Dharmapradipa (Bhairavadatta Dvivedin) 16.p8
Dharmapradīpa (Bhairavadatta Dvivedin) 16.p8
- Language
- Sanskrit
16.p8
pra01-atra gokrīḍanamuktaṃ nirṇayāmṛte | asyāmeva rātrau balipūjoktā hemādrau bhaviṣye“kṛtvaitatsarvameveha rātrau daityapaterbaleḥ | pūjāṃ kuryānnṛpaḥ sākṣādbhūmau maṇḍalake śubhe ||” ityādi | tadetatpūrvaviddhāyāṃ prakarttavyam“pūrvaviddhā prakarttavyā śivarātrirbalerdinam |” iti hemādrau pādmokteḥ | mādhavīye'pi“balyutsavaṃ ca pūrvaidyurupavāsavadācaret |” iti | nirṇayāmṛte'pi“yā kuhūḥpratipanmiśrā tatra gāḥ pūjayennṛpaḥ | pūjanātrīṇi varddhante prajā gāvo mahīpatiḥ || ” iti | tathā“bhadrāyāṃ gokulakrīḍā svadeśo vai vinaśyati | pratipadyabhikaraṇaṃ dvitīyāyāṃ tu gorcanam || chatracchedaṃ kariṣyete vittanāśaṃ kulakṣayam |” ityādidevalavacanācca ete vidhipratiṣedhāḥ pūrvadine pratipadaḥ sāyāhnavyāpitve dvitīyadine candradarśanasambhave ca jñeyāḥ | "gavāṃ krīḍādine yatra rātrau dṛśyeta candramāḥ | somo rājā paśūnhanti surabhīpūjakāṃstathā ||" iti purāṇasamuccayāt| dvitīyadine sāyāhnavyāpitve tu paraiva grāhyā | "varddhamānatithau nandā yadā sārddhatriyāmikā | dvitīyā vṛddhigāmitvāduttarā tatra cocyate ||" iti | tathā"triyāmagā darśatithirbhaveccetsārddhatriyāmāpratipadvivṛddhau| dīpotsave te munibhiḥpradiṣṭe ato'nyathāpūrvayute vidheye||" iti purāṇasamuccayāditi nirṇayāmṛtakāraḥ | 'sārddhatriyāmike' tyanena candradarśanābhāva uktaḥ | dvitīyāyāḥ pañcadhā vibhaktacaturthāṃśarūpā'parāhnavyāptāveva candradarśanāsambhavāt | rāmaprakāśastu dīpaśca utsavaśca dīpotsavaṃ tasminniti atrotsavo balyutsavaḥ natu gokrīḍādistatra dīpavidhau triyāmagā utsavavidhau ca sārddhatriyāmā pratipadityāha, vayantu etadvacanadvayaṃ pūrvaviddhāsaṃbhave veditavyamiti brūmaḥ | dinadvaye pratipadaḥ sāyāhnavyāptyabhāve tu pūrvaiva | rātrau balipūjāvidhānena karmakālatvāt, paradine candrodaye ca tanniṣedhāditi dik | madanaratne tu prātarghaṭikāmātraghaṭīdvayamiti pratipatsattve prātarnārīnīrājanaṃ sāyaṃ maṅgalamālikā pūrvaviddhāyāṃ ca gokrīḍeti| atrāraṃ kūṭasamarpaṇamapyetannirṇītatithāveva kurvanti vaiṣṇavāḥ| atrodayavyāpinyāṃ govarddhanapūjoktā nirṇayasindhau hemādrau skānde"prātargovarddhanaṃ pūjya dyūtaṃ cāpi samācaret ||” iti | jasmantabhāskare'pyevam | dvi02-yamadvitīyā'parāhnavyāpinī grāhyā“ūrje śukladvitīyāyāmaparāhṇe'rcayedyamam | snānaṃ kṛtvā bhānujāyāṃ yamalokaṃ na paśyati ||” iti hemādrau skānde| atra madhyāhne yamamarcayediti pāṭhastu bahugranthavisaṃvādādupekṣya iti| dinadvaye tatsattve'sattve vā pūrveti hemādrijasmantabhāskaranirṇayasindhuṣu bhaviṣye"prathamā śrāvaṇe māsi tathā bhādrapade parā | tṛtīyāśvayuje māsi caturthī kārtike bhavet || śrāvaṇe kaluṣā nāma tathā bhādre ca nirmalā | āśvine pretasañcārā kārtike yāmyakāsitā||” ityuktvā prathamāyāṃ vrataṃ dvitīyāyāṃ sarasvatīpūjā tṛtīyāyāṃ śrāddhamuktvā caturthyāmuktam | “kārtike śuklapakṣasya dvitīyāyāṃ yudhiṣṭhira | yamo yamunayā pūrvaṃ bhojitāḥ svagṛhe'rcitaḥ||” ato yamadvitīyeyaṃ triṣu lokeṣu viśrutā | asyāṃ nijagṛhe vipra na bhoktavyaṃ tato naraiḥ || snehena bhaginīhastādbhoktavyaṃ puṣṭivarddhanam | dānāni ca pradeyāni bhaginībhyo vidhānataḥ || svarṇālaṃkāravastrānnapūjāsatkārabhojanaiḥ | sarvā bhaginyaḥ saṃpūjyā abhāve pratipannakāḥ || pitṛvyabhaginīhastātprathamāyāṃ yudhiṣṭhira | mātulasya sutāhastādvitīyāyāṃ tathā nṛpa || piturmātuḥ svasuḥ kanye tṛtīyāyāṃ tayoḥ karāt | caturthyāṃ sahajāyāśca bhaginyā hastataḥ param || sarvāsu bhaginīhastādbhoktavyaṃ balavarddhanam ||” iti| rāmaprakāśe tu iyaṃ yamadvitīyā bhrātṛdvitīyā ca | tatra dinadvaye'parāhna sattve pūrvā pūrvā'parā pareti| atra bhojanamukhyakālo'ṣṭadhāvibhaktadinapañcamabhāga ityapi tatraiva| gauḍa nibandhe tu kārtikasitadvitīyāyāṃ yamunayā'parāhne yamorcito bhojitāścātastatra bhojanasya pūjāṅgatvena pṛthakkābhāvādaparāhnaḥ pratipadviddho mukhyo 'dvitīyā pratipadyute'ti brahmavaivartāditi sthitam | gauḍāstu 'yamaṃ ca citraguptaṃ ca yamadūtāṃśca pūjayet|' ityāhuḥ | arghadānamaṃtraḥ"ehyehi mārtaṇḍajapāśahastayamāntaka| lokadharāmareśa| bhrātṛdvitīyāṃkṛtadevapūjāṃ gṛhāṇa cārghaṃbhagavannamaste ||” iti|jyeṣṭhānujāneti vadediti smārttāḥ|praṇāmamantraḥ-, kārttikaśuklapakṣīyapratipadāditithinirṇayaḥ| ( 159 )
Linked texts (3)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Nirṇayasindhu — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit
- Dharmapradīpa — Bhoja, Sanskrit