Bhagavantabhaskara 45.p53

45.p53

evamāsanādīnvāsontān vaiśvadevikapadārthān kāṇḍānusamayena kṛtvā pitrye'pi tathaiva tān kuryāt | tathā ca yājñavalkyaḥ— apasavyaṃ tataḥ kṛtvā pitṝṇāmapradakṣiṇam | iti | atra ‘tataḥ’ ityanena vaiśvadevikapadārthakāṇḍottaraṃ pitrarcanavidhānāt kāṇḍānusamayo gamyate’ iti mādhavavijñāneśvarādayaḥ | āsanādidānetikartavyatāmāha sa eva— dviguṇāṃstu kuśāndatvā hyuśaṃtastvetyṛcā pitṝn | āvāhya tadanujñāto japedāyantu nastataḥ || pūrvamanantaraṃ cā''po deyāḥ | ‘apaḥ pradāya darbhān dviguṇabhugnān | āsanaṃ pradāya apaḥ pradāya’ ityāśvalāyanokteḥ | kuśaiḥ saha tilā api deyāḥ | tathāca kāṭhake ‘pitṝṇāṃ dviguṇāṃstilaiḥ’ iti | sahārthe tilairiti tṛtīyā | āvāhane tilavikaraṇe viśeṣamāha pracetāḥ— śiraḥprabhṛti pādāntaṃ namo va iti paitṛke | iti || caturviṃśatimate ca— arghyapātraṃ vidhāyaivaṃ brāhmaṇān pūjayettataḥ | viśvāndevāṃstu pādādi śiraādi pitāmahān || iti | japānantaraṃ viśeṣaḥ purāṇe— japedāyantu na iti mantraṃ samyagaśeṣataḥ | rakṣārthaṃ pitṛsatrasya triḥkṛtvaḥ sarvato diśam || tilāṃstu prakṣipenmantramuccāryāpahatā iti || arghyadānādyāha yājñavalkyaḥ— yathārthaṃstu tilaiḥ kāryāḥ kuryādardhyādi pūrvavat | dattvā'rghyaṃ saṃsravāṃsteṣāṃ pātre kṛtvā vidhānataḥ || pitṛbhyaḥ sthānamasīti nyubjaṃ pātraṃ karotyatha | iti | arghyapātrāṇāmāsādanaprakāramāha viṣṇuḥ—‘dakṣiṇāgreṣu dakṣiṇāpavargeṣu camaseṣu triṣvapa āsiñcecchanno devīḥ’ iti | arghyapātreṣu pavitrāntarhiteṣu jalaṃ prakṣipya tatra tilā mantreṇa prakṣepyāḥ | tathācā''śvalāyanaḥ— ‘pātreṣu darbhāntarhiteṣu apaḥ pradāya śannodevī‍rabhiṣṭaya iti mantritāsu tilānāvapati | tilo'si somadevatyo gosave devanirmitaḥ | pratnavadbhiḥ prattaḥ svadhayā pitṝnimām̐llokān prīṇayāhi naḥ svadhā namaḥ’ iti | ‘asmādeva sūtrāt ‘śaṃno’ iti mantro'bhimantraṇa evā''śvalāyanīyānām | anyeṣāṃ tu jalaprakṣepe karaṇam | arghyapātrāṇi pitṛsaṅkhyayaiva na tu viprasaṅkhyayā | tena pitrādīnāmekaikasyānekaviprapakṣe'pi trīṇyevārghyapātrāṇi | stīrtvā pitṝṇāṃ trīṇyeva kuryātpātrāṇi dharmavit | ekasminvā bahuṣu vā brāhmaṇeṣu yathāvidhi | iti baijavāpokteḥ | stīrtvā, kuśānāstīryetyarthaḥ | arghyapavitrāṇi kāryāṇi | ' tisrastisraḥ śalākāḥ syuḥ pitṛpātreṣu pārvaṇe' iti caturviṃśatimatāt | brahmapurāṇe—'arghyāḥ puṣpaiśca gandhaiśca tāḥ prapūjyāśca mantravit' iti | ardhyā āpaḥ | arghyadānaprakāramāhāśvalāyanaḥ—' tāḥ pratigrāhayiṣyansvadhā'rdhyā iti tā āpo brāhmaṇahasteṣūdakapūrvakaṃ darbhān pradāyodakapūrvamarghyaṃ dadyāt' iti | 'yā divyā' ityuktvā'sāvetatte'rghyodakamiti apa upaspṛśyaivamevetarayoḥ ' iti | yājñavalkyaḥ-' datvārghyaṃ' saṃsravāṃsteṣāṃ pātre kṛtvā vidhānataḥ | pitṛbhyaḥ sthānamasīti nyubjaṃ pātraṃ karotyatha' iti | evaṃ viprahasteṣvarghyaṃ dattvā tebhyo hastebhyaḥ pātrāntareṣu cyutān tānsaṃsravān prathame'rghyapātre gṛhītvā tatpātraṃ nyubjamadhomukhaṃ ' pitṛbhyaḥ sthānamasi ' iti mantreṇa kṛtvā tathaiva sthāpayedityarthaḥ ' śrīdattastu ' saṃsravatyasmāditi vyutpattyā pātrasthānāmapāṃ grahaṇam | ityāha | atrācārādvyavasthā | nyubjapātrasthāpanānantaraṃ viśeṣamāha baijavāpaḥtasyopari kuśāndatvā pradadyāddaivapūrvakam | gandhapuṣpāṇi dhūpaṃ ca dīpaṃ vastropavītakam || iti | vyāsaḥsapavitrakaro gandhairgandhadvāreti pūjayet | dhūpaṃ tu dhūrasītyuktvā dīpo jyotiridaṃ ca te || yatta, - lalāṭe puṇḍrakaṃ dṛṣṭvā skandhe mālyaṃ tathaiva ca | nirāśāḥ pitaro yānti dṛṣṭvā ca vṛṣalīpatim || iti | tadbhartulābhiprāyamiti hemādriḥ | mālyamapi śikhāyāṃ dhārya na skandhe | viṣṇuḥghṛtena dīpo dātavyastilatailena vā punaḥ || atriḥ- 'yuvaṃvastrāṇītyanena dadyādvāsāṃsi śaktitaḥ' | śātātapaḥ' yuvāmuvāsā iti vastraṃ dadyādabhāve yajñopavītam' iti | atra daivapūrvakamityanena gandhādīnāṃ daive pitrye ca padārthāṃnusamayenānuṣṭhānaṃ gamyate | 'āsanādīnāmācchādanāntānāṃ sarveṣāmeva padārthāṃnusamayaḥ kāṇḍānusamayo vā' ityuktaṃ smṛtyarthasāre mādhavīye ca