Pramāṇa · Search · About · API

Danasagara 38

Dānasāgara 38

Language
Sanskrit

Contents

38.1

prayogaḥ
atha yajamānaḥ samupajāta mahābhūtaghaṭamahādānadānecchastulāpuruṣalikhita-khaḍgacarmamayaḍhālasannāha-tulāsthāpanīyaharipratimā-sālaṅkāratulā-hastaprāptapratimā-bahiḥ sarvasambhāramadhikatvena prādeśādūrddha maṅgula-śatamadhyamabhimataparimāṇa-suvarṇaghaṭitamutkṛṣṭābhimata ratnakhacitaṃ [kumbhaṃ tanmadhyasthāpanārthaṃ kalpapādapamahādānoktākṛtirmābhimataparimāṇahemaghaṭita]-kalpataruṃ yathecchasuvarṇa'pratnotkhāṭitāḥ pūrvoktākārā brahmaviṣṇumaheśvarapṛthavīvaruṇa-hutāśanavāyuvināyaka-ṛgyajuḥsāmārtharva-purāṇapratimāḥ kumbhapūraṇārthaṃ 10kṣīrārjanasāmagrī - 11 mājyañca ghaṭapārśvasthāpanārthamaṣṭādaśadhānyacāmarāsanadarpaṇapādukāyugopānadyuga 12-cchatradīpikāśayyā - 13 pūrṇākumbhāṣṭakāni [mahābhūtaghaṭālaṅkaraṇārthaṃ yathecchaṃ haimagraiveyakādyalaṅkārāṃ] -ścotpādayet | tatastulāpuruṣoktasamayā''nāmanyatamasya pūrvataradine gurvṛ tvigyajamānajāpakāstulāpuruṣavaddiṣyabhojanādikaṃ kṛtvā nivedanasaṅkalpavākyayostulāpuruṣapadasthāne mahābhūtaghaṭapadaṃ prakṣipya yathārthaṃ nivedanaṃ saṅkalpañca kuryuḥ
aparadine ca yajamānastulāpuruṣavadgovindādyarādhanādimadhuparkadānāntaṃ karma govindādyabhyarcana' -
brāhmaṇānujñāpana-dānasaṅkalpapuṇyāhādivācana-varaṇavākyeṣu tulāpuruṣapadasthāne mahābhūtaghaṭapadaṃ
"niveśya kuryāt | tato 18gurvṛ tvigyajamānajāpakā upavaseyuḥ | aparadine ca kṛtanityāstulāpuruṣavadagnisthāpanādimadhyabrāhmaṇavācanāntaṃ karma yathāyathaṃ kuryuḥ | evañca madhyabrāhmaṇavācanāntaṃ karma tulāpuruṣagranthama nusandhāyoṭhātavyam | tata ṛtvijaḥ pradhānavedīmadhye likhitacakropari mahābhūtaghaṭamāropya ghṛtakṣīrābhyāṃ pūrayitvā tanmadhye kalpataruṃ ya
yathecchanirmitaśayyā-pūrṇakumbhāṣṭakānyupakalpayeyuḥ | tato maṅgalagītavādyavandighoṣeṣu [satsu
kuṇḍasamīpasthakumbhacatuṣṭayajalena yajamānaṃ nnapayeyuḥ | tato yajamānaḥ śuklamālyāmbaro dhṛtasarvālaṅkāraḥ puṣpāñjalimādāya kumbhaṃ pradakṣiṇīkṛtya 'namo vaḥ sarvadevānā' mityādi 'śrīrakṣayāstu ma'
ityantamantrābhyāmamantrya puṣpāñjalinābhyarcya gurṛtvikpramukhabrāhmaṇebhya] utsṛjya dadyāt | tad
yathā-oṃ adya yathāsambhavagotra-nāmagurṛtvikpramukhabrāhmaṇebhyo matsyapurāṇokta-mahābhūtaghaṭamahādānadānaphalaprāptikāmo'hametaṃ kṣīrājyapūritaṃ hemakalpavṛkṣasamanvitaṃ sauvarṇabrahmaviṣṇumaheśvarapṛthvīvaruṇahutāśanavāyuvināyakavedapañcakapratimāṣṭādaśadhānyacāmarāsanadarpaṇapādukāyugopānadyugacchatradīpikābhūṣaṇaśayyāpūrṇakumbhāṣṭaka-pañcavarṇavitānakayutaṃ mahābhūtaghaṭaṃ dadāni | tato
gurṛtvijaḥ svastītyuktvā sāvitrīṃ paṭhitvā mahābhūtaghaṭo'yaṃ viṣṇudaivata ityuktvā yathāśākhaṃ kāmastutiṃ paṭheyuḥ | [tato gurave ṛtvigbhyaśca dakṣiṇāṃ dadyāt | tad yathā-oṃ adya kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ yuṣmabhyamiyadutpattiyogyāṃ bhūmimetāni ca ratnāni dadāni | gurṛtvijaḥ
pratyekaṃ svastītyuktvā svaṃ svaṃ suvarṇabhāgaṃ spṛśeyuḥ | ] athavā gurṛtvigbhya eva mahābhūtaghaṭaṃ
dadyāt | tatra dānavākye oṃ adyāmukāmukaśarmaṇo yuṣmabhyamiti matsyapurāṇokta-bhāgavyavasthayeti ca viśeṣaḥ | tatastulāpuruṣavajjāpakebhyo dakṣiṇādānaṃ dīnānāthāditarpaṇaṃ brāhmaṇavācanaṃ tvarayā yathāyathaṃ mahābhūtaghaṭapratipādanañca kuryyāt
"[iti mahābhūtaghaṭamahādānaṃ samāptam | ]
iti mahārājādhirāja- [niḥśaṅka-śaṅkara]-śrīmadvallālasenadevaviracite
śrīdānasāgare mahā"-dānāvarttaḥ
atha viṣṇudaivatācaladānāvartaḥ | (2)
athācaladānapraśaṃsā
matsyapurāṇe (83 aḥ) [ nārada uvāca | ]¹
bhagavan śrotumicchāmi dānamāhātmyamuttamam
yadakṣayaṃ pare loke devarṣigaṇapūjite²

38.2

umāpatiruvāca
³[meroḥ pradānaṃ vakṣyāmi daśadhā munisattama⁴
yatpradānānnaro lokānrāpnoti surapūjitān

38.3

purāṇeṣu ca vedeṣu yajñeṣvāyataneṣu ca | ]
⁵[ na tatphalamadhīteṣu ] kṛteṣviha yadaśnute

38.4

tasmādvidhānaṃ⁶ vakṣyāmi parvatānāmanukramāt
prathamo dhānyaśailaḥ syāddvitīyo lavaṇācalaḥ

38.5

guḍācalastṛtīyastu caturtho hemaparvataḥ
pañcamastilaśailaḥ syāt ṣaṣṭhaḥ kārpāsaparvataḥ

38.6

saptamo ghṛtaśailaśca ratnaśailastathāṣṭamaḥ
rājato navama-⁷stadvaddaśamaḥ śarkarācalaḥ

38.7

etenācalapraśaṃsā-svarūpasaṃkīrtane⁸
vakṣye vidhānameteṣāṃ yathā-⁹vadanupūrvaśaḥ
ayane viṣuve puṇye vyatīpāte dinakṣaye

38.8

¹⁰śuklapakṣe tṛtīyāyāmuparāge śaśikṣaye
vivāhotsavayajñeṣu dvādaśyāmatha vā punaḥ

38.6-2

śuklāyāṃ pañcadaśyāṃ vā puṇyakṣai vā 1 vidhānataḥ
dhānyaśailādayo deyā yathāśāstraṃ vidhānataḥ

38.10

4[tīrthe vāyatana] vāpi goṣṭhe vā bhavanāṅgane
maṇḍapaṃ kārayed bhaktyā caturasramudaṅmukham
5prāgudakpravaṇaṃ tadvat prāṅmukhaṃ 6vā 7vidhānataḥ

38.11

gomaye-9nopaliptāyāṃ bhūmāvāstīryya vai kuśān
tanmadhye parvataṃ kuryyād viṣkambhaparvatānvitam

38.12

atha dhānyācaladānam
dhānyadroṇasahasreṇa bhavedgiririhottamaḥ
madhyamaḥ pañcaśatikaḥ kaniṣṭhaḥ syāttribhiḥ 10śataiḥ

38.13

merurmahā12-brīhimayaṃśca13 madhye suvarṇavṛkṣadvayasaṃyutaḥ syāt
pūrveṇa muktāphalavajrayukto yāmyena gomedakapuṣparāgaiḥ

38.14

paścācca gārutmatanīlaratnaiḥ 15saumyena vaidūryyasarojarāgaiḥ
śrīkhaṇḍakhaṇḍairabhitaḥ 16pravālalatānvitaḥ śuktiśilātalaḥ syāt

38.15

pravālamuktānvita iti kacit pāṭhaḥ
brahmātha¹ viṣṇurbhagavān ²purārirdivākaro'pyatra hiraṇmayaḥ syāt
mūrddhanyadhaḥ³-sthānamamatsareṇa kāryyantvanekaiśca⁴ punardvijaughaiḥ

38.16

catvāri śṛṅgāṇi ca rājatāni ¹³nitambabhāgeṣvapi rājataḥ syāt
¹⁴tathekṣu-¹⁵vaṃśāvṛtakandarastu ghṛtodakaprasravaṇaśca¹⁶ dikṣu

38.17

śuklāmbarāṇya¹⁸-mbudharāvalī syāt pūrveṇa pītāni ca¹⁹ dakṣiṇena
vāsāṃsi paścādatha karburāṇi ²⁰raktāni caivottarato ²¹ghanāni

38.18

raupyāna mahendra-²²pramukhāṃstathāṣṭau saṃsthāpya lokādhipatīn krameṇa
nānā-²³[phalāni ca] samantataḥ syānmanoramaṃ ²⁴mālyavilepanañca

38.16-2

krameṇa svadikkrameṇa
¹[vitānakaṃ copari pañcavarṇa]-mamlānapuṣpābharaṇaṃ sitaṃ vā²

38.20

itthaṃ niveśyāmaraśaila-³ [magraṃtha merostu viṣkambha]-girīn krameṇa
turīyabhāgeṇa ⁴caturdiśaśca saṃsthāpayet puṣpavilepanāḍhyān⁵

38.21

pūrveṇa mandaramaneka-⁶phalāvalībhiryuktaṃ yavaiḥ kanakabhadrakadambacihnam⁷
kāmena kāñcanamayena virājamānamākārayet kumumavastravilepanāḍhyam⁸

38.22

kṣīrāruṇodasarasā'tha¹¹ vanena caivaṃ raupyeṇa śaktighaṭitena virājamānam
yāmyena gandhamādano'tra¹² niveśanīyo godhūmasañcayamayaḥ kaladhautajambā¹³

38.23

haimena ¹⁴yakṣapatinā ghṛtamānasena vastraiśca rājatavanena ca saṃyutaḥ syāt

38.24

¹⁶paścātsitācalamanekasugandhipuṣpasauvarṇāpippalahiraṇmayahaṃsayuktam
ākārayedrajatapuṣpavanena tadvadvanvānvitaṃ dadhisitodasarastathāgre¹⁷

38.25

saṃsthāpya taṃ vipulaśailamathottareṇa śailaṃ 'supārśvamapi māṣamayaṃ suvastram
puṣpaiśca haimavaṭapādapa-²[śekharaṃ ta]-mākārayet kanakadhenuvirājamānam

38.26

³[mākṣīkabhadra]-sarasā ca vanena tadvadraupyeṇa bhāsvaravatā ca 4yutaṃ 'vidhāya
homaścatu-bhi̍iratha vedapurāṇavidbhirdāntairanindyacaritākṛtibhirdvijendraiḥ

38.27

pūrveṇa hasta- mitamatra vidhāya kuṇḍaṃ kāryyastilairyavaghṛtena samitkuśaiśca
rātrau - [ca jāgara]-manu- 10 dvata- "gītatūryairāvāhanaṃ ca kathayāmi śiloccayānām

38.28

tvaṃ sarvadeva-2gaṇādhāma¹3-nidhe viruddhamasmadgṛheṣvamaraparvata nāśayāśu
kṣemaṃ vidhatsva¹⁴ [kuru śānti]-manutta-15 [māṃ naḥ] sampūjitaḥ
paramabhaktimatā mayāṅge 16

38.26-2

tvameva bhagavānīśo brahmā viṣṇurdivākaraḥ
mūrttāmūrtaṃ paraṃ 17 bojamataḥ pāhi 18 sanātana

38.30

yasmāttvaṃ' lokapālānāṃ viśvamūrteśca mandiram
rudrādityavasūnāñca tasmācchāntiṃ prayaccha me

38.31

yasmādaśūnyamamarairnārībhiśca 19 śirastava
tasmānmāmuddharāśeṣaduḥkhasaṃsārasāgarāt

38.32

evamabhyarcya taṃ meru mandara-[ñcāpi pūjayet ]¹
yasmāccaittarathena tvaṃ ²[bhadrāravena ca varṣataḥ]
śobhase mandara kṣipramatastuṣṭikaro bhava

38.33

³yasmāccūḍāmaṇirjambūdvīpe tvaṃ gandhamādana⁴
gandharvavanaśobhāvānataḥ kīrtirdṛḍhā'stu me

38.34

yasmāttvaṃ ketu-⁵mālena vaibhrājena vanena ca
hiraṇmayāśvatthaśikhastasmā-⁶ttuṣṭirdhruvā'stu⁷ me

38.35

uttaraiḥ kurubhiryasmāt sāvitreṇa vanena ca
supārśva rājase nityamataḥ śrīrakṣayā'stu me

38.36

evamāmantrya tān sarvān ⁸[prabhāte vimale punaḥ]
snātvā'tha gurave dadyānmadhyamaṃ parvatottamam

38.37

viṣkambhaparvatān dadyādṛṛtvigbhyaḥ kramaśo ⁹mune
¹⁰gāśca dadyāccaturviṃśatyathavā¹¹ daśa nārada¹²

38.38

¹³[śaktitaḥ sapta cāṣṭau vā pañca dadyādaśaktimān ]
ekāṃ vā gurave dadyāt kapilāñca payasvinīm

38.36-2

atra caika-¹⁴kapilādāna-¹⁵[pace ṛtvigbhyaḥ] śaktitaḥ kāñcanaṃ dakṣiṇāṃ dadyāt
parvatānāmaśeṣāṇāmeṣa eva vidhiḥ¹⁶ smṛtaḥ
ta eva pūjane mantrāsta evopaskarāḥ smṛtāḥ

38.40

grahāṇāṃ lokapālānāṃ brahmādīnāñca sarvadā
svamantraiṇaiva 'sarvatra homaḥ śaileṣu paśyate

38.41

upavāsī bhavennityamaśaktau naktamiṣyate
vidhānaṃ sarvaśailānāṃ kramaśaḥ śṛṇu nārada
dānakāle ca ye mantrāḥ parvateṣu 'ca yat phalam

38.42

annaṃ brahma yataḥ prokta-[mantraṃ prāṇāḥ prakīrtitāḥ]
[annādbhavanti bhūtāni jagadannena vartate

38.43

annameva 'yato lakṣmīrannameva janārdanaḥ
dhānyaparvatarūpeṇa pāhi tasmānnagottama

38.44

anena vidhinā yastu dadyā- ddhānyamayaṃ girim
manvantaraśataṃ sāgraṃ devaloke mahīyate ]

38.45

apsarogaṇagandharvairākīrṇena virājatā
vimānena divaḥ pṛṣṭamāyāti "munisattama
"karmakṣaye rājarājyamāpnotīha na saṃśayaḥ

38.3-2.1

mabhoṣṭavastrasthānataya' 'kāñcanatayaśca, tīrthādiṣu pariśodhitāyāṃ bhūmau kartavyadhānyācalāvasthāno
citaparimāṇaṃ caturasraṃ kaiddāramaṇḍapaghaṭanārthaṃ stambhavaṃśa- 'cālādika- mekuṇḍaghaṭanārthamiṣṭakācūrṇāṃśca, homārthamaṣṭau tāmrapātrāṇi catvāryāsanāni sukucatuṣṭayaṃ suvacatuṣṭayaṃ 'viṣṭaracatuṣṭayaṃ 'pracurakuśānidhma'-tila-yavaghṛtasamidagni-jvalanārthe- ndhanāni 10ca, gurvṛtvig vara ṇārthamabhīṣṭavastrādisthānapañcaka', gurvṛtvijāṃ madhuparkasāmagrīpañcakañca, merughaṭanārthaṃ paribhāṣokaparimāṇeṇa dhānyadroṇasahasra' droṇaśatapañcaka' droṇaśatatayaṃ vā, meruśikharā ropaṇārtha 11 pañcaśākhaṃ bahuvidhavihagavastrabhūṣaṇānvitamabhīṣṭakāñcanaghaṭitaṃ vṛkṣapañcakaṃ, merorūrddha caturdigantarā 12 - ropaṇārthamabhīṣṭasaṃkhya-13 muktāhīraka-gomeda-puṣparāga-marakata- 14 nīlavaidūryapadmarāgaratnāni, meroraṣṭa- 15 digavasthāpanārthamaṣṭau candanakhaṇḍān 16 pravālamuktāmālāḥ śuktikhaṇḍāṃśca 17, meruśikharamadhyāropaṇārthamabhīṣṭasuvarṇa-18 pattotkhāṭitā brahmaviṣṇumaheśvarādityapratimāḥ, tadadhaḥsthāpanārthamabhīṣṭakāñcanaghaṭitānṛṣīn pañcasaṃghāṃśca 19, merorūrddha sthāpanārthamabhīṣṭarajataghaṭitāṃścaturo giriśrṛṅgākārān, merumitambaveṣṭanārthamabhīṣṭarajataghaṭitāḥ 20 yantrikāḥ, 21 merunimnabhāgopāntaveṣṭanārthaṃ 22 pracurerantutarūn, merupāveṃṣu
pra-23 sravaṇārthamabhīṣṭasaṃkhyaghṛtakumbhān, merucaturdiśi meghamālā nirmāṇārthamabhīṣṭasaṃkhyāni

38.3-2.2

śuklapīta- 24 [raktanānāvarṇa]-vastrāṇi, merorūrddha maṣṭadigāropaṇārthamabhīṣṭarajataghaṭitānaṣṭau lokapālān, merupāśrvaropaṇārtha phalāni pracuratamo 25-tkṛṣṭamālyavilepanasāmagrīḥ, merorupari
bandhanāthaṃ pañcavarṇaṃ sitaṃ 20 vā vitānaṃ tadalaṅkaraṇārthamamlānamālārjanasāmagrī, mandaragandhamādana-vipula-'supārśvākhya-parvatacatuṣṭayaghaṭanārthaṃ pratyekaṃ meru-2caturthabhāgaparimāṇān yavān
godhūmān tilān māṣān, viṣkambhagiricatuṣṭayodbhūsthāpanārthaṃ yathecchasuvarṇa-3palotkhāṭitān kharupakadambajambuvaṭapippalatarūn kāmadeva-'sureśvarahaṃsadhenvākārāṃśca, saraścatuṣṭayārthamabhīṣṭarajatanirmitāṃścaturaḥ kuṇḍākārān, tatpūraṇārthaṃ kṣīrārjanasāmagrīṃ ghṛtadadhimadhūni, vanacatuṣṭayaghaṭanārthamabhīṣṭasaṃkhyarajatanirmitāñjvalavarṇapracuratarūn, giricatuṣṭayālaṃkaraṇārthamabhīṣṭasaṃkhyapracuravastrāṇi, devatāsahitācalapūjanārthaṃ gandhapuṣpādisāmagrīṃ, 'dakṣiṇārthamuktānyatamasaṃkhyā
dhenūḥ, ekakapilādānapakṣe ṛtvigdakṣiṇārthamabhīṣṭakāñcanaṃ, brāhmaṇatarpaṇārthaṃ yatheṣṭasaṃkhyataṇḍula
kapardakānnatapātroktasamayānā-anyatamasya pūrvataradine ''kṛtanityakṛtyo "ghaṭikādhikapraharatraye
haviṣyaṃ bhuktvā''camya śucau deśe upaviśya pādau prakṣālyā''camya prāṅmukha udaṅmukho vā
kṛtāñjaliḥ oṃ sūryaḥ somo yamaḥ kālo mahābhūtāni 'pañca matsyapurāṇoktadhānyācaladānakarma
"[kartumupavāso mayā kartavya iti nivedanaṃ kṛtvā gṛhītodapūrṇatāmrapātra udaṅmukhaḥ saṅkalpaṃ
kuryāt | tadyathā- oṃ adya matsyapurāṇoktadhānyācaladānakarma] kartuṃ śvo'hamupavāsaṃ kariṣye

38.3-2.3

evaṃ sarveṣveva vakṣyamāṇācaleṣu dhānyācalapadasthāne 'ca tattadacalanāma-nivaśena-nivedanasaṅkalpau karaṇīyau | "[etāvattaiva teṣāṃ] 'vakṣyamāṇācalānāṃ vākyāni "nirūpyante
20 [atastāni na paścāllikhitavyāni] | tato paradine kṛtanityo gṛhītodapūrṇatāmrapātra
udaṅmukhaḥ saṅkalpaṃ kuryāt | tad yathā 2 [ oṃ adya] matsyapurāṇoktadhānyācaladānakarmāhaṃ22
kariṣye | tato 'yajamānaḥ yathāvidhi sagaṇādhipamātṛpūjāṃ vṛddhiśrāddhañca kṛtvā brāhmaṇatrayaṃ
vastrakāñcanādibhirabhyarcya dhānyācaladānakarmaṇi puṇyāhaṃ bhavanto bruvantviti vadet | puṇyāhamiti pratyekaṃ taistrirukte svasti bhavanto bruvantviti vadet | svastīti pratyekaṃ taistrirukte
ṛddhiṃ' bhavanto bruvantviti vadet | te ca ṛddhyatāmiti pratyekaṃ tribrūyuḥ | tataḥ 3kṛtanityān
'gurvṛtvijo'bhīṣṭavastrādidānapūrvakaṃ varayet | tatra guruvaraṇavākyam | oṃ adyāmukaṃsagotramamukavedāmukaśākhādhyāyinamamukadevaśarmāṇaṃ [etasmin dhānyācaladānakarmaṇi] gurukarma kartuṃ tvāmahaṃ vṛṇe | vṛto'smīti gururvadet | yajamānastu yathoktaṃ karma kurvviti vadet | '[karavāṇīti gururvadet | ] tata- [stathaiva ṛtvijo va]-rayet | "[tadyathā]—oṃ adyāmukāmukasagotrānamukāmukavedāmukāmukaśākhādhyāyino'mukāmukadevaśarmāṇo'smin dhānyācaladānakarmaṇi
ṛtvikkarma kartuṃ bhavato'haṃ vṛṇe | vṛto'smīti pratyekaṃ brāhmaṇā vadeyuḥ | yathāvihitaṃ

38.3-2.4

karma kuruteti yajamāno vadet | karavāṇīti pratyekaṃ brāhmaṇā vadeyuḥ | atra saṅkalpapuṇyāhādi"-vācana-varaṇavākyāni dhānyācalapadasthāne tattadacalanāma" prakṣepyeṇa sarvvācalānvayāni bhavanti | tato yathāśāstraṃ vṛtebhyo madhuparkaṃ dadyāt | tataḥ pūrvaśodhitāyāṃ bhūmau
yathoktamudaṅmukhaṃ prāṅmukhaṃ vā maṇḍapaṃ kārayitvā tatpūrvvabhāge yathoktavistārocchrāyaṃ caturasralaṃ pūrvottarakoṇāvanata-"sarvvasamai kamekhalāyuta-vitastidīrgha-saptāṅgulaprastāra-kūrmapṛṣṭhonnata-madhyāṅgulocchrita-prāntagajoprasadṛśadīrghapramāṇorddha sthayoniyutaṃ' kuṇḍaṃ kārayitvā pūrvvājitahomopakaraṇāni kuṇḍapārśve sthāpayet | tato maṇḍapamadhye gomayopaliptāyāṃ bhūmau kuśānāstīryya
tanmadhye uktaparimāṇānāmanyatamaparimāṇaṃ dhānyarāśiṃ kṛtvā tadūrddha madhyabhāge sauvarṇaṃ vṛttatrayamāropya "tatpūrvvapaścā-"dbhāgayorvṛttadvayamāropayet | meroḥ pūrvvabhāge'bhīṣṭasaṃkhyai" muktāhīra kai21
tatha| dakṣiṇāto gomedapuṣparāgau tathā paścimato marakatanīle tathāttaratā vaidūryapadmarāgāvāropya sarvataścandanakhaṇḍān ⁴[pravālamuktāmālāḥ śuktikhaṇḍāṃścāropayet | merorūrddhabhāge brahmaviṣṇuśivādityapratimāḥ sthāpayitvā tadadhaḥsthāne ṛṣīn] pañcisaṃghāṃścāropayet
⁵merorūrddhacaturdiśi rājataśṛṅgacatuṣṭayamāropya rājatayantrikāśca⁶ meroradhobhāgāt kiñcidūrddha⁷
madhya-bhāgaveṣṭanenāropya merupāśrveṣvinnu⁸-vṛttasamūhāvṛtānnitamba⁹-bhāgān kṛtvā ¹⁰tadupānteṣu

38.3-2.5

lambamānāṃ ghṛtadhārāṃ dattvā ¹¹pūrvadikkrameṇoktavastrai¹²-rmeghāvalīṃ¹³ ¹⁴racayet | merorūrddhaṃ śvakhadikkrameṇa lokapālānaṣṭāvāropya¹⁵ sarvato nānāvidhāni sugandhipuṣpavilepanāni cāropayet
tato merorūrddhaṃ maṇḍapabhāge vitānaka¹⁶-mmlānamālyālaṅkṛtaṃ badhnīyāt | evaṃ merumāropya tatpūrvatò
merudravya-¹⁷caturthabhāgena ¹⁸[yavarāśiṃ kṛtvā tatra nānāvidhāni phalāni dattvā yavarāśerūrddhamadhyabhāge kadambavṛkṣaṃ paścimābhimukhīṃ kāmapratimāñcāropya pracurapuṣpavilepanāni dattvā kṣīrapūrṇaṃ rājataṃ
¹⁹kuṇḍaṃ vanañcāropayet | merudakṣiṇato merudravyacaturthabhāgena ] godhūmarāśiṃ kṛtvā tadupari
jambūvṛkṣa-²⁰muttarābhimukhīṃ ²¹yakṣapratimāṃ ghṛtapūrṇarājatakuṇḍaṃ²² vastrāṇi rājatavanaṃ pracuraṃ puṣpaṃ
vilepanañcāropayet | meroḥ paścimato merudravya-²³caturthabhāgena tilarāśiṃ kṛtvā tadupari pracuraṃ
sugandhi puṣpaṃ pippalataruṃ pūrvābhimukhīṃ haṃsapratimāṃ rājataṃ vanaṃ vastrāṇi dadhipūrṇaṃ rājatakumbhaṃ
vilepanañca pracuraṃ sthāpayet | meroruttarato merudravyacaturthāṃśena māṣarāśimutkṛṣṭavastrānvitaṃ
²⁴[pracurapuṣmānvitaṃ ca] kṛtvā ²⁵māṣarāśyūrddhabhāge vaṭavṛkṣaṃ dakṣiṇābhimukhīṃ dhenupratimāṃ madhupūrṇaṃ

38.3-2.6

rājataṃ kumbhaṃ 1 vanaṃ vilepanañca pracuramāropayet | tato 2[yajamānastu 'tvaṃ sarvadevagaṇadhāme'tyādi'duḥkhasaṃsārasāgarā'dityantamantrairmarumāvāhya gandhapuṣpādinā saṃpūjya 'yasmā'dityādi 'śrīratayā'stu ma' ityantamantraiścaturbhiścaturo girīn yathākramaṃ pratyekamāvāhya sampūjya eta eta mandārapārijātakalpavṛkṣaharicandanasantāna-kadambajambupippalavaṭā ityāvāhya oṃ mandāramāropayāmi
3[oṃpārijātamāropayāmi oṃ kalpavṛkṣamāropayāmi oṃ haricandanamāropayāmi oṃ santānamāropayāmi oṃ kadambamāropayāmi oṃ jambumāropayāmi oṃ pippalamāropayāmi oṃ vaṭamāropayāmi ] ityāvāhyāropayet | tato gururmaṇḍapaka]-deśa 4uttaradikkrameṇa yavapuṣpasita'taṇḍulānāmanyatamena 5paṅkikrameṇa 7[eta eta ādityādi-]navagrahā' ityāvāhya 9[ oṃ
āditya-] māropayāmi oṃ sosamāropayāmi 10[oṃ aṅgārakamāropayāmi ] oṃ budhamāropayāmi
oṃ bṛhaspatimāropayāmi oṃ śukamāropayāmi oṃ śanaiścaramāropayāmi oṃ rāhumāropayāmi
oṃ ketumāropayāmi ityāropayet | tata oṃ uktasthānasthitāḥ 11 12[pratimānupratimā eta] eta
13indrādayo'ṣṭau lokapālā ityāvāhya yathākramam oṃ indramāropayāmi oṃ agnimāropayāmi
oṃ yamamāropayāmi oṃ 14niṛtimāropayāmi oṃ varuṇamāropayāmi oṃ vāyumāropayāmi oṃ

38.3-2.7

kuberamāropayāmi oṃ īśānamāropayāmītyāropya 15, eta 16eta brahmaviṣṇutripurāri17-divākarakāmayakṣapatihaṃsadhenava 18 ityāvāhya, yathākramaṃ oṃ brahmāṇamāropayāmi oṃ viṣṇumāropayāmi oṃ 19tripurārimāropayāmi oṃ divākaramāropayāmi oṃ kāmamāropayāmi oṃ yakṣapatimāropayāmi oṃ haṃsamāropayāmi oṃ 20dhenumāropayāmi ityāropayet | tataśca 21[mandārāya pārijātāya kalpavṛkṣāya haricandanāya santānāya kadambāya 22jambave pippalāya vaṭāya],
ādityāya somāya 1aṅgārakāya budhāya bṛhaspataye śukrāya śanaiścarāya rāhave ketave, indrāya
agnaye yamāya nirṛtaye varuṇāya vāyave 2kuberāya īśānāya, brahmaṇe viṣṇave 3tripurāraye
divākarāya 4kāmāya yakṣapataye haṃsāya 5dhenave iti pratyekamaccārya etat pādyaṃ nama iti
kramādekaikaśaḥ pādyaṃ sarvebhyo dattvā 6tathaiṣo'rghyo nama ityarghyaṃ tathaivaitadācamanīyaṃ 7[nama
ityācamanīyaṃ] tathaivaitadvastraṃ nama iti vastraṃ tathaivaika gandho nama iti gandhaṃ tathaivaitat puṣpaṃ
nama iti 8[puṣpaṃ tathai]-vaiṣa dhūpo nama iti dhūpaṃ tathaivaika dīpo nama iti dīpaṃ tathaivaitannaivedyaṃ
[nama iti naivedyaṃ ]9dadyāt10 | 11evaṃ 12pūjāṃ samāpayet | tata ṛtvijaḥ kuṇḍe ṛgvedinā
13[svagṛhoktavidhināgnyupasamādhāne kṛte] tatra pūjita-14devatābhyaḥ svasva-15mantreṇa 16[pratyekaṃ
tila]-yavaghṛtasamitkuśaraikaikāmāhuti dadyuḥ | mantrāśca ādityasya ṛgvedyajurvedayoḥ ā kṛṣṇeneti, sāmavede 17baemahām̐ asīti, atharvavede 18[āditya nāvamiti] | somasya ṛgvede āpyāyasva-19sveti, 20 [yajurvede imaṃ devā iti, sāmavede ā pyāyasveti,] atharvavede yadrājānamiti

38.3-2.8

aṅgārakasya ṛgyajuḥsāmavedeṣu agnirmūīti, atharvavede tvayā 21manya iti | budhasya ṛgvede
agne vivasvaduṣasa iti, 22[yajurvede udbudhyasveti, sāmavede agne vivasvaduṣasa iti, atharvavede
darśo'sīti ] | bṛhaspateḥ 3'ṛgvede bṛhaspate pari dīyeti, 24 yajurvede bṛhaspate25[atiyadaryya]
iti, sāmavede bṛhaspate pari26dīyeti, atharvavede 27bṛhaspatirna iti | śukrasya ṛgvede śukrante
anyaditi, yajurvede annāt pariśruta iti, sāmavede 24 [śukrante anyaditi] atharvavede yenāvapaditi | śanaiścarasya ṛgyajuḥsāmavedeṣu śanno devīriti, atharvavede 'prāṇāya nama iti
2[rāhoḥ ṛgvede 3kayā naścita iti, yajurvede kāraṅāt kāraṅāditi, sāmavede kayā naścita
iti, atharvavede 4rāhū rājānamiti | ] ketoḥ 5vedacatuṣṭaye'pi ketuṃ kṛṇvanniti | indrasya
ṛgvedayajurvedayoḥ trāta.ramindramiti, sāmavede indrāyendo ⁶marutvata iti, atharvavede ⁷[indrasya
bāhū] iti | agneḥ ṛgvede ⁸[agniṃ dūtaṃ] vṛṇīmaha iti, yajurvede tvanno agne iti,
sāmavede agniṃ ⁹dūtaṃ ¹⁰vṛṇīmaha iti, ¹¹[atharvavede agne ma̍nva] iti | yamasya ṛgvede asi
yama iti, yajurvede sugaṃnuṃ¹²panthāmiti, sāmavede nāke suparṇamiti, atharvavede ¹³[yamo no
gātu]-miti | ¹⁴[nirrṛteḥ ṛgvede vetthā hi nirrṛtīnāmiti, yajurvede asunvantamayajamānamiti, sāmavede vetthā hi nirrṛtīnāmiti, atharvavede apeta etviti | ] varuṇasya ṛgvede
varuṇaṃ vo ¹⁵riśādasamiti, ¹⁶[yajurvede tattvā yāmīti,] sāmavede ghṛtavatī bhuvanānāmiti,
atharvavede uduttamaṃ varuṇeti | vāyoḥ ṛgvede vāta ¹⁷[ā vātviti], yajurvede ā no

38.3-2.9

¹⁸niyudbhiriti, sāmavede vāta ā vātviti, atharvavede vāyoḥ savituriti | somasya ṛgvede
¹⁹kuvidaṅga namasā ye iti, yajurvede ²⁰[vayaṃ someti], sāmavede ²¹[somaṃ rājānaṃ ] varuṇamiti,
atharvavede ²²sodakrāmat seti | īśānasya ṛgvede īśānā ²³vāryāṇāmiti, yajurvede tamīśānamiti, sāmavede ātvā ²⁴somasyeti, atharvavede tasmai ²⁵ [sarvebhya īśānasyeti ] | brahmaṇo vedacatuṣṭaye'pi brahma 'jajñānamiti | viṣṇoḥ ṛgvede ato devā iti, yajurvedasāmavedayoḥ idaṃ
viṣṇuriti, atharvavede uru viṣṇa iti | śivasya ṛgvede '[imā rudrāyèti], yajurvede mā
nastoka iti, sāmavede ā vo rājānamiti, atharvavede bhavo 'divo bhava iti | divākarasya
vedacatuṣṭaye'pi citraṃ devānāmiti | kāmasya ṛgvede kāmastadagre samavartateti, yajurvede kodāditi, sāmavede kāma 'veda te nāma iti, atharvavede kāmastadagra iti | yajñapateḥ ṛgvede kuvidaṅga
namasā ye iti, yajurvede vayaṃ someti, sāmavede somaṃ rājānaṃ varuṇamiti, atharvavede 1° so'kāpat se iti | haṃsasya ṛgvede haṃsāḥ 'suparṇā iti, yajurvede haṃsaḥ "śucivaditi, sāmavede
"pra haṃsāsa iti, atharvavede " [pari dharmeva sūryyam ] iti | dhenoḥ ṛgvede 15 [āgāro
asmanniti], yajurvede 16 [ māvata paritrāvatāmiti], sāmavede " [gavāṃ vrataṃ sāmeti], atharvavede
prajāpatiśca parameṣṭhī "ca śṛṅge iti | tato" rātrau 20 sukhaśrava 21 - gītavādyairjāgaraṇaṃ kuryyāt
etacca 23 maṇḍapakaraṇādirātri jāgara ṇāntaṃ karma "sarvaśailasādhāraṇam | aparaśaileṣu tu tattadvavyeṇa śailanirmāṇā devatādinirmāṇānvyaiḥ kacit kvacidviśeṣaḥ | tanna tatraiva "vakṣyāmaḥ | tataḥ

38.3-2.10

prabhāte kṛtanityaḥ 28 kṛtanityebhyo gurvṛtvigbhyaḥ 29 'annaṃ brahma tyādi - 30 [ 'pāhi tasmā]-dbhagottame'tyanta mantā - 31 [bhyāṃ merumabhi]- mantrya dadyāt | tad yathā - oṃ adyāmukagotro'mukāmukavedāmukāmukaśākhādhyāyibhyo'mukāmukadevaśarmabhyo yuṣmabhyaṃ matsyapurāṇoktadhānyācaladānaphalaprāptikāmo'haṃ matsyapurāṇoktabhāgavyavasthayai'-taṃ mandārapārijātakalpapādapaharicandanasantānākhyahaimavṛkṣapañcaka-muktāhīrakagomedapuṣparāgamarakatanīlavaidūryyapadmarāgaśrīkhaṇḍapravālamuktāmālānvitaṃ śuktiśilātalaṃ sauvarṇabrahmaviṣṇu-tripurāridivākaradvijaugha-rajataśṛṅgacatuṣṭayānvitaṃ '[rajatayantrikā]veṣṭita- nitambamikṣuvaṃśāyatakandaraṃ ghṛtodakaprasravaṇaṃ vividhavastraracitāmbudharāvalī-rajatalokapālāṣṭaka-nānāphalamālyavilepanayutamamlānakusumānvitavitānasahitaṃ haimakadambavṛkṣa-kāmadevakusuma- 'vastravilepana-kṣīra- pūrṇarājatakuṇḍāruṇodahṛdo-rajatacitra-rathavana-yutaplakṣamayamandarasahitaṃ haimajambuvṛkṣa-yakṣapati-ghṛtapūrṇarājatakuṇḍamānasasaro-vastra-rajatagandharvavanapuṣpavilepanānvitagodhūmamayamandhamādanasahitaṃ haimapippulataru-haṃsarajatavaibhrājavanavastradadhipūrṇarājatakuṇḍasitodasaraḥpuṣpavilepanānvitaṃ tilamayavipulā"calānvitaṃ śobhanavastrapuṣpahaimavaṭavṛkṣadhenu-madhupūrṇarājatakuṇḍa-bhadrasaro-rajata-sāvitravanavilepanayukta-māṣamayasupārśvasahitaṃ dhānyācalaṃ dadāni
pratigrahītāraḥ svastītyuktvā sāvitrīṃ paṭhitvā dhānyācalo'yaṃ viṣṇudaivata ityuktvā yathāśākhaṃ

38.3-2.11

kā mastutiṃ paṭheyuḥ | tata oṃ "adya kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ yuṣmabhyamahaṃ dakṣiṇāmetāṃ gāṃ dadāni
pratigrahītāraḥ svastītyuktvā svaṃ svaṃ bhāgaṃ spṛśeyuḥ | gurave ''tvekakapilādāne vākyam19oṃ adya kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ tubhyamahaṃ dakṣiṇāmetāṃ kapilāṃ gāṃ dadāni | tadā 21
ṛtvigbhyo dakṣiṇāṃ suvarṇaṃ dadyān | tad yathā - oṃ adya kṛtaitaddānapratiṣṭhārthaṃ yuṣmabhyamahaṃ
dakṣiṇāmidaṃ suvarṇaṃ dadāni | svastyādi- svīkārāntaṃ pūrvavat | tato gurṛtvigbhyo
'bhojyāni dattvā tadanujñayā 'svayamakṣāralavaṇaṃ bhuñjīta | acalāṃśca yathābhāgaṃ gurvṛtvijāṃ
gṛhāṇi 'prasthāpayet | upavāsā-samarthastu pūrvadine' naktaṃ kṛtvā dadyāt | tadā ca pūrvadina'prātarnaktaṃ-saṅkalpaṃ kuryyāt | tad yathā - matasyapurāṇoktadhānyācaladānakarma kartuṃ yathāvidhi
10 naktaṃ bhojanamahaṃ kariṣye | etadapi vākyaṃ dhānyācalapadasthāne tattadacalanāmaprakṣepeṇa sarvācalasādhāraṇam
iti dhānyācaladānam
tathā lavaṇācala-dānam| (matsyapurāṇam—84 aḥ )
athātaḥ sampravakṣyāmi lavaṇācalamuttamam
yatpradānānnaro lokamāpnoti Kinnareiryutam 1
uttamaḥ shodashadronaih kartavyo lavaṇācalaḥ
madhyamaḥ syāttadardhena caturbhiradhamaḥ smritah 2
vittahīno yathāśaktyā droṇādūrdhvaṃ tu kārayet
caturthīśena vishkambhaparvataan kārayet pṛthak

38.4-2

vidhānaṃ pūrvavat kuryādbrahmādīnāñca sarvadā
tadvaddhematanūn sarvaan lokapālānniveśayet

38.7-2

sarāṃsi kāmadevādīṃstadva-[ccātra niveśayet ]
tadvaditi yathā dhānyācale sarāṃsi kāmadevādayaśca kṛtāstathā-11nāpi kartavyāḥ
कुर्याज्जागरमत्वापि daanamantaannibodhata 5
saubhāgyarasasaṃbhūto yato'yam lavaṇo rasaḥ
[तदात्मकत्वेन च मां raksha paapannagottama] 6
yasmādannarasāḥ sarve [notkaṭā lavaṇaṃ] vinaa
priyaśca śivayornityaṃ tasmācchāntiṃ prayaccha me

38.8-2

viṣṇudehasamudbhūtaṃ yasmādārogyavardhanam
tasmāt parvarūpeṇa pāhi saṃsārasāgarāt

38.6-3

anena vidhinā yastu dadyāllavaṇaparvatam
umāloke vaset kalpaṃ tato yāti parāṃ gatim

Linked texts (8)