Jayasimhakalpadruma 4.p112
Jayasīṃhakalpadruma 4.p112
- Language
- Sanskrit
4.p112.1
śaktitaḥ | kapile sarvadevānāṃ pūjanīyāsi rohiṇī | sarvatīrthamayī yasmādataḥ śāntiṃ prayaccha me | yā lakṣmīḥ sarvadevānāṃ yā ca deveṣvavasthitā | dhenurūpeṇa sā devī mama śāntiṃ prayacchatu | dehasthā yā ca rudrāṇāṃ śaṃkarasya ca yā priyā | dhenurūpeṇa sā devī mama pāpaṃ vyapohatu | viṣṇorvakṣasi yā lakṣmīḥ svāhā caiva vibhāvasoḥ | candrārkānalaśaktiryā dhenurūpā'stu sā śriye | caturmukhasya yā lakṣmīryā lakṣmīrdhanadasya ca | lakṣmīryā lokapālānāṃ sā dhenurvaradāstu me | sudhā tvaṃ pitṛmukhyānāṃ svāhā yajñabhujāmapi | vaṣaṭ yā procyate loke sā dhenustuṣṭidā'stu me | gāvo me cāgrataḥ santu gāvo me santu pṛṣṭhataḥ | gāvo me hṛdaye santu gavāṃ madhye vasāmyaham |' gopūjanamantraḥ | 'gāvaḥ spṛṣṭvā namaskṛtya yo vai kuryātpradakṣiṇām | pradakṣiṇīkṛtā tena saptadvīpā vasuṃdharā | namaste kapile devi sarvapāpapraṇāśini | saṃsārārṇavamagnaṃ māṃ gomātastrātumarhasi |' godānamantraḥ | 'hiraṇyagarbhagarbhasthaṃ hema bījaṃ vibhāvasoḥ | anantapuṇyaphaladamataḥ śāntiṃ prayaccha me | raktaṃ vastrayugaṃ yasmādādityasya ca vallabham | pradānāttasya me sūrya ataḥ śāntiṃ prayaccha me | suvarṇaṃ vastrayugmaṃ ca paridhānaṃ ca kārayet | etaiḥ prakāraiḥ saṃyuktāṃ dadyāddhenuṃ dvijātaye | bhānuṃ sadākṣiṇaṃ dadyānmantreṇānena yatnataḥ | bhāskaro vidhito jāto dravyastho bhāskaraḥ svayam | bhāskarasya pradātā ca tena vai bhāskaro mama |' dānamantraḥ | 'bhāskaraḥ pratigṛhṇāti bhāskaro vai dadāti ca | bhāskarastārako dvābhyāṃ bhāskarāya namo namaḥ |' pratigrahamantraḥ |
4.p112.2
'brāhmaṇānbhojayetpaścātpāyasena guḍena ca | śaktyā ca dakṣiṇāṃ dadyāttebhyaścaiva viśeṣataḥ | alpavitto'pi yaḥ kaścitso'pi kuryādimaṃ vidhim | ātmaśaktyanusāreṇa so'pi tatphalamāpnuyāt | ācāryasya tato bhaktyā sarvaṃ pāṇau vinikṣipet | gobhūhiraṇyavāsāṃsi vrīhayo lavaṇaṃ tilāḥ | etatsarvaṃ pradattvā ca kapilāṃ prārthayettataḥ | kapile puṇyakarmāsi niṣpāpe puṇyakarmaṇi | māṃ samuddhara dānaṃ ca dadato hyabhayaṃ kuru | divi vāditraśabdaiśca sevyase kapile sadā | tathā vidyādharāḥ siddhā bhūtanāgagaṇā grahāḥ | kapilāromasaṃkhyātāstatra devāḥ pratiṣṭhitāḥ | puṣpavṛṣṭiṃ pramuñcanti nityamākāśamāsthitāḥ | brāhmaṇotpāditā devī agnikaṇḍādsusuprabhā | namaste kapile puṇye sarvadevanamaskṛte | jaya nityamahāsattve sarvatīrthādimaṅgale | dātāraṃ svajanopetaṃ brahmalokaṃ nayāśu vai | tataḥ pradakṣiṇāṃ kṛtvā natvā brāhmaṇapuṅgavān | āśīrvādānvadeyuste putrapautradhanāgamān | ārogyaṃ rūpasaubhāgyaṃ sarvaduḥkhavivarjitam | ante golokamāsādyaṃ cirāyuḥ sukhavānbhavet | yadā svargātprapatati rājā bhavati dhārmikaḥ | saptadvīpavatīṃ bhuṅkte bhuktā rājyamakaṇṭakam | aho vratamidaṃ puṇyaṃ sarvapāpapraṇāśanam | ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dānasya phalamuttamam | mahādevamaye pātre sadṛṣṭe cākṣayaṃ bhavet | vrataṃ sarvavrataśreṣṭhamidamaṭyaṃ mahāphalam | tārayiṣyati dātāramūnamakṣayamavyayam | evaṃ devagaṇāḥ sarve bhūtasaṃghāḥ praharṣitāḥ | ākāśasthāḥ pranṛtyanti puṇye'smindivasāgame | pātrabhūtāya ṛṣaye śrotriyāya kuṭumbine | evaṃ yaḥ kapilāṃ dadyādvidhidṛṣṭena karmaṇā |
4.p112.3
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yāvanna cyavate punaḥ |' atra kapilāsvarūpaṃ tadīyabhṛṅgādigatasuvarṇādimānaṃ viśeṣāntarasahitaṃ kapilādānaprakaraṇoktaṃ grāhyam | tadyathā madanaratne vārāhe--'suvarṇakapilā pūrvā dvitīyā gaurapiṅgalā | tṛtīyā caiva raktākṣī caturthī guḍapiṅgalā | pañcamī bahuvarṇā syātṣaṣṭhī ca śvetapiṅgalā | saptamī śvetapiṅgākṣī aṣṭamī kṛṣṇapiṅgalā | navamī pāṭalā jñeyā daśamīpucchapāṭalā |' iti | vyāsaḥ-'svarṇaśṛṅgīṃ raupyakhurāṃ muktālāṃgūlabhūṣitām | kāṃsyopadohanāṃ dhenuṃ vastracchannāmalaṃkṛtām | dattvā dvijendrāya naraḥ svarge loke mahīyate |' kaurme--'daśasauvarṇike śṛṅge khurāḥ pañcapalānvitāḥ | pañcāśatpalikaṃ tāmraṃ kāṃsyaṃ caitāvadeva tu | vastraṃ tu triguṇaṃ dhenvā dakṣiṇā ca caturguṇā | etaiścālaṃkṛtā dhenurghaṇṭāgalavibhūṣitā | kapilā vipramukhyāya dattā svargamokṣadā matā|' iti | vastrādestraiguṇyādi godānasāmānyoktavastrādyapekṣamivi dānaratne | skānde prabhāsakhaṇḍe tu saṃkṣepeṇokto vrataviśeṣaḥ | 'upalipte śubhe deśe puṣpākṣatavibhūṣitam sthāpayedavraṇaṃ kumbhaṃ candanodakapūritam | pañcaratnasamāyuktaṃ dūrvāpuṣpākṣatānvitam | raktavastrayugacchatraṃ tāmrapātreṇa saṃyutam | raupyarukmapalasyaiva ekacakraḥ sucitritaḥ | sauvarṇapalasaṃyuktāṃ mūrtiṃ sūryasya kārayet | kumbhasyopari saṃsthāpya gandhapuṣpaistathā'rcayet | ādityaṃ pūjayeddevaṃ nāmabhiḥ svairyathoditaiḥ | ādityo bhāskaraḥ sūryaḥ prabhākaradivākarau | prabhākara namastubhyaṃ sāṃsārānmāṃ samuddhara | bhuktimuktiprado hyasmāttasmācchāntiṃ prayacchame|' prārthanāmantraḥ |
4.p112.4
'namonamastevarada ṛksāmayajuṣāṃ pate | namo'stu viśvarūpāya viśvadhātre namostu te | evaṃ saṃpūjya vidhivaddevadevaṃ divākaram | pūjayetkapilāṃdhenuṃ vastramālyānulepanaiḥ |' dānamantraḥ | 'divyamūrtirjagaccakṣurdvādaśātmā divākaraḥ | kapilāsahito devo mama muktiṃ prayacchatu | tasmāttvaṃ kapile puṇyā sarvalokasya pāvanī | pradattā saha sūryeṇa mama muktipradā bhava |' iti skandapurāṇoktaṃ kapilāṣaṣṭhīvratam | iti bhādrapadaṣaṣṭhī | āśvinaśuklapañcamyāṃ snāpitāyā devyāḥ saptamyāṃ pūjārthaṃ ṣaṣṭhyāṃ jyeṣṭānakṣatrayuktāyāmasaṃbhave kevalāyāṃ bilvavṛkṣanimantraṇaṃ kāryamityuktaṃ prāk | ityāśvinaṣaṣṭhī | atha kārtikaṣaṣṭhī | kārtikasya śuklaṣaṣṭhyāṃ bhaumavārayuktāyāṃ vahniṃ saṃpūjya vahniSingle-character text issue: mahotsavaṃ kuryāt | taduktaṃ matsyapurāṇe-'vṛścikārke śuklaṣaṣṭhī bhaumavāre'pyupasthitā | mahāṣaṣṭhī tu sā proktā sarvapāpaharā tithiḥ | tasyāṃ svapiti vai vahniḥ pūrvatropoṣyā vai dine | ṣaṣṭhyāṃ vahniṃ samabhyarcya kṛtvā vahnimahotsavam |' vṛścikārke kārtike māsīti kālādarśa | sarvāsu ṣaṣṭhīṣu viśeṣataḥ ṣaṣṭhyāṃ kṛtyaviśeṣo bhaviṣyottare- 'ṣaṣṭhyāṃ phalāśano rājanviśeṣātkārtike nṛpa | rājyacyuto viśeṣeṇa svarājyaṃ labhate'cirāt | dattvā'rghyaṃ kārtikeyāya sthitvā vai dakṣiṇāmukhaḥ | dadhnā ghṛtodakaiḥ puṣpairmantreṇānena suvrata | saptarṣidāraja skanda senādhipa mahābala | rudromābhija ṣaḍvaktra gaṅgāgarbha namo'stu te | prīyatāṃ devasenānīḥ saṃpādayatu hṛdgatam | dattvā viprāya cāmānnaṃ yaccānyadapi vartate |
4.p112.5
paścādbhuṅkte tvasau rātryāṃ bhūmiṃ kṛtvā tu bhājanam |' ityabdaparyantaṃ ṣaṣṭhīṣu rājataṃ skandaṃ saṃpūjya viprāya dadyāditi divodāsaḥ | iti kārtikaṣaṣṭhī | atha mārgaśīrṣaśuklaṣaṣṭhī skandaṣaṣṭhī | sā ca pūrvaviddhā grāhyeti pūrvamevoktam | kṛṣṇāṣṭamīti vākyāt | tatra skandastārakaṃ hatavānatastatra skandaṃ saṃpūjya snānadānādi kṛtamakṣayaṃ bhavati | taduktaṃ bhaviṣyottare- 'yeyaṃ mārgaśire māsi ṣaṣṭhī bharatasattama | puṇyā pāpaharā dhanyā śivā śāntā grahapriyā | nihatya tārakaṃ ṣaṣṭhyāṃ guhastārakarājvat | rarāja tena dayitā kārtikeyasya sā tithiḥ | snānadānādikaṃ karma tasyāmakṣayamucyate |' iti | asyāmeva ṣaṣṭhyāṃ khaṇḍerāyākhyamallāripūjā brāhmaṇabhojanādi mallārimāhātmye uktam | dākṣiṇātyeṣu ca prasiddham | taccottaraviddhāyāṃ kāryam | ṣaṇmunyoriti yugmavākyāt | iyameva yogaviśeṣeṇa campābhidhā | taduktaṃ brahmāṇḍapurāṇe mallārimāhātmye 'mārge bhādrapade śuklā ṣaṣṭhī vaidhṛtisaṃyutā | ravivāreṇasaṃyuktāsācampetīha kīrtitā |' iti | 'viśākhābhaumayogena sā campetīha viśrutā |' iti madanaratne | asyāṃ viśveśvaradarśanamuktaṃ tatraiva- 'mārgaśīrṣe'male pakṣe ṣaṣṭhyāṃ vāreṃ'śumālinaḥ | śatatārāgate candre liṅgaṃ syāddṛṣṭigocaram |' iti | iyamuktayogayuktā pūrvā parā vā kāryā | campāṣaṣṭhī saptamīyuteti divodāsīya iti nirṇayasindhau | atha campāṣaṣṭhīkathā | skanda uvāca-‘prāptarājyaṃ ca rājānaṃ dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram | kadācidāyayau draṣṭuṃ durvāsā munisattamaḥ | taṃ papraccha mahātejā dharmasūnuḥ kṛtāñjaliḥ | tadvrataṃ śrotumicchāmi kartuṃ ca munisattama |
4.p112.6
' durvāsā uvāca-‘ śṛṇu rājanmahābhāga vratānāmuttamaṃ vratam | astīha yaccīrṇamātraṃ sarvakāmāṃstu pūrayet | sarvapāpakṣayaṃ kuryādakhaṇḍitavratānyapi | yadi labhyeta jīvadbhirdevena nṛpasattama | ṣaṣṭhī bhādrapade śuklā vaidhṛtena samanvitā | viśākhābhaumayogena sā campetīha viśrutā | devāsuramanuṣyāṇāṃ durlabhā ṣaṣṭihāyinī | kṛte tretāyāṃ pañcāśaddvāyinī dvāpare punaḥ | catvāriṃśatkalau triṃśaddhāyinī durlabhā tataḥ | ādau kṛtayuge pūrvaṃ yā cīrṇā viśvakarmaṇā | tatphalādviśvakartṛtvaṃ prājāpatyamavāptavān | pṛthunā kārtikeyeṇa bhuvi nārāyaṇena ca | īśvareṇomayā sārdhamitaretaralipsayā | yaścaināṃ vidhivatkuryātso'tyantaṃ phalamaśnute|' yudhiṣṭhira uvāca | 'tadvidhiṃ śrotumicchāmi vistarādvada me mune| ke mantrāḥke ca niyamāḥ sā ca kiṃlakṣaṇā bhavet | ' durvāsā uvāca | ' dvidaivatarkṣabhaumena vaidhṛtena samanvitā | nabhasye yā sitā ṣaṣṭhī sā campeti nigadyate | pañcamyāṃ niyamaṃ kuryādupavāsasya ca vratī | tataścampāvrataṃ kuryādyathoktavacanādguroḥ | tataḥ prabhāte vimale dantadhāvanapūrvakam | kṛtvām̐ samyagvrataṃ tasya saṃkalpaṃ kurute naraḥ | nirāhāro'dya deveśa tvadbhaktastvatparāyaṇaḥ| pūjayiṣyāmyahaṃ bhaktyā śaraṇaṃ bhava bhāskara |' saṃkalpamantraḥ-‘ tataḥ snānaṃ prakurvīta nadyādau vimale jale | mṛdamālabhya mantraiśca tilaiḥ śuklaiśrva mantravit | sāvitraḥparamastvaṃ hi paraṃ dhāma jale mama | tvattejasā paribhraṣṭaṃ pāpaṃ yātu sahasradhā | ' prārthanāmantraḥ | ‘ āpastvamasi deveśa jyotiṣāṃ patireva ca | pāpaṃ nāśaya me deva vāṅmanaḥkarmabhiḥ kṛtam |
4.p112.7
' snānamantraḥ |' tataḥ saṃtarpayeddevānṛṣīnpitṛgaṇānapi | tataścaitya gṛhaṃ maunī pākhaṇḍālāpavarjitaḥ | sthaṇḍilaṃ kārayecchubhraṃ caturasraṃ suśobhanam | sthāpayedvraṇaṃ kumbhaṃ pañcaratnasamanvitam | raktavastrayugacchannaṃ raktacandanacarcitam | tasyopari nyasetpātraṃ sauvarṇaṃ tāmrameva vā | kuṅkumena likhetpadmaṃ dvādaśāraṃ sakarṇikam | tasyopari nyase-
Linked texts (4)
- Kālikāpurāṇa — Sanskrit
- Vratakhaṇḍa — Hemādri, Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit