalīsamopetaṃ padmarāgadalānvitam
tiladroṇoparigataṃ vedimadhye tato'rcayet
23.6-2
tato maṅgalaśabdena brahmaghoṣa-^3raveṇa ca
sarvauṣadhyudaka^4snānasnāpito vedapuṅgavaiḥ
23.10
śuklamālyāmbaradharaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ
^8[ imamuccārayenmantraṃ gṛhītakusumāñjaliḥ
23.11
namo hiraṇyagarbhāya hiraṇyakavacāya ca
saptalokasurādhyakṣa jagaddhātre namo namaḥ]
23.12
bhūrlokapramukhā lokāstava garbhe vyavasthitāḥ
brahmādayastathā devā namaste viśvadhāriṇe
23.14
namaste bhuvanādhāra namaste bhuvanāśraya^9
namo hiraṇyagarbhāya ^10garbhe yasya ^11[ pitāmahaḥ ||13
yatastvaṃ ^12sarvabhūtātmā bhūte bhūte ] vyavasthitaḥ
tasmānmāmuddharāśeṣaduḥkhasaṃsārasāgarāt
23.15
^1'evamāmantrya tanmadhyamāviśyāsta udaṅmukhaḥ
muṣṭibhyāṃ parisaṃgṛhya dharmarājacaturmukhau
jānumadhye śiraḥ kṛtvā ^14tiṣṭheducchvāsapañcakam
23.16
garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tathā
kuryurhiraṇyagarbhasya tataste dvijapuṅgavāḥ
23.17
jātakamādikāḥ kuryuḥ kriyāḥ ṣoḍaśa cāparāḥ
23.18
"srucyādikañca gurave dattvā mantramimaṃ paṭhet'
namo hiraṇyagarbhāya "[brahmagarbhāya vai namaḥ
carācarasya jagato gṛhabhūtāya] vai namaḥ
23.16-2
māvāhaṃ janitaḥ pūrvaṃ martyadharmamarottama"
tvadgarbhasambhavā' deva divyadeho bhavāmyaham
23.20
caturbhiḥ kalasairbhūyastataste dvijapuṅgavāḥ
snānaṃ kuryuḥ prasannāṅgāḥ12 sarvābharaṇabhūṣitāḥ
23.21
'1'devasya tvetimantreṇa sthitasya kanakāsane
adya jātasya te'ṅgāni ''abhiṣekṣyāmahe vayam
divyenānena vapuṣā [ ciraṃ jīva ]¹" sukhī bhava
23.22
tato hiraṇyagarbhaṃ 1taṃ tebhyo dadyādvicakṣaṇaḥ
te pūjyāḥ sarvabhāvena 2bahavo vā tadājñayā
23.23
3tavopakaraṇaṃ sarvaṃ gurave vinivedayet
pādukopānahau chatraṃ cāmarāsanabhājanam
grāmaṃ vā viṣayaṃ vāpi yadanyadditaṃ bhavet
23.24
anena vidhinā yastu pūṇye'hani nivedayet
hiraṇyagarbhadānaṃ sa brahmaloke mahīyate
23.25
5pureṣu lokapālānāṃ pratimanvantaraṃ vaset
kalpakoṭiśataṃ yāvad brahmaloke mahīyate
23.26
kalikaluṣa-vimuktaḥ pūjitaḥ siddhasaṅghairamaracamaramālāvījyamāno'psarobhiḥ
pitṛśatamatha bandhūn putra-pautrānanekānapi naraka-nimagnāṃstārayedeka eva
23.27
iti paṭhati 9[ya itthaṃ ] 10yaḥ śṛṇotīha samyaṅ
madhuripupura-11loke pūjyate so'pi siddhaiḥ
matimapi ca janānāṃ 12 yo dadāti priyārthaṃ
vibudhapatijanānāṃ nāyakaḥ syādamogham
Linked texts (8)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhaviṣyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsya — Sanskrit
- Caturvargacintāmaṇi — Hemādri, Sanskrit
- Dānakhaṇḍa — Hemādri, Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Dānakalpataru — Lakṣmīdhara, Sanskrit
- Dānamayūkha — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1600, Sanskrit