Pramāṇa · Search · About · API

Abdadidhiti 3.p9

Abdadīdhiti 3.p9

Language
Sanskrit

3.p9.1

atha mahālayaḥ | hemādrau brahmapurāṇe—āśvayukkṛṣṇapakṣe tu śrāddhaṃ kāryaṃ dine dine | tribhāgahīnaṃ pakṣaṃ vā tribhāgaṃ tvardhameva vā | dinedina iti vīpsayā tithyādhikyepi tatra śrāddhamāvaśyakamiti sūcitam | ataeva vacanāntaraṃ—kanyāgate savitari yānyahāni tu ṣoḍaśa | ṛtubhistāni tulyāni devo nārāyaṇo'bravīt | iti | yattvatra hemādriṇā paraṃ vyākhyādvayamakāri— bhādrapadapaurṇamāsyā ṣoḍaśapūraṇaṃ āśvinaśuklapratipadā veti tadsat | ekapakṣāntargatatvopādhinā ṣoḍaśasaṃkhyāsāmañjasyāt |madhye vā yadi vāpyante yatra kanyāṃ vrajedraviḥ | sa pakṣaḥ sakalaḥ śreṣṭhaḥ śrāddhaṣoḍaśakaṃ prati | iti vṛddhamanuvākyena ṣoḍaśaśrāddhānāmekapakṣe kartavyatāyāḥ sphuṭamabhidhānācca | yattu parāśaramādhavīye kārṣṇājinivacaḥ—nabhasyasyāpare pakṣe śrāddhaṃ kāryaṃ dine dine | naiva nandādi varjyaṃ syānnaiva nindyā caturdaśīti | tatra dine dina iti vīpsayā sahitācchrāddhamityekavacanāttatpakṣagatadinasamasaṃkhyābhyāsaviśiṣṭa ekaḥ prayogo vidhīyate | asminpakṣe ca brāhmaṇaikyaniyamaḥ | amāyāṃ ca dakṣiṇādānaṃ | ṣoḍaśaśrāddhapakṣe tu pratyahaṃ tat | naca brāhmaṇaikyamiti bodhyam |-tribhāgahīnamiti ṣaṣṭhyādiḥ pakṣaḥ | tribhāgamiti ekādaśyādiḥ |-pañcamyūrdhvaṃ ca tatrāpi daśamyūrdhvaṃ tato'pyati | iti viṣṇudharmokteḥ | ardhamiti ca ekādaśyādipakṣasyārdhaṃ trayodaśyādi | anye tu—pakṣādyādi ca darśāntaṃ pañcamyādi digādi ca | aṣṭamyādi yathāśakti kuryādāparapākṣikam | iti kālādarśavacanāt | tribhāgahīnamiti pañcamyādiḥ, tribhāgamiti daśamyādiḥ, ardhamiti cāṣṭamyādiḥ pakṣa evocyata ityāhuḥ |

3.p9.2

eṣāmapi ca pakṣāṇāmasaṃbhave—kanyāsthe divākare sati ekasminnapi dine śrāddhaṃ kāryam | āṣāḍhyāḥ pañcame pakṣe kanyāsaṃsthe divākare | yo vai śrāddhaṃ naraḥ kuryādekasminnapi vāsare | tasya saṃvatsaraṃ yāvattṛptāḥ syuḥ pitaro dhruvam | iti nāgarakhaṇḍavacanāt, piṇḍamicchanti pitaraḥ kanyārāśigate ravau | iti tadrāśigatasyāpi sūryasya svātantryeṇa nimittatvapratīteḥ | ata evāparapakṣe śrāddhānuṣṭhānābhāve yāvatkanyātulayoḥ sūryastiṣṭhati tāvatparyantaṃ śrāddhasya kāla uktaḥ | hemādrau brāhmeyāvacca kanyātulayoḥ kramādāste divākaraḥ | tāvacchrāddhasya kālaḥ syācchūnyaṃ pretapuraṃ tadā | kanyāgate savitari pitaro yānti vai sutān | śūnyā pretapurī sarvā yāvadvṛścikadarśanam | tato vṛścikasaṃpraাপ্তau nirāśāḥ pitaro gatāḥ | tataḥ svabhavanaṃ yānti śāpaṃ datvā sudāruṇam | iti | atra yadyapyaviśeṣeṇa gauṇaḥ kālaḥ pratīyate tathāpi-haṃse varṣāsu kanyāsthe śākenāpi gṛhe vasan | pañcamyorantare dadyādubhayorapi pakṣayoḥ | iti hemādrau yamavacanādāśvinaśuklapañcamīparyantaṃ kālaḥ praśastaḥ | vṛścikasaṃkramaṇottaramapi kālaviśeṣamāha sumantuḥ-yeyaṃ dīpānvitā rājankhyātā pañcadaśī bhuvi | tasyāṃ dadyānna ceddattaṃ pitṝṇāṃ vai mahālaye | iti | ekasyāṃ ca tithau śrāddhaṃ kurvato varjyānāha pṛthivīcandrodaye vasiṣṭhaḥ-nandāyāṃ bhārgavadine caturdaśyāṃ trijanmasu | eṣu śrāddhaṃ na kurvīta gṛhī putradhanakṣayāt | iti | trijanmāni svīyajanmanakṣatraṃ tato daśamamekonaviṃśaṃ ca natu janmabhaṃ tatpūrvottare ceti | nirmūlalakṣitalakṣaṇāprasaṅgāt |

3.p9.3

vṛddhagārgyo'pi-prājāpatye ca pauṣṇe ca pitrarkṣe bhārgave tathā | yastu śrāddhaṃ prakurvīta tasya putro vinaśyati | iti | idaṃ ca pitṛmṛtāhavyatiriktaviṣayam | āṣāḍhyāḥ pañcame pakṣe kanyāsaṃsthe divākare | mṛtāhani pituryo vai śrāddhaṃ dāsyati mānavaḥ | tasya saṃvatsaraṃ yāvattṛptāḥ syuḥ pitaro dhruvam | iti nāgarakhaṇḍe viśeṣavidhānena sāmānyapravṛttaniṣedhāpavādāt |-yā tithiryasya māsasya mṛtāhe tu pravartate | sā tithiḥ pitṛpakṣe tu pūjanīyā prayatnataḥ | aśaktaḥ pitṛpakṣe tu karotyekadine yataḥ | niṣiddhe'pi dine kuryātpiṇḍadānaṃ yathāvidhi | iti kātīyavacanācca | mṛtāhe śrāddhāsaṃbhave tithyādiniṣedho'nyatra vicāryaḥ | tādṛśā anye'pi kālā hemādrāvuktāḥ - amāpāte bharaṇyāṃ ca dvādaśyāṃ madhyapakṣage | śrāddhe tithiṃ ca nakṣatraṃ vāraṃ ca na vicārayet | iti | saṃnyāsiṭaivataṃ tu mahālayaṃ dvādaśyāṃ kuryāt | - yatīnāṃ ca vanasthānāṃ vaiṣṇavānāṃ viśeṣataḥ | dvādaśyāṃ vihitaṃ śrāddhaṃ kṛṣṇapakṣe vidhīyate | iti saṃgrahokteḥ | yaḥ kṛṣṇapakṣe śrāddhaṃ karoti tena caturdaśī na varjyā | pakṣāntareṣu tu varjyaiva | nabhasyasyāsite pakṣe śrāddhaṃ kuryādine dine | naiva nandādi varjyaṃ syānnaiva varjyā caturdaśī | iti kāṣṇājinivacanāt | - kṛṣṇapakṣe daśamyādau varjayitvā caturdaśīm | śrāddhe praśastāstitthayo yathaitā na tathaitarāḥ | iti manūvacanāt | atra daśamyādāvityādipadena pañcamyādipakṣāṇāmupasaṃgrahasya vyākhyātṛbhiḥ kathanāt caturdaśyāṃ mṛtasyāpi śastrādyupahatasya mahālaye tithyantara eva śrāddham | - śrāddhaṃ śastrahatasyaiva caturdaśyāṃ mahālaye |

3.p9.4

iti kālādarśavacanāt | ataścaturdaśīmṛtasya paurṇamāsīmṛtasya vā śrāddhadinamamādyanyatamagrāhyam | tadasaṃbhave tithyādiniṣedhavicārapūrvakaṃ dināntaram | mahālaye viśeṣamāha devalaḥ - daivādyaṃ naiva kurvīta daivāntaṃ naiva kutracit | daivāyantaṃ hi kurvīta śrāddhaṃ maraṇahetunā | iti | ādau devā viśvedevā ante devā mahāviṣṇuriti vyākhyātaṃ nirṇayāmṛte | viśvedevāśca dhurilocanasaṃjñakāḥ - api kanyāgate sūrye kāmye ca dhurilocanau | iti smṛteḥ | ataśca viṣṇuprītyarthaṃ brāhmaṇapūjanādyatrāvaśyakamiti pratīyate | atra ca mātṛpārvaṇaṃ pṛthak śastaṃ, mātāmahānāṃ sapatnīkattvameveti smṛtyarthasāraḥ | mātāmahīpārvaṇamapi vā pṛthakkāryam | gayāmahālyādiṣu pṛthaksaha vā bhartṛbhirityaparākokteḥ | - kuryāddvādaśadaivataṃ pitṛpakṣe ca sarvadā | tathā tīrthe gayāyāṃ ca eṣa dharmaḥ sanātanaḥ | iti kātīyokteśca | tathācāryādīnāmapyekoddiṣṭaṃ pratidaivatamekaikabrāhmaṇe kāryam | aśaktastve kasminnapi brāhmaṇe sarvaikoddiṣṭāni kuryāt | yathoktaṃ nirṇayāmṛte caturviṃśatimate - ācāryaguruśiṣyebhyaḥ sakhijñātibhya eva ca | tatpatnībhyaśca sarvābhyastathaiva ca jalāñjalīn | piṇḍāṃstebhyaḥ sadā dadyātkanyābhādrapade naraḥ

Linked texts (8)