Pramāṇa · Search · About · API

Abdadidhiti 3.p37

Abdadīdhiti 3.p37

Language
Sanskrit

3.p37.1

dhruvam | iti niṣedhāditicenna | mahānibanddhakartṛbhirhemādrimādhavādibhirnavarātravratasya naktavratatvoktyā rātripradoṣayoḥ karmakālatvabodhakaśāstreṣvamāviddhapratipadyeva navarātropakram rūpasakalaprācīnaśiṣṭācārasya ca saṃvādlābhāt prāmāṇyaniścaye sati tadanusāreṇaiva pūrvāhnakarmakālatvabodhakavacanānāṃ netumucitatvāt | tathāhi pūrvāhṇe daivikaṃ karmeti vacanaṃ tāvat —yāgakālastu vijñeyaḥ prātarukto manīṣibhiḥ | iti vacanāntarasaṃvādādiṣṭyādau sāvakāśam | yacca-śaratkāle mahāpūjeti, prātarāvāhayeddevīmiti ca tvayodāhṛtam, tatra pratipaddaśaśravaṇātsaptamyādidaśamyantatithyanuṣṭheyapatrikāpūjanādiviṣayatvaṃ bodhyam | ataeva saptamīviṣayaṃ vaco devīpurāṇe paṭhyate—yugādyā varṣavṛddhiśca saptamī pārvatīpriyā | raverudayamīkṣante na tatra tithiyugmatā | iti | patrikāpūjāyāṃ pūrvāhnaprāśastyaṃ jyotiḥśāstre—pūrvāhṇe navapatrikā śubhakarī sarvārthasiddhipradā ārogyaṃ ca dhanaṃ karoti vijayaṃ caṇḍīpraveśe śubhā | madhyāhne janapīḍanakṣayakarī saṃgrāmaghaurāvahā sāyāhne vadhabandhanādi kalahaṃ sarvakṣataṃ sarvadā | saptamyā mastagāyāṃ yadi viśati gṛhaṃ patrikā śrīphalāḍhyā rājnaḥ saptāṅgarājyaṃ janasukhamakhilaṃ hanti mūlānurodhāt | tasmātsūryodayasthāṃ narapatiśubhadāṃ saptamīṃ prāpya devī bhūpālo veśayettāṃ sakalajanahitāṃ rākṣasakṣaṃ vihāya | iti | yacca āśvinasyetyādi vacanaṃ tatra pūrvāhṇe pūjayedityanyatrāpi navatithyadhikaraṇakaprātaḥpūjāviṣayakam | pratipatsviti bahuvacanāntasya liṅgasamavāyena pratipattaditaratithiparatvāt | naca prātaḥpūjāyāḥ prādhānyam |

3.p37.2

trikālapūjāvidhāne'pi rātripūjāyā eva prādhānyasya prāgupapāditatvāt aṣṭamīyādau tatprādhānyasyāvaśyakatvācca | yadvā pūrvāhnasthānenānvayamaṅgīkṛtya tadaṅgatvameva svīkāryam | —āśvinasya site pakṣe pratipatsu yathākramam | susnātastailatailena pūrvāhṇe ca nṛpottama | puṇyāhavācanaṃ kṛtvā dvijāṃścaiva prapūjayet | iti ḍāmarakalpavākyasaṃvādāt | yattu ṣoḍaśanāḍikātyāgavacanaṃ tadapi kalaśasthāpanaviṣayaṃ — ādyāḥ ṣoḍaśa nāḍīstu labdhvā yaḥ kurute naraḥ | kalaśasthāpanaṃ tatra ariṣṭaṃ jāyate dhruvam | iti vacanāntarasaṃvādāt | yadbhodayamārabhya saṃpūrṇapratipadviṣayam | - śuddhe tithau prakartavyā pratipaccordhvagāminī | ādyāstu nāḍikāstyājyāḥ ṣoḍaśa dvādaśāpi vā | iti devīpurāṇavacaḥsaṃvādāt | śuddhā vedharahitā | ūrdhvagāminī aparāhnagāminītyarthaḥ | evamuktapradoṣavyāpipratipadi citrāvaidhṛtiyoge'pi na doṣaḥ | ārabhya navarātraṃ syādvitvā citrāṃ ca vaidhṛtimū | iti vacaso nibanddhālikhitatvena nirmūlatvāditi kecit | tvāṣṭravaidhṛtiyuktā cetpratipaccaṇḍikārcane | tayorante vidhātavyaṃ kalaśāropaṇaṃ gṛha | iti vacanāntarasaṃvādāt | navarātrasaṃjñakapūjārambhabhūtakalaśasthāpanaviṣayametadityanye | apare tu vājinīrājanāṅgabhūtakalaśasthāpanaviṣayo'yaṃ niṣedhaḥ | - ārabhya navarātraṃ syātpratipaccāśvine site | vājinīrājanaṃ paścādvitvā citrāṃ ca vaidhṛtim | ityaśvaśāstrīyavacanasaṃvādāt | - āśvayuk śuklapakṣe tu svātiyoge śubhe dine | pūrvamuccaiḥśravānām prathamaṃ sūryavāhanam | tasmātso'śvavaraistatra pūjyo vai śraddhayā tadā | pūjanīyāśca turagā navamī yāvadeva hi |

3.p37.3

iti brāhmavacane svātīyoga eva tadvidhānācca | tato nīrājanaṃ karma pratipadyāśvine site | prārabhya navarātraṃ syādvitvā citrāṃ ca vaidhṛtim | iti nirṇayaśiromaṇivacanena sphuṭameva tanniṣedhasya viṣayāntarakhyāpanācca | caṇḍikārcane yadyapi tvāṣṭrādiyuktā pratipadgrāhyā tathāpi vājinīrājanāṅkakalaśāropaṇaṃ tayorante vidhātavyamiti yadyapītyarthakaccetpadayuktavacovyākhyānasaṃbhavāccetyāhuḥ | astu vā devīpūjāṅkakalaśasthāpanaviṣayo niṣedhaḥ | nacāṅkāniṣedhānurodhena pradhānakālabādhaḥ kartuṃ śakyata iti kathaṃ tena pūrvapradoṣamātravyāpinī caṇḍikārcane pratipannivārayituṃ śakayate | pradhānapūrvakakartavye'pi kalaśasthāpane citrādiyuktatadrahitānekakālalābhasaṃbhave tadrahitakālaniyamārthamidaṃ vacaḥ pravartiṣyate natu kṛtsnāharvyāpicitrādiyoganiṣedhārthaṃ nigadeṣvivopāṃśuyajupeti | ataevedaśaviṣaye niṣedhasaṃkoco'pi smaryate | - citrāvaidhṛtisaṃkrāntau pratipacca kṣayaṃ gatā | tadā pūrvayutā grāhyā tyaktvā ṣoḍaśanāḍikāḥ | iti | idamapyuktarītyā kāladvayalābhe niyamārthameveti krāmikacitrāvaidhṛtitādṛśaghaṭikāsaṃbandharahitakālālābhe pūrvoktarītyā naiva niṣedhapravṛttirnatarāṃ tadanurodhena pūrvapradoṣavyāptipratipattyāga iti siddham | yadā pūrvadine pradoṣādūrdhvaṃ pravṛttā paradine sūryāstātpūrvaṃ samāptetyevaṃ dinadvaye'pi karmakālāsparśinī pratipattadottaraiva grāhyā | saṃkalpasya pūrvāhṇamadhyāhnapūjayośca kāle sattvāt , yāṃ tithiṃ samanuprāpyeti āpādyasākalyamādāya tṛtīyapūjākāle'pi sattvācca |—pradoṣavyāpinī yatra trimuhūrtā divā tathā |

3.p37.4

tadā naktavrataṃ kuryātsvādhyāyasya niṣedhavat | iti naktavratasāmānye pravṛttena vacanena pradoṣasāyāhnayoḥ krameṇa mukhyatvagauṇatve jñāpayatā naktavratattvena mādhavādyukte devīvrate'pi sāyāhnasya gauṇatve vihite sati gauṇakālavyāpterapi lābhācca, prasiddhanaktasamānanirṇayasaṃbhave tatyāgāyogācca, evaṃ sāyāhne upakramya rātrau pūjāsamāpane—yo yasya vihitaḥ kālaḥ karmaṇastadupakrame | vidyamāno bhavedaṅgaṃ nojjhitopakrameṇa tu | iti śāstrānusaraṇasaṃbhavācca | yeṣāṃ tu kulapāraṃparyeṇāmāviddhādvitīyāviddhayoranyatarasyā aṅgīkāraḥ kṛtaḥ svakartṛkacirakālīnānuṣṭhānena vā tairvyavasthayā tasyāmeva navarātrārambhaḥ kāryaḥ | ābdikaśrāddhe pārvaṇekoddiṣṭavidhyoḥ śāstrāntarānusāri vyavasthāsaṃbhave'pi vijñāneśvareṇa yathākulācāramapi kathitavyavasthāvadagnihotre uditānuditakālavyavasthāvacca | tādṛśavyavasthāyā asaṃbhave tūktanirṇayānusaraṇaṃ kāryamityalam

Linked texts (5)