Bhagavantabhaskara 43.p32

43.p32

iti smṛtyantaraṃ tatprathamavarṣakṛtacūḍaviṣayam | yattu manuvacanam— na hyasminyujyate karma kiñcidā mauñjibandhanāt | nābhivyāhārayedbrahma svadhāninayanādṛte || iti | tattṛtīyavarṣakṛtacūḍaviṣayam | yattu navyairvyāghravacanaṃ manuvacanavirodhādanādratamityuktvā prathamavarṣakṛtacūḍaviṣayavyākhyānamapi uktasumantuvacane ' yadi ca syāttrivatsaraḥ ' iti pṛthagupādānādvarṣatrayātpūrvamapi kṛtacūḍasya mantravadadhikārāvagamādyuktamityuktaṃ tadayuktam | vidheyakartṛviśeṣaṇadvayasyāpi vivakṣitatvena trivarṣakṛtacūḍasyaiva mantravatyadhikārāt | trivatsaratvasya pṛthagupādānaṃ tu prathamādivarṣavyāvṛttyarthamiti spaṣṭameva | prathamavarṣasyāpyagnidānaṃ samantrakamanyadamantrakam | tathāca kātyāyanaḥasaṃskṛtena yatnācca hyagnidānaṃ samantrakam | kartavyamitaratsarvaṃ kārayedanyameva hi || iti | atra kārayediti mantrapāṭhaparaṃ na tvaurdhvadehikaparam | yadvā'śaktaparam | ata evayajñeṣu mantravatpatnī karma kuryādyathāvidhi | tathaurdhvadehike sā hi mantrārhā dharmataḥ smṛtā || iti skānde sāmānyato mantravadadhikāraḥ saṅgacchate | agnidāne'pyakṛtacūḍasya nādhikāraḥputraḥ khotpattimātreṇa saṃskuryādṛṇamocanāt | pitaraṃ nābdikāccaulātpitṛmedhena karmaṇā || (?) iti sumantūkteḥ | kālādarśa ca spaṣṭamuktam | caulādābdikādavārṅga kuryātpaitṛmedhikam ||(?) iti | etādṛśaurasaputrābhāve tu putrikādayaḥ | tadabhāve pautrastadabhāve prapautraḥ| yadā tu dattakaputraurasapautrayoḥ samavāyastadā tu dattaka eva kuryāt | gauṇasyāpi tasya putraśabdena grahaṇāt | tadabhāve patnī | tadabhāve rikthagrāhī dauhitraḥ | yadi rikthagrāhī na bhavati tadā ' patnyabhāve tu sodaraḥ ' iti vākyātsodaraḥ kaniṣṭhaḥ | tatastatsutastadabhāve'sodaraḥ | tatastatsutastadbhāve'rikthagrāhī dauhitraḥ rikthagrahābhāve utkṛṣṭadauhitrasya sodarādīnāṃ baddhakramatvena madhye niveśāsaṃbhavādante niveśaḥ | yastu smṛtisaṅgrahīyavākye bhrātṛputrottaraṃ pituḥ pāṭhaḥ, sa dauhitrasya rikthagrāhitve'tra niveśābhāvādupapanno nāṃvaśyaṃ bhrātṛputrottaramarikthagrāhiṇaṃ dauhitraṃ bādhate | tatastatputrastato yadi snehastato jyeṣṭhabhrātṛpitarau krameṇādhikāriṇau | tato mātā | māturabhāve snuṣā | tataḥ krameṇa jyeṣṭhakaniṣṭhe bhaginyau | tatastatputraḥ | tato mātulādiḥ | tataḥ sapiṇḍāḥ samānodakāḥ pratyāsattikrameṇa | tataḥ śiṣyartvijau | tadabhāve sakhā | tadabhāve jāmātā | atra 'kuladvaye'pi cocchinne strībhiḥ kāryā nṛpa kriyā' itivākye strīgrahaṇaṃ bhāryāparamabhipretya mātulādyabhāve āsurādivivāhoḍhā kriyākāriṇīti tātacaraṇāḥ | [ pramāṇaṃ tvatra 'sarvābhāve striyaḥ kuryuḥ svabhartṛṇāmamantrakam' iti kālādarśalikhitaskāndavacanam | na cedaṃ brāhmādivivāhoḍhāparamiti vācyam | 'yajñeṣu mantravatpatnī' ityādivacanaistasyāḥ samantrakakarmaṇo vidhānāt | kiṃca | 'putrābhāve tu patnī syāt' ityanena tasyāḥ putrābhāve vidhānena sarvābhāve vidhānāsaṃbhavācca | ] | kiñca | yathā 'pituḥ putreṇa kartavyā piṇḍadānodakakriyā' ityatra putraśabdenaraiaurasādidvādaśavidhaputragrahaṇaṃ tathā patnīśabdenāpi sakalavivāhoḍhāgrahaṇamapi pratibhāti | jāmātrābhāve strīhārī | tadabhāve dhanahārī | yadyapi tayoḥ kramabodhakamathaśabdādi nāsti tathāpi pāṭhakramādeva pūrvaṃ strīhārī tato dhanahārī | dāyābhāve'pi putrādayaḥ kurvīranneva | taduktaṃ mārkaṇḍeyapurāṇe— putro bhrātā ca tatputraḥ patnī mātā tathā pitā | vittābhāve'pi śiṣyaśca kurvīrannaurdhvadaihikam || putragrahaṇaṃ dvādaśavidhaputropalakṣaṇam | bhrātṛgrahaṇaṃ sodarāsodaropalakṣaṇam | dhanahārītivākyaṃ pūrvokteṣvapi niyāmakam | yadā bhrātrordohitrayorvā madhye eko dhanagrāhī paraśca na tadā dhanagrāhyeva kuryāditi | yattu gurucaraṇairjyeṣṭhasyāndhapaṅgvāderadhanahāritvātkaniṣṭhasya taddhāritvena kriyādviprasaṅga ityuktaṃ tadiṣṭāpattyā parihartuṃ śakyam | nanvevaṃ jyeṣṭhasya saṃsṛṣṭino dhanahāritvātkaniṣṭhasyāsaṃsṛṣṭino'dhanahāriṇaḥ kriyānadhikāraḥ prasajyeteti cet prasajyatāṃ nāma | tasmin bhrātṛtvaṃ dhanahāritvaṃ ceti nimittadvayāṃsāmrāvāt| tatra kriyābhedena kartṛvyavasthā viṣṇupurāṇa uktāpūrvāḥ kriyā madhyamāśca tathā caivottarāḥ kriyāḥ | triprakārāḥ kriyā hyetāstāsāṃ bhedān śṛṇuṣva me