Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavantabhaskara 45.p90

Bhagavantabhāskara 45.p90

Language
Sanskrit

45.p90

iti | ‘ atha sakṛdācchinnānyupamūlaṃ ditāni bhavanti ’ iti śatapathe | ‘ yatsamūlaṃ tatpitṛṇām ’ iti tu taittirīye | yamaḥ—viṣṭarāṃstrīnvapettatra nāmagotrasamanvitān | adbhirabhyukṣya vidhivattilairabhyavakīrya ca || nāmagotrasamanvitān ‘amukagotrasyā'smatpituramukaśarmaṇo'yaṃ viṣṭaraḥ’ ityuccāraṇapūrvamityarthaḥ | darbhāstaraṇānantaramāha devalaḥ— atha sāñjalirutthāya sthitvā cāvāhayetpitṝn | pitaro me prasīdantu prayāntu ca pitāmahāḥ || iti saṃkīrtayaṃstūṣṇīṃ tiṣṭhetkṣaṇamanuśvasan | āvāhayitvā darbhāgraisteṣāṃ sthānāni kalpayet | teṣvāsīneṣu pātreṇa prayacchenmārjanodakam || prakṣālya vikirettatra nānāvarṇāṃstilānapi ||’ iti | darbhāstaraṇānantaramāha sumantuḥ— asāvavanenikṣveti puruṣaṃ puruṣaṃ prati | tristrirekena hastena vidadhītāvanejanam || asāviti gotranāmnāmapi grahaṇam— piṇḍodakapradānaṃ tu nityanaimittikeṣvapi | ālapya nāmagotreṇa kartavyaṃ sarvadaiva hi || iti vyāsokteḥ | kātyāyanena tu barhistaraṇātpūrvamavanejanamuktam | anayorvikalpo yathāśākhaṃ vyavasthā vā | idaṃ codakaṃ satilamityāhośanā—‘ tilonmiśreṇodakenāsicya ’ iti | mārkaṇḍeyapurāṇe— pitṛtīrthena toyaṃ ca dadyāttebhyaḥ samāhitaḥ || iti | kātyāyanaśāṃkhāyanagobhilādibhistu avanejanārthamudakapātramuktam | ṣaṭtriṃśanmate— savyaṃ jānu nipātyaiva bhūmau piṇḍānprayatnataḥ | nirvapetpitṛtīrthena svadhākāramudāharan || marīciḥ— pātrāṇāṃ khaḍgapātreṇa piṇḍadānaṃ vidhīyate | rājataudumbarābhyāṃ vā hastenaivā'thavā punaḥ || iti | khaḍgākhyaśvāpadaviśeṣalalāṭāsthisaṃbhavapātraṃ khaḍgapātram | audumbaraṃ tāmramayam | savyapāṇisaṃyojanaṃ śaṅkhalikhitābhyāmuktam—piṇḍānnidadhyātsavyena pāṇinā dakṣiṇaṃ pāṇimupasaṃyojyeti | devalaḥ—‘apasavyamapāṅguṣṭham’ iti | brahmāṇḍapurāṇe— uttānena tu hastena nirvapeddakṣiṇāmukhaḥ | iti | pitṛtīrthāvanamanaṃ cāhāpastambaḥ—‘savyaṃ jānvācyāvācīnapāṇiḥ’ iti | uttāna evādharīkṛtapitṛtīrthaḥ pāṇiravācīnaḥ | avācīnameva parācīnaśabdenāhāśvalāyanaḥ—‘tasyāṃ piṇḍānnipṛṇīyātparācīnapāṇiḥ’ iti | agnaukaraṇātpūrvaṃ piṇḍadānapakṣe tadarthena caruṇā piṇḍāḥ, ‘tataścarumupādāya sapavitreṇa pāṇinā’ ityādinā devalenoktāḥ | agnaukaraṇottaramiti pakṣe tu taccheṣādityāha manuḥ— trīṃstu tasmāddhaviḥśeṣātpiṇḍān kṛtvā samāhitaḥ | odanenaiva vidhinā nirvapeddakṣiṇāmukhaḥ || iti | bhojanottarakālīne tu kātyāyanaḥ—‘ sarvamannamekata uddhṛtya’ iti | sarvaśabdaḥ prakṛtānnajātisarvatvārthaḥ | idaṃ cāgnaukaraṇaśeṣeṇa miśraṇīyamityāhāśvalāyanaḥ—‘yadyadannamupabhuktaṃ tattatsthālīpākena saha piṇḍārthamuddhṛtya piṇḍānnidadhyāt’ iti | yattu paṭhanti— māṣāḥ sarvatra vai grāhyā na grāhyāstvagnipiṇḍayoḥ | brāhmaṇeṣu yathā madyaṃ tathā māṣo'gnipiṇḍayoḥ || iti | tannirmūlam | tena māṣā api grāhyā eva iti | vāyupurāṇe— madhusarpistilayutān trīn piṇḍānnirvapedbudhaḥ || nātra madhvāditrayaniyamaḥ kriyate, kiṃtvatiśaya eva | ata eva tilamadhudvayayuktā bṛhaspatinoktā— sarvasmātprakṛtādannātpiṇḍānmadhutilānvitān || iti | tilamātrayuktā tu ‘sarvamannamupādāya satilaṃ dakṣiṇāmukhaḥ’ iti yājñavalkyenoktā | tena trayaṃ na niyamiti kecit | vastutastu trayaniyame'pi kalau madhu na deyam | akṣatā gopaśuścaiva śrāddhe māṃsaṃ tathā madhu | devarācca sutotpattiḥ kalau pañca vivarjayet || iti śrāddhadīpakalikāyāṃ nigamokteḥ | atha piṇḍaparimāṇam | vyāsaḥ—dvihāyanasya vatsasya viśatyāsye yathāsukham

Linked texts (1)