Danakhanda 1.p61
Dānakhaṇḍa 1.p61
- Language
- Sanskrit
1.p61
āpastambaḥ | bhikṣamāṇo nimitta-mācāryo vivāho yajño mātāpitnorbubhūṣārhataśca niyamādilopaḥ | tatra, guṇān samīkṣya yathā deyaṃ, indriya-prītyarthasya tu bhikṣamāṇamanimittaṃ na tathādriyeta | ‘bubhūṣā, bharaṇecchā || arhataśca niyamādilopa iti, adhikāriṇamāvaśyakakarmavidhilopaprasaṅgaḥ | yamaḥ | vedendhanasamṛddheṣu hutaṃ vipramukhāmiṣu | santārayati dātāraṃ mahataḥ kilbiṣādapi || padmapurāṇe | ekaṃ vedāṃntagaṃ vipraṃ bhojayet śraddhayānvitaḥ | tasya bhuktā sa vai koṭiviprāṇāṃ nātra saṃśayaḥ || śātātapaḥ | vedapūrṇamukhaṃ vipraṃ subhuktamapi bhojayet | na tu mūrkha nirāhāraṃ ṣaḍrātramupavāsinaṃ || vyāsaḥ | yatsikyaṃ vedavidvuṅkte ṣaṭkarmanirataḥ śuciḥ | dātuḥ phalamasaṃkhyeyaṃ janma janma tadakṣayam || veda-vidyā-vrata-strāte śrotriye gṛhamāgate | krīr̤antyoṣadhayaḥ sarvā yāsyāmaḥ paramāṃ gatim || ‘oṣadhayaḥ, annāni | mahābhārate | tadbhaktāstadmanā-rājaṃstaddṛhā-statprapāśrayāḥ | arthinaśca bhavantyarthe teṣu dattaṃ mahāphalam || (atra) tecchabdena pūrvoktāḥ pitaro devatāśca parāmṛṣyante | athavā, tadeva dīyamānaṃ bhaktamadanīyaṃ yeṣāṃ te tathā evaṃ tadmanādiśabdā api | taskarebhyaḥ parebhyo vā ye bhayārttā yudhiṣṭhira | arthino bhoktumicchanti teṣu dattaṃ mahāphalam || hṛtasvā-hṛtadārāśca ye viprā deśasaṃplave | arthārthamabhigacchanti teṣu dattaṃ mahāphalam || cāritraniyatā rājan ye krugdhāḥ kruddhavṛttayaḥ | arthinaścopagacchanti teṣu dattaṃ mahāphalam || avyutkrāntāḥ svadharmeṣu pāṣaṇḍasamayeṣu ca | kṣayaprāṇāḥ kṣayāhārāsteṣu dattaṃ mahāphalam || tapasvinastaponiṣṭhāstathā bhaikṣyacarāśca ye | arthinaḥ kiñcidicchanti teṣāṃ dattaṃ mahāphalam || ādityapurāṇāt| akrodhanā dharmaparāḥ śāntā-damadame ratāḥ | tādṛśāḥ sādhavo viprāstebhyo dattaṃ mahāphalam || hṛtasarvvasvaharaṇā-nirdoṣā-prabhaviṣṇubhiḥ | spṛhayanti subhaktānāṃ teṣu dattaṃ mahāphalam || atha śātātapaparāśarau | sannikṛṣṭamadhīyānaṃ brāhmaṇaṃ yo vyatikramet | bhojane caiva dāne ca dahatyāsaptamaṃ kulam || bhaviṣyapurāṇe | yastvāsanna matikramya brāhmaṇaṃ patitādṛte | dūrasthaṃ bhojayenmaḍho guṇāḍhyaṃ narakaṃ vrajet | tasmānnātikramet prājño brāhmaṇān prātiveśikān || ‘prātiveśikān, svagṛhādadūravarttigṛhahān | sambandhinastathā sarvvān dauhitraṃ viṭpatiṃ tathā | bhāgineyaṃ viśeṣeṇa tathā bandhūn gṛhādhipa || nātikrameccaraṃstvetān sumūrkhānapi gopate | atikramya mahāraudraṃ rauravaṃ narakaṃ vrajet || 'viṭpatiḥ, jāmātā | 'sumūrkhāṃnapi nātikramedityetat, annadānaviṣayam | 'hiraṇyādidāne tu' sannihitamūrkhavyatikrame doṣābhāvāt | taduktaṃ vyāsa-vaśiṣṭha-bodhāyana-śātātapa-parāśaraiḥ | yasya caiko gṛhe mūrkho dūre cāpi bahuśrutaḥ | bahuśrutāya dātavyaṃ nāsti mūrkhe vyatikramaḥ || brāhmaṇātikramo nāsti vipre vedavivarjite | jvalantamagnimutsṛjya na hi bhasmani hūyate || mahābhārate| yadi syādadhiko vipro dūre vṛttādibhiryutaḥ| tasmai yatnena dātavyamatikramyāpi sannidhim || viṣṇuḥ| purohitastvātmana eva pātraṃ svasṛ-duhitṛ-putrajāmātaraśceti| 'yasyaite purohitādayaḥ, tasyaiva te anyaguṇarahitā api purohitāditvenaiva pātrāṇi | byāsaḥ | mātāpitṛṣu yahattaṃ bhrātṛṣu svasṛtāsu ca | jāyāpatyostu yaddattaṃ so'nindyaḥ svastisaṃkramaḥ || pituḥ śataguṇaṃ dānaṃ sahasraṃ māturucyate | anantaṃ duhiturdānaṃ sodarye dattamakṣayam || viṣṇudharmottarāt | brāhmaṇastu bhavet pātra' nānyasya syāt purohitaḥ | purohite tu khe dattaṃ dānamacayamucyate || upādhyāya-rlijoścaiva gurāvapi ca mānavaiḥ
Linked texts (9)
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vallālacarita — Ānandabhaṭṭa 1510, Sanskrit
- Vyāsasmṛti — Vyāsa, Sanskrit
- Smṛtīnāṃ Samuccayaḥ — Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Dānasāgara — Ballālasena, Sanskrit
- Caturvargacintāmaṇi — Hemādri, Sanskrit
- Ṣoḍaśamahādānavidhi (Hemādri) — Hemādri, Sanskrit
- Dānakalpataru — Lakṣmīdhara, Sanskrit