Jayasimhakalpadruma 3.p29
Jayasīṃhakalpadruma 3.p29
- Language
- Sanskrit
3.p29.1
nebhyaḥ pratyekaṃ kapiñjalādhikaraṇanyāyena mantreṣu tritvaṃ labhyate 'turaṅgā rakṣaṇīyāstu puruṣaiḥ śastrapāṇibhiḥ | na ca tāḍyāḥ kvacittatra na ca vāhyāḥ kathaṃcana |' iti | etaduttarakṛtyaṃ bhaviṣyottare - 'jayābhilāṣī nṛpatiḥ pratipatprabhṛti kramāt | lohābhisārikaṃ karma kārayedyāvadaṣṭamīm |' iti | lohābhisārikavidhānaṃ tatraivoktam | 'prāgudakpravaṇe deśe patākābhiralaṃkṛtam | maṇḍapaṃ kārayeddivyaṃ navasaptakaraṃ varam | 'ṣoḍaśahastapramāṇamityarthaḥ | 'āgneyyāṃ kārayetkuṇḍaṃ hastamātraṃ suśobhanam | mekhalātrayasaṃyuktaṃ yonyā'śvatthadalābhayā | rājacinhāni sarvāṇi śastrāṇyanyāni yāni ca | ānīya maṇḍape tāni sarvāṇyatrādhivāsayet | tatastu brāhmaṇaḥ snātaḥ śuklāmbaradharaḥ śuciḥ | oṃkārapūrvakairmantraistalliṅgairjuhuyāddhṛtam| lohanāmābhavatpūrvaṃ dānavaḥ sumahābalaḥ| sa devaiḥ samare krūro bahudhā śakalīkṛtaḥ| tadaṅgasaṃbhavaṃ sarvaṃ lohaṃ saṃdṛśyate kṣitau|śastrāstramantrairhotavyaṃ pāyasaṃ ghṛtasaṃyutam | hutaśeṣaṃ turaṅgāṇāṃ rājānnamupahārayet | lohābhisārikaṃ karma tenaitadṛṣibhiḥ smṛtam | dhṛtapalyayaṇāṃścāngajāṃśca samalaṃkṛtān | bhrāmayennagare nityaṃ nandighoṣapuraskṛtān | pratyahaṃ nṛpatiḥ snātvā saṃpūjya pitṛdevatāḥ | pūjayedrājacinhāni phalamālyavilepanaiḥ | hutaśeṣaṃ pradātavyamaupanāyanike gaje| tasyābhisāraṇādrājño vijayaḥ samudāhṛtaḥ | pūjāmantrānpravakṣyāmi purāṇoktānahaṃ tava | yaiḥ pūjitāḥ prayacchanti kīrtimāyuryaśo balam |' iti | atha prayogaḥ |
3.p29.2
vijayaprāptikāmo lohābhisārikaṃ karma kariṣye iti saṃkalpya ṣoḍaśahastapramāṇaṃ maṇḍapaṃ patākopaśobhitamaiśāmapravaṇadeśe vidhāya tadāgneyyāṃ hastamātraṃ trimekhalamaśvatthadalopamayaniyuktaṃ manoharaṃ kuṇḍaṃ vidhāya maṇḍapaiśānadeśe rājacinhāni śastrāṇi sthāpayet | aśvaśālāṃ gomayaliptāṃ sarvato veṣṭanena janasaṃcāravarjitāṃ nānāpuṣpaphalādyalaṃkṛtāṃ dhūpitāṃ kṛtvā tasyāmudayātprāk eva snāpitānalaṃkṛtān nirjalapuṣpamālābhiralaṃkṛtāṃsturagān sūryakarasparśavarjaṃ śastrapāṇayaḥ puruṣāḥ saptāhaṃ rakṣeyuḥ teṣāṃ kaṇṭheṣu guggulāmalakīdhānyabhallātakakuṣṭhavacāpāmārgabījalohaśvetasarṣapāṇāṃ pañcavarṇasūtreṇa vastre poṭālikāṃ kṛtvā badhnīyāt | pratipadaḥsvāātiyogābhāve yasyāṃ tithau svātiyogaḥprātarbhavati tāmārabhya navamīparyantamaśvapūjā kāryā|'aśvayukchuklapakṣe tu svātiyoge śubhe dine|'iti prakṛtya bāhye vājinīrājavidheḥ iti saṃpradāyavidaḥ | anye tu satyāmasatyāmapi svātyāṃ pratipadi citrāvaidhṛtiyoge dvitīyāyāṃ pañcamyāṃ vā'śvapūjārambhaḥ 'vājinīrājanaṃ paścāddhitvā citrāṃ ca vaidhṛtim |' ityaśvaśāstrokteḥ ityāhuḥ | dvitīyāvidhiśca vyavahārocyaye-'āśvayujaśuklapakṣe tithau dvitīyādisaptarātraṃ tu | tatra divākarakiraṇairaspṛṣṭā vājino rakṣyāḥ | guggulaṃ hiṅgulaṃ caiva vacāpāmārgataṇḍulān | lohaṃ siddhārthakaṃ caiva badhnīyādvājikaṇṭhake | grahahomaśca kartavyo grahāṇāmarcanaṃ tathā |' iti | tṛtīyāpañcamyorapi vidhirdṛṣṭo govindārṇave'svātyāditye tṛtīyādau saptāhaṃ cāśvine site | rakṣāṃ kṛtvā hayānāṃ tu śāntyā nīrājayettataḥ |' iti |
3.p29.3
bhūpālavallabhe- 'kārtike māsi pūrṇīyāmaṣṭamyāṃ dvādaśīdine | āśvine śuklapañcamyāṃ hayanīrājanaṃ smṛtam |' iti | atra pañcamyantoktakāleṣu daivāttadanārambhe gauṇakālatvenāṣṭamīdvādaśīpūrṇimā vihitā iti bodhyam | saugandhikapuṣpasūryavallīdarśanaṃ turagāṇāṃ na kārayet | 'dṛṣṭvā puṣpadvayaṃ vāhā na labhante śubhāṃ gatim | tasmātsaugandhikaṃ puṣpaṃ sūryavallīṃ ca varjayet|' iti hayaśāārīravacanāt | 'saugandhikaṃ tu kahlāram' ityamaraḥ | sūryavallī ( hurahurā ) iti prasiddhā | 'tato yajamānaḥ deśakālau saṃkīrtya sakalaśatrujayasiddhidvārā śrīparameśvaraprītyarthaṃ lohābhisārikaṃ yajñaṃ vājinīrājanasahitaṃ kariṣye' iti saṃkalpya gaṇapatipūjādi ācāryavaraṇāṃntaṃ kuryāt | tata ācāryaḥ pratyakṣāśvapūjanātpūrvaṃ pratimādau uccaiḥśravaḥpūjāṃ vidhāya revantapūjanaṃ kuryāt | tatra mantraḥ śālihotre- 'namo devādhidevāya turaṅgabalacāriṇe | sūryaputrāya devāya turaṅgamahitāya ca | turaṅgaparipathyasya nṛpajopari dhāvati | sāśvamaśvādhipaṃ rakṣa śaraṇaṃ tvāṃ vrajāmyaham|' iti | ' sūryaputra mahābāho chāyāhṛdayanandana | śāntiṃ kuru turaṅgaṇāṃ revantāya namo'stu te|' iti vā | sārasindhau-'kuṅkumāga rukapūracandanādyanulepanaiḥ | paśupuṣpārghadhūpaiśca dadhimodakapāyasaiḥ | ye pūjayanti revantaṃ teṣāṃ śrīnapāyinī |' iti | tataḥ pratyakṣāśvapūjanaṃ tannīrājanaṃ ca kṛtvā siṃhāsanāntapūjāṃ kuryādvakṣyamāṇamantraiḥ | kadācidetāsu pūjāsu strīkartṛkatvaprasaktāvapi revantapūjāṃ strī na kuryāt | ' abhūdde pūrvabhūpasya patnyā revantapūjane |
3.p29.4
sūnunāśastato nārī na niyojyā tadarcane |' iti govindārṇavasārasindhuvacanāt | sarvapūjānte kuṇḍe gṛhyoktavidhinā'gnisthāpanādi | tato grahāṇāmāvāhanam | tato gṛhyoktavidhinā vāyavyādiliṅgermantrairekaviṃśatimājyāhutīrjuhuyāt | 'oṃkārapūrve kairmantraistalliṅgairruhuyāddhṛtam |' iti bhaviṣye | vāyavāyāhīti tisṛṇāṃ madhucchandā vaiśvāmitro vāyurgāyatrī vājinīrājanapradhānahome viniyogaḥ | 'oṃ vāyavāyāhi darśateme soma araṃkṛtāḥ | teṣāṃ pāhi śrudhī havaṃ svāhā' vāyave idam | 'oṃ cāyanukthebhirjarante tvāmacchā jaritāraḥ | sutasomā aharvidaḥ svāhā' vāyave idam | 'oṃ vāyo tava prapṛṃcatī dhenājigāti dāśuṣe | urūcī somapītaye svāhā’ vāyava idam | na hite iti tisṛṇāmājīgarto varuṇastriṣṭup vājinīrājanapradhānahome viniyogaḥ | ‘oṃ na hi te kṣatraṃ saho na manyuṃ ca yaśvanāmī patayantā āpurnaimā āpo animiṣaṃ carantīrna ye vātasya praminantyabhvaṃ svāhā ’ varuṇāyedam | ‘oṃ abudhne rājā varuṇo vanasyordhvaṃ stūpaṃ dadate pūtadakṣaḥ | nīcīnāsthuparibudhna eṣāmasme antarnihitāḥ ketavaḥ syuḥsvāhā’ varuṇāyedam | ‘oṃ uruṃ hi rājā varuṇaścakāra sūryāya panthāmanveta vāū | apade pādā pratidhātave karutāpavaktā hṛdayāvidhaścitsvāhā ’ varuṇāyedam | udutyamiti tisṛṇāṃ praskaṇvaḥ sūryo gāyatrī vājinīrājanapradhānahome viniyogaḥ | ‘oṃ udutyaṃ jātavedasaṃ devaṃ vahanti ketavaḥ | dṛśe viśvāya sūryam svāhā’ sūryāyedam | ‘oṃ apatyetāyavo yathā nakṣatrā yaṃtyaktubhiḥ | sūrāya viśvacakṣase svāhā ’ sūryāyedam |
3.p29.5
ukthamindrāyeti dvayormadhucchandā indro'nuṣṭup vājinīrājanapradhānahome viniyogaḥ|‘oṃukthamindrāya śaṃsyaṃ vardhanaṃ puruniḥṣidhe|śakro yathā suteṣu ṇo rāraṇetsakhyeṣu ca tasmin sakhitva īmahe taṃ rāye taṃ suvīrye | sa śakratanutanaḥśakadindro vasu dayamānaḥ svāhā’ indrāyedam | ‘oṃjyeṣṭhena sotārindrāya somaṃ vīrāya śakrāya | bharā piva bharyāya svāhā’ indrāyedam | atodeveti tisṛṇāṃ medhātithirviṣṇurgāyatrī vājinīrājanapradhānahome viniyogaḥ | ‘oṃato devā avantu no yato viṣṇurvicakrame | pṛthivyāḥ sapta dhāmabhiḥ svāhā’ viṣṇava idam | ‘oṃidaṃ viṣṇurvicakrame tredhā nidadhe padam | samūḷhamasya pāṃsure svāhā’ viṣṇava idam | ‘oṃtrīṇi padā vicakrame viṣṇurgopā adābhyaḥ | ato dharmāṇi dhārayan svāhā’ viṣṇava idam | omāsa iti tisṛṇāṃ madhucchandā viśvedevā gāyatrī vājinīrājanapradhānahome viniyogaḥ | ‘oṃomāsaścarṣaṇīdhṛto viśve devāsa āgata | dāśvāṃso dāśuṣaḥ sutaṃ svāhā’ viśvebhyo devebhya idam | ‘oṃviśvedevāso amuraḥ sutamāganta tūrṇayaḥ | usrā iva svasarāṇi svāhā’ viśvebhyo devebhya idam | ‘oṃviśvedevāso astridha ehi māyāso adruhaḥ | medhaṃ juṣanta vahnayaḥ svāhā’ viśvebhyo devebhya idam | agnimīḷe iti tisṛṇā madhucchandā agnirġāyatrī vājinīrājanapradhānahome viniyogaḥ | ‘oṃagnimīḷe purohitaṃ yajñasya devamṛtvijam | hotāraṃ ratnadhātamaṃ svāhā’ agnaye idam | ‘oṃagniḥ pūrvebhiṛṣibhirīḍyo nūtanairuta | sa devāṃ eha vakṣati svāhā’ agnaya idam | ‘oṃagninā rayimaśvatpoṣameva divedive | yaśasaṃ vīravattamaṃ svāhā’ agnaya idam| iti ṛkchākhinām |
3.p29.6
atha yajuḥśākhiyajamānāpekṣitāstacchākhīyamantrā likhyante | pīvo annāṃ rāyenu āno niyudbhiriti tisṛṇāṃ vasiṣṭha ṛṣiḥ vāyurdevatā triṣṭupchandaḥ vājinīrājanapradhānahome viniyogaḥ | evamagre'pi viniyogo jñātavyaḥ | ‘oṃpīvo annāṃ rayivṛdhaḥsumedhāḥśvetaḥ siśakti niyutāmabhiśrīḥ| te vāyave samanaso vitasthurviśvennaraḥ svapatyāni cakruḥ svāhā |’ ‘rāye nupajannata rodasī me rāye devī dhiṣaṇā dhāti devam | adha vāyurniyutaḥ saścatasvā uta: śvetaṃ vasudhitiṃ nireke svāhā|’ ‘āno niyudbhiḥ śatinībhiradhvaram | sahasriṇībhirupayāhi yajñam | vāyo asmin savane mādayasva yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ svāhā’ idaṃ vāyave na mama iti tisṛṇāṃ tyāgaḥ | uruᳪhi rājā imaṃ me tatvāyāmīti tisṛṇāmṛcāṃ śunaḥśepo varuṇaḥ ādyantayostriṣṭup madhyamāyā gāyatrī | ‘uruᳪ hi rājā varuṇaścakāra sūryāya panthāmanveta vāu | apade pādā pratidhāvate karutāpavaktā hṛdayāvidhaścitsvāhā|’ ‘imaṃ me varuṇaśrudhī havamadyā ca mṛḍaya | tvāmavasyurācake svāhā ’ ‘tatvāyāmi brahmaṇā vandamānastadāśāste yajamāno havirbhiḥ | aheḍamāno varuṇeha bodhyuruśa ᳪsamāna āyuḥ pramoṣīḥ svāhā’ idaṃ varuṇāya|udvayamudutyamiti dvayoḥ praskaṇvaḥ sūryaḥ krameṇānuṣṭubgāyatrī|citramiti kutsa āṅgirasaḥ sūryastriṣṭup | ‘udvayantamasasparisvaḥ paśyanta uttaram|devaṃ devatrā sūryamaganma jyotiruttamam|’ ‘udutyaṃ jātavedasaṃ devaṃ vahanti ketavaḥ|dṛśe viśvāya sūryam|’ ‘citraṃ devānāmudagādanīkaṃ cakṣurmitrasya varuṇasyāgneḥ |
3.p29.7
āprā dyāvāpṛthivī antarikṣaᳪ sūrya ātmājagatastasthuṣaśca svāhā’ idaṃ sūryāya|trātāramityasya gargaḥ indraḥsutrāmā tasya vayaḥ ityanayoḥ prajāpatyaśvisarasvatyaṛṣayaḥ indro devatā triṣṭup | ‘trātāramindramavitāramindraᳪhave have suhavaᳪśūramindram | hṛyāmi śakraṃ puruhūtamindraᳪ svastinomagha vā dhātuvindraḥ svāhā’ ‘indraḥ sutrāmā svavāṃ avobhiḥ | sumṛḍīko bhavatu viśvavedāḥ | bādhatāṃ dveṣo abhayaṃ kṛṇotu | suvīryasya patayaḥ syāma svāhā’ ‘tasya vayaᳪsumatau yajñiyasyāpi bhadre saumanase syāma | sa sutrāmā svavāᳪindro' asme ārāccidveṣaḥ | sanutaryuyotu svāhā ’ idamaindrāya | idaṃ viṣṇurityasya medhātithirṛṣiḥ viṣṇurgāyatrī, irāvatī ityasya vasiṣṭho viṣṇuḥ triṣṭup, uruviṣṇo ityasya prajāpatirviṣṇuḥ anuṣṭup | ‘idaṃ viṣṇurvicakrame tredhā nidadhe padam | samūḍhamasya pāᳪsure svāhā |’ ‘irāvatī dhenumatīhi bhūtaṃ sūyavāsinīmanavedaśasye | vyastambhādrodasī viṣṇurete dādhāra pṛthivīmabhito mayūkhaiḥ |’ ‘uru viṣṇo vikramasyorukṣayāya naskṛdhi | ghṛtaṃ ghṛtayone piba prapra yajñapatintira svāhā’ idaṃ viṣṇave na mama | omāsa iti madhucchaṃdā viśvedevāsa ityasya gṛtsamadaḥ viśvedevā devatāḥ gāyatryau viśvedevāsa ityasyāḥ suhotrādayo viśvedevāḥ triṣṭup | ‘omāsaścarṣaṇīdhṛto viśvedevāsa āgata| dāśvā ꣲ so dāśuṣaḥ sutaṃ svāhā’ ‘viśvedevāso amuraḥ sutamāgantu tūrṇayaḥ | usrā iva svasurāṇi svāhā’ ‘viśve devāḥ śṛṇutema ꣲ havaṃ me ye antarikṣe ya upa dyaviṣṭha | ye agnijihvā uta vā yajatrā āsadyāsminbarhiṣi mādayadhva ꣲ svāhā ’ idaṃ viśvebhyo devebhyo na mama |
3.p29.8
agnenayetyasya agastya ṛṣiḥ āpanna iti prajāpatirṛṣiḥ agnirdevatā triṣṭubhau, yamagna iti madhucchandā agnirgāyatrī | ‘agne naya supathā rāye'smānviśvāni deva vayunāni vidvān | yuyodhājuhurāṇameno bhūyiṣṭhāṃ te namauktiṃ vidhema svāhā|’ ‘āpanno agniravariskṛṇotvayaṃ mṛdhaḥ | pura etu prabhindan ayaṃ vājaṃ jayatu vājasātāvaya ꣲ śatrūñjayatu jarhṛṣāṇaḥ svāhā|’ ‘yamagnepṛtsu martyamavāvājeṣu yaṃjunāḥ sa yantā śaśvatīriṣaḥ svāhā’ idamagnaye na mama | śastrāstramantraiḥ pratimantramaṣṭottaraśatamaṣṭāviṃśatiṃ vā'ṣṭau vā ghṛtapāyasājyāhutīrhutvā hutaśeṣaṃ turaṅgagajebhyo dadyāditi | iti kātīyānām | iti prayogaḥ | atha samalaṃkṛtān sapalyayaṇānaśvān gajāṃśca vādyaghoṣapuraḥsaraṃ nagare pratyahaṃ bhrāmayet | tato rājā kṛtamaṅgalasnānaḥ pitṛdevatāḥ saṃpūjya vijayārogyādivṛddhyarthaṃ chatrādipūjanamahaṃ kariṣye iti saṃkalpya chatrāya nama ityādimantreṇa gandhādibhiḥ saṃpūjya iti paṭhet- ‘yathā'mbudaśchādayati śivāyaimāṃ vasuṃdharām | tathā chādaya rājānaṃ vijayārogyavṛddhaye |’ atha cāmaramantraḥ | ‘śaśāṅkakarasaṃkāśakṣīraḍiṇḍīrapāṇḍura | protsārayāśu duritaṃ cāmarāmaradurlabha |’ atha khaḍgamantraḥ | ‘asirviśasanaḥ khaḍga stīkṣṇadhāro durāsadaḥ | śrīgarbho vijayaścaiva dharmadhārastathaiva ca | ityaṣṭau tava nāmāni svayamuktāni vedhasā | nakṣatraṃ kṛttikā te tu gururdevo maheśvaraḥ | hiraṇyaṃ ca śarīraṃ te dhātā devo janārdanaḥ | pitā pitāmaho devastvaṃ māṃ pālaya sarvadā | nīlajīmūtasaṃkāśastīkṣṇadaṃṣṭraḥ kṛśodaraḥ | bhāvaśuddho'marṣaṇaśca atitejāstathaiva ca |
3.p29.9
iyaṃ yena dhṛtā kṣoṇī hataśca mahiṣāsuraḥ | tīkṣṇadhārāya śuddhāya tasmai khaḍgāya te namaḥ |’ atra kecinmantrā nibandheṣvadṛṣṭā api paddhatidṛṣṭā likhyante | atha kaṭāramantraḥ|‘rakṣāṅgāni gajānrakṣa rakṣa vājidhanāni ca | mama dehaṃ sadā rakṣa kaṭṭhāraka namo'stu te |’ atha cchurikāmantraḥ | ‘sarvāyudhānāṃ prathamaṃ nirmitāsi pinākinā | śūlāyudhādviniṣkṛṣya kṛtvā muṣṭigrahaṃ śubham | caṇḍikāyāḥ pradattāsi sarvaduṣṭanibarhiṇī | tayā vistāritā cāsi devānāṃ pratipāditā | sarvasattvāṅgabhūtāsi sarvāśurbhanibarhiṇī | churike rakṣa māṃ nityaṃ śāntiṃ yaccha namo'stu te|' atha kavacamantraḥ | 'śarmapradastvaṃ samare varma sarvārthaśo nuda| rakṣa māṃ rakṣaṇīyo'haṃ tāpaneya namo'stu te|' atha carmamantraḥ- 'caṇḍikāyāḥ pradattaṃ tvaṃ sarvaduṣṭanibarhaṇam | tvayā nistāritā devāḥ supratiṣṭhaṃ pitā mahaiḥ | atastvayi balaṃ sarvaṃ vinyastaṃ devasattamaiḥ | tasmādāyodhane rakṣa śatrūnnāśaya sarvadā|' atha cāpamantraḥ - 'sarva build āyudhamahāmātra sarvadevāriṣūdana | cāpa māṃ samare rakṣa sākaṃ śaravarairiha | dhṛtaḥ kṛṣṇena rakṣārthaṃ saṃhārāya hareṇa ca | trayīmūrttigataṃ devaṃ dhanūratnaṃ namāmyaham |' atha śaktipūjā - 'śaktistvaṃ sarvadevānāṃ guhasya ca viśeṣataḥ | śaktirūpeṇa devi tvaṃ rakṣāṃ kuru namo'stute |' atha kuntamantraḥ- 'prāsa pātaya śatrūstvamanayā nākamāyayā | gṛhāṇa jīvitaṃ teṣāṃ mama sainyaṃ ca rakṣaya |' athāgniyantramantraḥ'agniśastra namaste'stu dūrataḥ śatrunāśana |
3.p29.10
śatrūndaha hi śīghraṃ tvaṃ śivaṃ me kuru sarvadā |' atha pāśamantraḥ-- 'pāśa tvaṃ nāgarūpo'si viṣapūrṇo viṣodbhavaḥ | śatravo hi tvayā baddhā nāgapāśa namostu te |' atha paraśumantraḥ-- 'paraśo tvaṃ mahātīkṣṇa sarvadevārisūdana | devīhastasthito nityaṃ śatruqṣaya namostu te|' atha dhvajamantraḥ-'śakraketo mahāvīrya suparṇastvayyupāśritaḥ | patrirāja namaste'stu tathā nārāyaṇadhvaja | kāśyapeyāruṇabhrātarnāgāre viṣṇuvāhana | aprameya durādharṣa raṇe devārisūdana | garutmānmārutagatistvayi saṃnihito yataḥ | sāśvacarmāyudhānyodhānrakṣa tvaṃ ca ripūndaha |' athapatākāmantraḥ - 'hutabhugvasavo rudrā vāyuḥ somo maharṣayaḥ | nāgakiṃnaragandharvayakṣabhūtagaṇagrahāḥ| pramathāstu sahādityairbhūteśro mātṛbhiḥ saha | śakrasenāpatiḥ skando varuṇaścāśritastvayi | pradahantu ripūnsarvānrājā vijayamṛcchatu | yāni prayuktānyaririrāyudhāni samaṃtataḥ | patantūpari śatrūṇāṃ hatāni tava tejasā | hiraṇyakaśiporyuddhe yuddhe devāsare tathā | kālanemivadhe yadvadyadvattripuraghātane | śobhitāsi tathaivādya śobhayāsmāṃśca saṃsmara | nīlāṃ śvetāmimāṃ dṛṣṭvā naśyantvāśu nṛpārayaḥ | vyādhibhirvividhairghoraiḥ śastraiśca yudhi nirjitāḥ | sadyaḥ svasthā bhavantvasmāttvadvātenāpamārjitāḥ | pūtanā revatī nāmnā kālarātriśca yā smṛtā | dahatvāśu ripūnsarvānpatāke tvaṃ mayārcitā | 'atha kanakadaṇḍamantraḥ- 'protsāraṇāya duṣṭānāṃ sādhusaṃrakṣaṇāya ca | brahmaṇā nirmitaścāsi vyavahāraprasiddhaye | yaśo dehi sukhaṃ dehi jayado bhava bhūpateḥ |
3.p29.11
tāḍayasva ripūnsarvānhemadaṇḍa namo'stu te |' atha dundubhimantraḥ - 'dundubhe tvaṃ sapatnānāṃ ghoro hṛdayakarṣaṇaḥ | tathāstu tava śabdena harṣo'smākaṃ mudāvahaḥ | bhava bhūmipasainyānāṃ tathā vijayavardhanaḥ | yathā jīmūtaghoṣeṇa prahṛṣyaṃti ca barhiṇaḥ | tathā'stu tava śabdena harṣo'smākaṃ mudāvahaḥ| yathā jīmūtaśabdena strīṇāṃ trāso'bhijāyate | tathaiva tava śabdena trasyantvasmadviṣo raṇe|' atha śaṃkhamantraḥ-‘puṇyastvaṃ śaṃkha puṇyānāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam| viṣṇunā vidhṛto nityamataḥ śāntiprado bhava|’ atha siṃhāsanamantraḥ-‘vijayo jayado jetā ripuhantā śubhaṃkaraḥ| duḥkhahā dharmadaḥ śāntaḥ sarvāriṣṭavināśanaḥ| ete vai saṃnidhau yasmāttava siṃhā mahābalāḥ| tena siṃhāsaneti tvaṃ vedairmantraiśca gīyase | tvayi sthitaḥ śivaḥ śāntastvayi śakraḥ sureśvaraḥ | tvayi sthito harirdevastvadarthaṃ tapyate tapaḥ| namaste sarvatobhadra bhadrado bhava bhūpateḥ| trailokyajaya sarvasva siṃhāsana namo'stu te |’ athāśvaṃ saṃpūjya taddakṣiṇakarṇe japet | ‘kulābhijanajātyā ca lakṣaṇairvyañjanottamaiḥ | bhartāramabhirakṣa tvaṃ śivaṃ tava bhavediti | kaśāghātamadhiṣṭhānaṃ kṣamasva turagottama |' tato'śvāya bhakṣyaṃ dattvā ‘aśvarāja purodhāstu viṣṇuste purataḥ sthitaḥ | varuṇaḥ pāśahastastvāṃ pṛṣṭhataḥ parirakṣatu | vaivasvatakuberau ca pārśvayorabhirakṣatām | candrādityau pṛṣṭhavaṃśa udaśaṃ pṛthivīdharaḥ | rakṣantu vakraṃ gandharvā balamindro dadātu te | haviḥśeṣamiti prāśyaṃ vijayārtha mahīpateḥ |’ tata ācamanīyaṃ dattvā stutiṃ paṭhet- ‘gandharvakulajātastvaṃ mā bhūyāḥ kuladūṣakaḥ |
3.p29.12
brahmaṇaḥ satyavākyena somasya varuṇasya ca | prabhāvācca hutāśasya vardhaya tvaṃ turaṅgamān | tejasā caiva sūryyasya munīnāṃ tapasā tathā | rudrasya brahmacaryeṇa pavanasya balena ca | smara tvaṃ rājaputraṃ ca kaustubhaṃ ca maṇiṃ smara | surāsurairmathyamānakṣīrodādamṛtādibhiḥ | jāta uccaiḥśravāḥ pūrvaṃ tena jāto'si tatsmara | yāṃ gatiṃ brahmahā gacchenmātṛhā pitṛhā tathā | bhūmihā'nṛtavādī ca kṣatriyaśca parāṅmukhaḥ | sūryyācandramasau vāyuryāvatpaśyati duṣkṛtam | vrajāśva tāṃ gatiṃ kṣipraṃ tacca pāpaṃ bhavettava | vikṛtiṃ yadi gacchethā yuddhādhvani turaṅgama | ripuṃ vijitya samare saha bhartrā sukhī bhava |' tataḥ sukhayānasiddhayarthaṃ śibikāṃ pūjayet | tatra mantraḥ-‘ mahendranirmite divye devarājādisevite | śibike rakṣa māṃ nityaṃ sadā tvaṃ saṃnidhau bhava | nirmitāsi kubereṇa yā tvaṃ nidrāsukhārthinā | śibike pāhi māṃ nityaṃ śāntiṃ dehi namo'stu te |’ ripukṣayakāmo rathaṃ pūjayet-tatra mantraḥ-‘śastrāstradhāraṇāthārya nirmite viśvakarmaṇā | rathanemisvanairghorai riporhṛdayakampanaḥ |’ yuddhejayaprāptyarthaṃ gajaṃ pūjayet | tatra mantraḥ-‘kumudairāvaṇau padmaḥ puṣpadanto'tha vāmanaḥ | supratīko'ñjano nīla ete'ṣṭau devayonayaḥ| teṣāṃ putrāśca pautrāśca vanānyaṣṭau samāśritāḥ | mando bhadro mṛgaścaiva rājā saṃkīrṇa eva ca | vane vane prasūtāste smara yoniṃ mahāgajāpāntu tvāṃ vasavo rudrā ādityāḥ samarudgaṇāḥ | bhartāraṃ rakṣa nāgendra svāmī ca pratipālyatām | avāpnuhi jayaṃ yuddhe gamane svastito vraja | śrīste somādvalaṃ viṣṇostejaḥ sūryājjavo'nilāt |
3.p29.13
sthairyaṃ merorjayaṃ rudrādyaśo devātpuraṃdarāt | yuddhe rakṣantu nāgāstvāṃ diśaśca saha daivataiḥ | aśvinau saha gandharvaiḥ pāntu tvāṃ sarvataḥ sadā |' iti rājacihnapūjanam | 'tathaiva karmacihnāni svāni pūjyāni śilpibhiḥ | lohābhisārikaṃ karma kṛtvaivaṃ mantrapūrvakam | yamaṃ kṛtvā tathā'ṣṭamyāṃ pūrvāhṇe snānamācaret | dāruṇi vicitratoraṇavinyaste śobhane sthāne | purato vinyastamṛgāṃ vicitragṛhamadhyagāṃ snātām | kuṅkumacampakacandanacatuḥsamaiḥ śailapuṣṭaiśca | carcitagātrāṃ caṇḍīṃ kusumairabhyarcayedbahubhiḥ | kumudaiḥ sagandhakusumaiḥ sadīpadhūpaiḥ sanaivedyaiḥ | māṃsairbalyupahārairmaṅgalaśabdaiḥ samuccalitaiḥ | vihitacchatrairyā naiḥ syandanāśitaśastradhārijanalokaiḥ|tuṣṭairvaravastrādi tu nivedya sarva meva bhagavatyai |' jayantītyādipūjāmantraḥ|bilvapatramantrastu 'amṛtodbhavaṃ kṣīravṛkṣam'ityādi|'durgā sā pūjanīyā tu taddine droṇapuṣpakaiḥ |' ityuktatvādatrāpi droṇapuṣpaṃ samarpayettatra mantro brahmaviṣṇuśivāmbānāmityādi saptamīprakaraṇe draṣṭavyaḥ tataḥ puṣpāñjaliṃ dadyāditi | ityaṣṭamyāmahaḥkṛtyam | atha rājā vijayakāmo'rdharātre viśeṣapūjāpūrvakaṃ baliṃ dadyāt | 'tadardhayāminīśeṣe vijayārthaṃ nṛpottamaḥ | paśvābdaṃ lakṣaṇopetaṃ gandhadhūpasragārcitam | vidhivatkāli kālīti japtvā khaṅgena ghātayet' iti devīpurāṇāt |
3.p29.14
atra naimittikapūjottaraṃ catuḥṣaṣṭiyoginīpūjā kāryā|tannāmāni tu-oṃvijayāyai namaḥ 1 oṃmaṅgalāyai namaḥ 2 oṃbhadrāyai namaḥ 3 oṃdhṛtyai namaḥ 4 oṃ śāntyai namaḥ 5 oṃkṣamāyai namaḥ 6 oṃśivāyai namaḥ 7 oṃsiddhyai namaḥ 8 oṃumāyai namaḥ 9 oṃśriyai namaḥ 10 oṃratyai namaḥ 11 oṃdīptāyai namaḥ 12 oṃkāntyai namaḥ 13 oṃyaśasvinyai namaḥ 14 oṃlakṣmyai namaḥ 15 oṃ īśvaryai namaḥ 16 oṃvṛddhyai namaḥ 17 oṃsiddhyai namaḥ 18 oṃjayāyai namaḥ 19 oṃbrāhyai namaḥ 20 oṃjayantyai namaḥ 21 oṃaparājitāyai namaḥ 22 oṃjitāyai namaḥ 23 oṃmānasyai namaḥ 24 oṃśvetāyai namaḥ 25 oṃdityai namaḥ 26 oṃumāyai namaḥ 27 oṃmahāmāyāyai namaḥ 28 oṃmohinyai namaḥ 29 oṃratilālasāyai namaḥ 30 oṃtārāyai namaḥ 31 oṃvimalāyai namaḥ 32 oṃgauryai namaḥ 33 oṃśaraṇyāyai namaḥ 34 oṃkauśikyai namaḥ 35 oṃmatyai namaḥ 36 oṃdurgāyai namaḥ 37 oṃkriyāyai namaḥ 38oṃaruṃdhatyai namaḥ 39 oṃghaṇṭāyai namaḥ 40 oṃkarṇāyai namaḥ 41 oṃkapālinyai namaḥ 42 oṃraudryai namaḥ 43 oṃkālyai namaḥ 44 oṃmayūryai namaḥ 45 oṃtrinetrāyai namaḥ 46 oṃ surūpāyai namaḥ 47 oṃbahurūpāyai namaḥ 48 oṃripuhāyai namaḥ 49 oṃambikāyai namaḥ 50 oṃcarcikāyai namaḥ 51 oṃsurapūjitāyai namaḥ 52 oṃvaivasvatyai namaḥ 53 oṃkaumāryai namaḥ 54 oṃvaiṣṇavyai namaḥ 55 oṃmahālakṣmyai namaḥ 56 oṃkārtikyai namaḥ57 oṃ śivadūtyai namaḥ 58 oṃcāmuṇḍāyai namaḥ 59 oṃbrahmāṇyai namaḥ 60 oṃmāheśvaryai namaḥ 61 oṃvaiṣṇavyai namaḥ 62 oṃvārāhyai namaḥ 63 oṃindrāṇyai namaḥ 64 | 'tataḥ khaṅgaṃ namaskṛtya śatrūṇāṃ vadhasiddhaye | iccheta vijayaṃ rājyaṃ subhikṣaṃ cātmano nṛpaḥ |
3.p29.15
punaḥ punaḥ praṇamyātha saṃsmaranhṛdaye śivām | tato jayajayālāpaiḥ stavaṃ kuryādimaṃ tataḥ | sarvamaṅgalamāṅgalye śive sarvārthasādhike | ume ca tryambake gauri nārāyaṇi namo'stu te | kuṅkumena samālabdhe candanena vilepite | bilvapatrakṛtāpīḍe durge'haṃ śaraṇāgataḥ | sarvaṃ kṛtveti kauravya aṣṭamyāṃ jāgaraṃ niśi | naṭanartakagītaiśca kārayecca mahotsavam | evaṃ dṛṣṭairniśāṃ nītvā prabhāte cāruṇodaye | ghātayenmahiṣānmeṣānraṭato natakaṃdharān | śatamardhaśataṃ vāpi tadardhaṃ vā yathecchayā | surāsavabhṛtaiḥ kumbhaistarpayetparameśvarīm | kāpālikebhyastaddeyaṃ dīnānāthebhya eva ca | dāsīdāsajane deyaṃ tadbhaktebhyastathaiva ca | sarvaṃ vibhajya kaunteya suhṛtsaṃbandhibandhuṣu | tato'parāhnasamaye navamyāṃ vai rathe sthitām | bhavānīṃ bhrāmayedrāṣṭre svayaṃ rājā sasainyavān | ādiṣṭaiḥ puruṣairvāpi rathayuktaiḥ suśikṣitaiḥ | śanaiḥ śanairanu nayejjvaladvirdīpavṛkṣakaiḥ | ārūḍhakhaṅgairyodhaiśca dhānuṣkaiśca pragalbhitaiḥ | nadadbhiḥ śaṃkhapaṭahainṛtyadbhirbahucāraṇaiḥ | kaściccopoṣito vīro vidhṛto'nyena khaṅgavān | bhūtebhyaśca baliṃ dadyānmantreṇānena sāmiṣam | saraktaṃ sajalaṃ cānnaṃ gandhapuṣpākṣatairyutam | trīṃstrīnvārānsaśūlena digvidict dikṣu kiredbalim |' mantrāśca- 'baliṃ gṛhṇantvime devā ādityā vasavastathā | marutaścāśvinau rudrāḥ suparṇāḥ pannagā grahāḥ | asurā yātudhānāśca piśācoragarākṣasāḥ | ḍākinyo yakṣavetālā yoginyaḥ pūtanāḥ śivāḥ | jambhakāḥ siddhagandharvā mālāvidyādharānagāḥ | dikpālā lokapālāśca ye ca vighnavināyakāḥ |
3.p29.16
jagatāṃ śāntikartāro brahmādyāśca maharṣayaḥ | mā vighno mā ca me pāpaṃ mā santu paripanthinaḥ | saumyā bhavantu tṛptāśca bhūtapretāḥ sukhāvahāḥ' iti | mahiṣaghni mahāmāye ityādi' durgā śivāṃ śāntikarīmityādi ca paṭhet | 'aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ navamyāṃ caikacetasaḥ |' iti mārkaṇḍeyapurāṇavacanāt caṇḍīpāṭho'pi viśeṣataḥ kāryaḥ | atra gaurītṛtīyāvatkarmakālavyāpi śāstraṃ bādhitvā navamīyutāyāmeva rātrāvasatyāmaṣṭamyāṃ navamīpūjayā saha tantreṇāṣṭamīpūjopavāsāvucitau iti kālatattvavivecane| nirṇayasinyau tu atra tithiyaugapadye tantreṇopavāsastithidvayanimittaṃ pūjādikaṃ tu bhavedeveti samāsaḥ | kaustubhe tu navamīviddhāyāṃ tu tasyāṃ pūjātrayasyāpyekakālaprasaktāvaṣṭamīpūjāṃ navamīpūjāṃ tatsaṃbandhipūjāṃ ca tantreṇa kariṣye iti saṃkalpaḥ | aṣṭamīnavamīpūjayoḥ pūrvottaradinagatayoḥ prātaḥkālasthayoḥ pṛthaksaṃbhave saṃdhikālasya tataḥ pṛthaglābhe saṃdhipūjāpi divā rātrau vā pṛthageva kāryā | 'aṣṭamīnavamīsaṃdhau tṛtīyā khalu kathyate | tatra pūjyā tvahaṃ putra yoginīgaṇasaṃyutā |' iti kālikāpurāṇe devīvākye tṛtīyasaṃdhipūjāvidhānāt | asyāśca kālaviśeṣeṇa phalatāratamyaṃ matsyasūkte-'aṣṭamīnavamīyoge rātriyogo viśiṣyate | ardharātre daśaguṇaṃ saṃdhyāyāṃ triguṇaṃ bhavet'iti|saṃdhiśca tithyorantyādyadaṇḍātmakaḥ | 'aṣṭamyāḥ śeṣadaṇḍaśca navamyāḥ pūrva eva ca | tatra yā kriyate pūjā vijñeyā sā mahāphalā' iti kāmarūpīyanibandhokteḥ | yadā pūrvanibandhasthitaṣaṣṭidaṇḍāṣṭamyāṃ navamīdinaśeṣo bhavati tadā aṣṭamīpūjā pūrvedyureva' saṃdhipūjā ca navamīpūjayā saha paratra kāryetyuktam |
3.p29.17
ityaṣṭamīkṛtyam
Linked texts (9)
- Vārāhītantra — Sanskrit
- Mādhyandina — Sanskrit
- Bhaviṣyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- Nirṇayasindhu — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit
- Durgābhaktitaraṅgiṇī (Vidyāpati) — Vidyāpati, Sanskrit
- Durgābhaktitaraṅgiṇī (Vīrasiṃha) — Vīrasiṃha, Sanskrit
- Kālamayūkha — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Tithyarka — Divākarabhaṭṭa 1658, Sanskrit