Pramāṇa · Search · About · API

Jayasimhakalpadruma 8.p4

Jayasīṃhakalpadruma 8.p4

Language
Sanskrit

8.p4.1

atha daśamīniyamāḥ | skandapurāṇe-'kāṃsyaṃ māṃsaṃ masūraṃ ca kṣaudraṃ cānṛtabhāṣaṇam|punarbhojanamadhvā(dhyā)syaṃ daśamyāṃ parivarjayet|'madanaratne tu-adhyā(dhyā)syasthā ne anyānnamiti pāṭhaḥ | kūrmapurāṇe--'kāṃsyaṃ māṃsaṃ masūraṃ ca caṇakānkoradūṣakān | śākaṃ madhu parānnaṃ ca tyajedupavasannriyam|' upavasannniti vartamānasāmīpye | anantaradine upavatsyannityarthaḥ | matsyapurāṇe-'kāṃsyaṃ māṃsaṃ surāṃ kṣaudraṃ tailaṃ vitathabhāṣaṇam | vyāyāmaṃ ca pravāsaṃ ca divā svāpaṃ ca maithunam | tilapiṣṭaṃ masūraṃ ca daśamyādiṣu varjayet|' nirṇayāmṛte- tilasthāne śilā iti pāṭhaḥ | hemādrau tu dvādaśaitānīti pāṭhaḥ | tathā-'kāṃsyaṃ māṃsaṃ masūraṃ ca punarbhājanamaithune | dyūtamambupānaṃ ca daśamyāṃ sapta saṃtyajet |' mādhavīye tu- vaiṣṇavastyajediti pāṭhaḥ | kvacit dyūtapadasthāne ghṛtapadaṃ paṭhyate | daśamīṃ prakṛtya nāradīye - 'akṣāralavaṇāḥ sarve haviṣyānnaniṣeviṇaḥ | avanītalpaśayanāḥ priyāsaṅgavivarjitāḥ |' laghunāradīye- daśamīmārabhya dinatrayamapi kecana niyamā uktāḥ | ' daśamyādi mahīpāla tridinaṃ parivarjayet gandhatāmbūlapuṣpādi strīsaṃbhogaṃ mahāyaśāḥ |' iti | anyatrāpi ' daśamyāmekabhuktaṃ tu kurvīta niyatendriyaḥ | ācamya dantakāṣṭhaṃ tu khādeta tadanantaram | tataścānantaraṃ vipra brahmacārī jitendriyaḥ | rātriṃ nayettataḥ paścātsnātaḥ snātvā samāhitaḥ | upavāsaṃ tu saṃkalpya mantrapūtaṃ jalaṃ pibet |' idaṃ ca daśamyāmekabhuktaṃ kāmyaikādaśīvrataviṣayam | ' sāyamādyantayorahnoḥ sāyaṃ prātaśca madhyame | upavāsaphalaprepsurjahyādbhuktacatuṣṭayam |

8.p4.2

atha nityopavāsī ca sāyaṃ prātarbhujikriyām | varjayenmatimānvipraḥ saṃprāpte harivāsarai |' iti viṣṇurahasyavacanāt | 'daśamyāmekabhuktastu māṃsamaithunavarjitaḥ | ekādaśīmupavasetpakṣayorubhayorapi| devatāstasya tuṣyanti kāmitaṃ cāsya sidhyati |' iti devalavacanācca | atra caikabhuktaśravaṇe'pi viśeṣaṇabhūtā dvitīyabhojananivṛttirevānṛtavadanādinivṛttivadaṅgatayā vidhīyate na tu viśeṣyabhūtaṃ bhojanamapi| lāghavāt, pūrvavacanaikavākyatvācca | anye'pi dinatrayaniyamāḥ kāmyavrate āvaśyakāḥ sati saṃbhave nityavrate'pi kāryāḥ ' śaktimāṃstu tataḥ kuryānniyamaṃ saviśeṣaṇam |' iti kātyāyanokteḥ| vaiṣṇavaistvavaśyamanuṣṭheyāḥ | daśamīṃ prakṛtya 'viṣṇorārādhanaparairetatkāryamupoṣitaiḥ |' iti, ' dvādaśyāṃ dvādaśaitāni vaiṣṇavaḥ parivarjayet |' ityādi nṛsiṃhaparicaryodāhṛtavacanāt | aśaktau tu mādhavīye brahmavaivarte-'iti vijñāya kurvītāvaśyamekādaśīvratam | viśeṣaniyamāśakto'horātraṃ bhujivarjitaḥ |' iti | daśamyāṃ ca rātrāvupavāsamuddiśya niyamā grahītavyāḥ | taduktaṃ brahmavaivarte--' prāpte haridine samyagvidhāya niyamaṃ niśi | daśamyāmupavāsasya prakuryādvaiṣṇavaṃ vratam |' iti | athaikādaśrīniyamāḥ | pākhaṇḍibhirasaṃsparśo hyasaṃbhāṣaṇameva ca | viṣṇorārādhanaparairetatkuryādupoṣitaiḥ | asakṛjjalapānācca tāmbūlasya ca bhakṣaṇāt | upavāsaḥ praduṣyeta divā svāpācca maithunāt |' atyaśaktau develena jalapānamabhyanujñātam | ' upavāsaḥ praṇaśyeta divāsvāpānmaithunaiḥ | atyaye cāmbupānaina nopavāsaḥ praṇaśyati |' iti | atyaye jalapānaṃ vinā prāṇātyaye |

8.p4.3

tatropavāsasvarūpaṃ vṛddhavasiṣṭhakātyāyanaviṣṇudharmottareṣu-'upāvṛttasya pāpebhyo yastu vāso guṇaiḥ saha | upavāsaḥ sa vijñeyaḥ sarvabhogavivarjitaḥ |' iti | pāpebhyaḥ parivarjanīyebhyaḥ upāvṛttasya nivṛttasyetyarthaḥ | pāpāni vratāṅganiṣedhaviṣayā maithunānṛtavadanādayaḥ | guṇā vratāṅgavidhiviṣayāḥ śaucajapadhyānādayaḥ | sarvasya vāyuparyantasyāpi bhoge-abhyavahāraḥ | tathā ca pāpanivṛttyā guṇānuṣṭhānena ca sahito nirāhārasya vāso'vasthānamupavāsa ityuktaṃ bhavati | idaṃ ca phalasādhanasyopavāsasya svarūpam | upavāsapadārthastu smṛtilokavyavahāre rūḍhyā nirāhārāvasthānamātram | ata eva saṃkalpavākye tāvanmātramupāttam | taccāgre vakṣyate | viṣṇudharmeṣu-' upavāsī hariṃ yastu bhaktyā dhyāyati mānavaḥ | tajjapyajāpī tatkarmaratastadgatamānasaḥ | niṣkāmo daityavadvallabhpadamāpnotyasaṃśayam | ' iti | anye ca niyamā bhāṣāyāṃ draṣṭavyāḥ | atha dvādaśīniyamāḥ |' kāṃsyaṃ māṃsaṃ masūraṃ ca caṇakaṃ koradūṣakān | ratyauṣadhiparānnaṃ ca dvādaśyāmaṣṭa varjayet | ' skānde--' kṣaudraṃ māṃsaṃ tathā tailaṃ vyāyāmaṃ krodhamaithune | parānnaṃ kāṃsyatāmbūle lobhanirmātyalaṅghanam | dvādaśyāṃ dvādaśaitāni vaiṣṇavaḥ parivarjayet |' brahmāṇḍapurāṇe-'divā nidrāṃ parānnaṃ ca punarbhājanamaithune | kṣaudraṃ kāṃsyāmiṣaṃ tailaṃ dvādaśyāmaṣṭa varjayet| matsyapurāṇe-'kāṃsyaṃ māṃsaṃ surāṃ kṣaudraṃ lobhaṃ vitathabhāṣaṇam | vyāyāmaṃ ca pravāsaṃ ca divā svāpamathāñjanam | tilapiṣṭaṃ masūraṃ ca dvādaśaitāni vaiṣṇavaḥ | dvādaśyāṃ varjayennityaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate |

8.p4.4

punarbhājanamadhvayāyo bhāra āyāsamaithune | upavāsaphalaṃ hanyurdiānidrā ca pañcamī |' bṛhaspatirapi--' divānidrāṃ parānnaṃ ca punarbhājanamaithune | kṣaudraṃ kāṃsyāmiṣe tailaṃ dvādaśyāmaṣṭa varjayet| kāṃsyaṃ māṃsaṃ surāṃ dyūtaṃ vyāyāmaṃ krodhamaithune| divā svāpaṃ punarbhākṣyaṃ caṇakānkoradūṣakān | kāṃsyaṃ madhu parānnaṃ ca dvādaśyāmaṣṭa varjayet!'tathā-'kāṃsyaṃ māṃsaṃ masūrāṃśrca dūṣyaṃ vyāyāmamaithune | hiṃsā satyaṃ ca tailaṃ ca lobhaṃ nirmālyalaṅghanam |' varjayediti śeṣaḥ| eṣu vākyeṣu kvacitkāmitaṃ sidhyatīti kvacidupavāsaphalaprepsuriti kvacidupavāsaphalaṃ hanyuriti phalasaṃbandhaḥ śrūyate tenāvagamyate kāmyādhikāriviṣayāṇīmāni vacanānīti | yatra punardaśamīniyamavākyeṣu śrūyate phalasaṃbaṃdhaḥ tenāvagamyate kāmyaviṣayasāhacaryeṇa pāṭhāt | tasmātsarvaṃ kāmyaviṣayamavasīyate | śaktau satyāṃ nityavrataviṣayamapīti prāgevoktam | atha dvādaśyāṃ kartavyapāraṇādirṇayaḥ | 'pāraśaṃ tu tataḥ kuryādvarjayitvā hyupodakīm|' iti | upodakī bhāṣāyāṃ “poī” iti prasiddhā | 'pāraśaṃ tu tataḥkuryādyathāsaṃbhavamārgataḥ | ata ūrdhvaṃ yatheṣṭaṃ tu kārayettu yathāruci |' yadā tu dvādaśī pāraṇamātraparyāptā tadām̐ rātriśeṣe snānādikaṃ sarvaṃ karma kṛtvā dvādaśīmadhye pāraśaṃ kāryaṃ na tu trayodaśyām| taduktaṃ nāradīye-'bhavedyadā trayodaśyāṃ dvādaśyāstu kalādvayam | dvādaśa dvādaśīrhanti trayodaśyāṃ tu pāraṇam | kalādvayaṃ trayaṃ vāpi dvādaśīṃ na tvatikramet | pāraṇe maraṇe nṛṇāṃ tithistātkālikī smṛtā |' iti |

8.p4.5

nanu dvādaśyatikramepi nāsti doṣaḥ 'sā tithiḥ sakalā jñeyā' iti vacanena sākalyābhidhānāditi cet | maivam | sākalyasya snānādiviṣayatvāt | vākyaśeṣe snānadānajapādivityabhidhānāt | pāraṇe tu sākalyavacanaṃ na pravartate | 'tithistātkālikī jñeyā' iti vacanāt | alpadvādaśīmadhye yadā pāraṇaṃ tadā tataḥ prāgeva sarvāḥ kriyāḥ kartavyāḥ | tathā ca skandapurāṇe-'kalādvayaṃ trayaṃ vāpi dvādaśī yatra dṛśyate | snānārcanādikaṃ karma tadā rātrau vidhīyate|' iti | tathā tatraiva-'kalādhāṃ dvādaśīṃ dṛṣṭvā niśīthādūrdhvameva hi | āmadhyāhnāḥ kriyāḥ sarvāḥ kartavyāḥ śaṃbhuśāsanāt|' iti | rātrāvityuktepyaruṇodaya eva kāryam | tathā ca nāradīye-'alpāyāmatha viprendra dvādaśyāmaruṇodaye | snānārcanakriyāḥ kāryā japahomādisaṃyutāḥ |' skandapurāṇe-'yadā bhavedatīvālpā dvādaśī pāraṇādine | uṣaḥkāle dvayaṃ kuryātprātarmādhyāhnikaṃ tadā |' iti | nāradīyavacane homaśabdenādiśabdena caupāsanavaiśvadevādikaṃ smārtameva gṛhyate | sāhaśyāt | na tu śrautam | pāraṇadharmānurodhena śrautakālabādhasyānyāyyatvāt| tadanadhikṛtaviṣayatvena sāvakāśatvācca | yasya cāvaśyakamaruṇodayādhikakālasādhyaṃ tena taddine saṃkhyādisaṃkocenāpyāvaśyakaṃ kṛtvā dvādaśīmadhye pāraṇaṃ kartavyam | 'mahāhānikarī hyeṣā dvādaśī laṃghitā naraiḥ | karoti dharmaharaṇamastrāteva sarasvatī |'iti padmapurāṇe dvādaśīlaṃghane doṣasmaraṇāt | astrātetyadhikaraṇe ktapratyayaḥ | tena tasyāṃ snānamakṛtvā laṃghitā sarasvatī yathā dharmaṃ harati tathā bhojane laṃghitā dvādaśyapītyarthaḥ | tena nadyantara uttīrya snānaṃ sarasvatyām |

8.p4.6

snātvottaraṇamiti sūcitam | gāruḍapurāṇe'pi 'yadi svalpā dvādaśī syādapakarṣo bhujerbhavet | prātarmadhyāhnikasyāpi tatra syādapakarṣaṇam|' iti | nṛsiṃhaparicaryāyāṃ tu 'kalārdhā dvādaśīṃ dṛṣṭvā niśīthādūrdhvameva hi | āmadhyānikriyāḥ sarvāḥ kartavyāḥ śaṃbhuśāsanāt |' iti skandavacanānniśīthādūrdhva kriyāpravṛttirityuktam | kālatattvavivecane-mādhyāhnikāpakarṣo bhūyasyāmapi dvādaśyāṃ bhavatyeva |' sarveṣāmupavāsānāṃ prātareva hi pāraṇam|' iti mādhavādyudāhṛtavacanāt | bhojanamādhyāhnikayośca vācanikapaurvāparyasadbhāvāt | nirṇayasindhau tu-atrāsmadguravaḥ | bahūnāṃ karmakālāṃnāṃ vinā kāraṇaṃ bādhāpatteḥ prāguktavacanaiścālpadvādaśyāmevāpakarṣavidhānādbhūyasyāṃ dvādaśyāṃ pāraṇamaparāhṇa eva kāryam | prātaḥśabdastu 'sāyaṃ prātardvijātīnāmaśanaṃ śruticoditam | ' itivadaparāhnavācitve'pyupapannaḥ | na ca vākyavaiyarthyam | punarbhojanasāyaṃpāraṇā nivṛttyarthatvātta syetyāhuḥ | yadā tu trayodaśīnimittakṣayāhaśrāddhādisaṃkaṭāntaraṃ bhavati tadā svalpāyāṃ dvādaśyāmadbhiḥ pāraṇaṃ kṛtvā śrāddhānantaraṃ bhoktavyam | tadāha devalaḥ-- 'saṃkaṭe viṣame prāpte dvādaśyāṃ pārayetkatham | adbhistu pāraṇaṃ kuryātpunarbhuktaṃ na doṣakṛt |' iti | kātyāyanaḥ- ' vidhyādikaṃ bhavennityaṃ pāraṇaṃ tu nimittataḥ | adbhistu pārayitvā'tha nityakāle bhujirbhavet |' iti | yadā tu prātaḥkālo dvādaśīprathamakālavyāpto bhavati tadā tamatikramyaiva pāraṇaṃ kartavyam | ' dvādaśyāḥ prathamaḥ pādo harivāsarasaṃjñitaḥ |

8.p4.7

tamatikramya kurvīta pāraṇaṃ viṣṇutatparaḥ |' iti madanaratnanirṇayāmṛtadhṛtaviṣṇudharmottarāt | kecit viṣṇutatpara iti vacanādvaiṣṇavaviṣayametaditi vadanti | dvādaśyabhāve trayodaśyāṃ pāraṇārthasiddhastyaiva praśaṃsā | nāradīye-' trayodaśyāṃ tu śuddhāyāṃ pāraṇe pṛthivīphalam | śatayajñādhikaṃ vāpi naraḥ prāpnotyasaṃśayam |' iti || athaiteṣāṃ daśamyādiniyamānāmaṅgabhūtānāṃ lope prāyaścittamucyate | tatra mānasaniyamalope yamaḥ-' mānase niyame lupte smaredviṣṇumanāmayam |' iti | vācikaniyamalope sāmānyato yogiyājñavalkyaḥ--' yadi vāgyamalopaḥ syātsnānadānādikarmasu | vyāharedvaiṣṇavaṃ mantraṃ smaredvā viṣṇumavyayam |' iti |' ajñānādyadi vā mohātpracyavetādhvare ca yat | smaraṇādeva tadviṣṇoḥ saṃpūrṇaṃ syāditi śrutiḥ |' asaṃbhāṣyapākhaṇḍyādisaṃbhāṣaṇe viṣṇudharmottare-'asaṃbhāṣyānhi saṃbhāṣya tulasyatasikādalam | āmalakyāḥ phalaṃ vāpi pāraṇe prāśya śudhyati |' iti | pākhaṇḍyādisparśanaviṣaye prāyaścittaṃ viṣṇupurāṇe uktam | yathā ' sparśane ca naraḥ snātvā śucirādityadarśanāt | saṃbhāṣya tāñchucipadaṃ cintayedacyutaṃ budhaḥ | teṣāmālokanātsūrya paśyettu matimānnaraḥ |' iti | śucipadaṃ śucipradam |' idaṃ codāharetsamyakkṛtvā tatpravaṇaṃ manaḥ | śarīramantaḥkaraṇopaghātaṃ vācaśca viṣṇurbhagavānaśeṣam | śamaṃ nayatvastu mameha śarma pāyādananto hṛdi saṃniviṣṭaḥ | antaḥśuddhiṃ bahiḥśuddhiṃ śuddho dharmamayo'cyutaḥ | sa karoti mamaitasmiñchucirevāsmi sarvadā | bāhyopaghātānanagho bauddhāṃśca bhagavānajaḥ | śamaṃ nayatvanantātmā viṣṇuśvetasi saṃsthitaḥ |

8.p4.8

etatsaṃbhāṣya japyaṃ pākhaṇḍibhirupoṣitaiḥ |' iti | etasya ca japasya mantraliṅgātsarvopaghātaviṣayatvapratītāvapi saṃbhāṣaṇaviṣayataiva |' etatsaṃbhāṣya japtavyam' iti pratyakṣavacanāt | tatraiva viśeṣo viṣṇudharmottare-'namaḥ śuciṣadityuktvā sūryaṃ paśyeta dīkṣitaḥ |' iti | dīkṣitaḥ svīkṛtaniyamaḥ | dantadhāvane prāyaścittaṃ viṣṇurahasye-'śrāddhopavāsadivase khāditvā dantadhāvanam | gāyatryā śatasaṃpūtamambu prāśya viśudhyati |' iti | cāṇḍālādiśabdaśravaṇe bṛhannāradīye-'rajasvalāṃ ca cāṇḍālaṃ mahāpātakinaṃ tathā | sūtikāṃ patitāṃścaiva ucchiṣṭaṃ rajakādikam |' ityupakramya 'vratādimadhye śṛṇuyādyadyeṣāṃ dhvasamuttamaḥ | aṣṭottarasahasraṃ tu japedvai vedamātaram |' vedamātaraṃ gāyatrīm | anṛtabhāṣaṇādau kātyāyanaḥ- 'mithyāvāde divā svāpe bahuśombuniṣevaṇe | aṣṭākṣaraṃ vratī japtvā śatamaṣṭottaraṃ śuciḥ|' iti | aṣṭākṣaram 'oṃ namo nārāyaṇāyeti |' hiṃsāsteyayoḥ śaṃkhaḥ-'kṛtvā steyaṃ prāṇihiṃsāṃ yathāī śāstracoditam | prāyaścittaṃ vratī kuryājjapennāmaśatatrayam|' iti | nāmnāṃ śatatrayaṃ na tvekaṃ nāma śatatrayavāramiti saṃkhyāyāḥ pṛthaṅkiveśāditi kālatattvavivecane | 'japennāmasahasrakam |' iti pāṭhonirṇayāmṛte-'duṣṭahiṃsakayoḥ sakhyaṃ kṛtvā ca pañcahiṃsanam| prāyaścittaṃ vratī kuryājjapennāmasahasrakam |' iti | nāma viṣṇūnāma| tāmbūlacarvaṇādau paiṭhīnasiḥ-'tāmbūlacarvaṇe strīṇāṃ bhoge māṃsaniṣevaṇe | vratalopo bhavetkuryādaṣṭākṣaramanorjapam|' iti | māṃsasya bhakṣyasya niṣevaṇe | abhakṣyamāṃsabhakṣaṇe tu steyādivatsmārtaprāyaścittena samuccayaḥ |

8.p4.9

evaṃ maithunepi svadāraviṣaye tu pūrvavatsamuccayaḥ | svadāramaithune'pyṛtukālādanyatra | tathā ca kātyāyanaḥ-'retaḥsaṃkramaṇādbhogāndroge'nyatra kṣayaḥ smṛtaḥ | japo'ṣṭākṣaramantrasya tatra nāmaśatasya ca |' iti | retaḥsaṃkramaṇaṃ garbhakośe tadyogyaṃ gamanam | ṛtukālagamanamiti yāvat | tadātmakātsaṃbhogādanyatra saṃbhogeṣu vratasya kṣaya ityarthaḥ | devalenāpyuktam--'na dāreṣvṛtusaṃgamāt |' iti | tena tatraiva mantrajapaḥ | japasaṃkhyā pūrvoktā śatarūpā | ṛtugamanābhyanujñāpi | ṣoḍaśyāmeva vratarātrau saṃnihitasyānanyagatikatvāt | evaṃ brahmacaryeveti śrāddhādiviṣayāyāmapyanujñāyām | aspṛśyasparśādau smṛtyuktasnānādi | aparasyāpi yasya kāyikasya niyamasya lope prāyaścittaviśeṣo noktastatra sarvatra mantrasya nāmnāṃ vā japo draṣṭavyaḥ | ekādaśyāṃ bhojane prāyaścittaṃ smaryate-'aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ divā bhuktvāaindavaṃ caret | ekādaśyāṃ divā rātrau naktaṃ caiva tu parvaṇi |' iti smṛtyantare-' arke parvadvaye rātrau caturdaśyaṣṭamīdivā | ekādaśyāmahorātraṃ bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret |' iti | pramādenaikādaśyupavāsātikrame'parārke vārāhe-' ekādaśī viluptā ceddvādaśī parataḥ sthitā | upoṣyā dvādaśī tatra yadīcchedatparamaṃ padam |' iti | athaikādaśīvratānuṣṭhānakramaḥ-‘daśamyāṃ prātarutthāya kṛtaśaucādiko vratī | devārcanakriyāṃ kṛtvā kuryātsaṃkalpamādṛtaḥ | daśamīdinamārabhya kariṣye'haṃ vrataṃ tava|tridinaṃ devadeveśa nirvighnaṃ kuru keśava|ityuccāryārpayetpuṣpāñjaliṃ śrīdevapādayoḥ |

8.p4.10

śaṃkhodakena saṃkalpya praṇameddaṇḍavadbhuim |' tataḥ saṃbhṛtasaṃbhāraḥ śrīharimahotsavaṃ kuryāt|tataḥ śaktau satyāṃ nityavrate'vaśyaṃ ca kāmyavrate sakṛdevāparāhne haviṣyaṃ bhuktvācānto dantakāṣṭhaṃ khādet|tato jiteṃdriyaḥsan dinaśeṣaṃ nītvā rātrau devaṃ nīrājaya upavāsaṃ samuddiśya niyamānpūrvoktānsvīkuryāt | 'ekādaśyāṃ tu parṇādyairnirvartya dantadhāvanam | snātvā devārcanaṃ kṛtvā tataḥ saṃkalpamācaret|'saṃkalpe viśeṣo devalenoktaḥ- 'gṛhītvaudumbaraṃ pātraṃ vāripūrṇamudaṅmukhaḥ| upavāsaṃ tu gṛhṇīyādyathā saṃkalpayedbudhaḥ|' iti | audumbaraṃ tāmramayaṃ yathā saṃkalpayedyatphalam kāmayettatphalakāma ityullikhedityarthaḥ|saṃkalpamantrastu 'ekādaśyāṃ nirāhāraḥ sthitvāhamapare'hani|bhokṣyāmi puṇḍarīkākṣa śaraṇaṃ me bhavācyuta |' iti| imaṃ mantramuccārayan bhagavaccaraṇāravindayostajjalamarpayet | saṃkalpya ca puṣpāñjalirdevāyārpaṇīyaḥ | 'ityuccārya tato vidvānpuṣpāñjalimathārpayet |' iti vārāhapurāṇāt| anantaraṃ tāmrapātragataṃ jalamaṣṭākṣaramantreṇa trijaptenābhimantritaṃ pibet | tadāha kātyāyanaḥ'aṣṭākṣareṇa mantreṇa trijaptenābhimantritam | upavāsaphalaṃ prepsuḥ pibetpātragataṃ jalam |' iti | saṃkalpaścārdharātrāduparyanuvartamānayā daśamyā yuktāyāmekādaśyāmādyayāmacatuṣṭayaṃ tyaktvā kartavyaḥ | udayāduparyapi daśamyā yuktāyāṃ cettadā rātrau arthātparaṃ pūjādi | tathāca nāradīye-‘daśamyāḥ saṅgadoṣeṇa ardharātrātpareṇa tu | varjayeccaturo yāmānsaṃkalpārcanayostadā | viddhopavāsenaśraṃstu dinaṃ tyaktvā samāhitaḥ |

8.p4.11

rātrau saṃpūjayedviṣṇuṃ saṃkalpaṃ ca tadācaret |' tadanantarakṛtyaṃ brahmapurāṇe-‘ekādaśyāṃ śubhe pakṣe nirāhāraḥ samāhitaḥ | snātvā samyagvidhānena sopavāso jiteṃdriyaḥ | saṃpūjya vidhivadviṣṇuṃ śraddhayā susamāhitaḥ | puṣpairgandhaistathā dhūpairdīpai naivedyakaiḥ paraiḥ| upacārairbahuvidhairjapahomapradakṣiṇaiḥ | stotrairnānāvidhairdivyairgītavādyamanoharaiḥ| daṇḍavatpraṇipātaiśca jayaśabdaistathottamaiḥ | evaṃ saṃpūjya vidhivadrātrau kṛtvā prajāgaram | yāti viṣṇoḥ paraṃ sthānaṃ naro nāstyatra saṃśayaḥ |' iti | tathā tatraiva- 'ekādaśyāmubhe pakṣe nirāhāraḥ samāśritaḥ | snātvā samyagvidhānena sopavāso jitendriyaḥ | saṃpūjya vidhivadviṣṇuṃ śraddhayā susamāhitaḥ | puṣpairgandhaistathā dhūpairdīpairnaivedyakaiḥ paraiḥ | upacārairbahuvidhairjapahomapradakṣiṇaiḥ | stotrairnānāvidhairdravyairgītavādyamanoharaiḥ | daṇḍavatpraṇipātaiśca jayaśabdaistathottamaiḥ | evaṃ saṃpūjya vidhivadrātrau kṛtvā prajāgaram | yānti viṣṇoḥ paraṃ sthānaṃ narā nāstyatra saṃśayaḥ|'iti|tathā tatraiva-'ekādaśyāmubhe pakṣe nirāhāraḥ samāhitaḥ| nānāpuṣpairmuneiśreṣṭha vicitraṃ maṇḍapaṃ śubham | kṛtvā sāvaraṇaṃ paścājjāgaraṃ kārayenniśi |' bṛhannāradīye'pi- 'devasya purataḥ kuryājjāgaraṃ niyato vratī | gītairvādyaiḥ saṃstavaiśca purāṇaśravaṇādibhiḥ|' tatraiva 'pañcāmṛtena saṃsnāpya ekādaśyāṃ janārdanam | dvādaśyāṃ payasā snāpya harisārūpyamaśnute |' iti |

8.p4.12

nṛsiṃhaparicaryāyām-nityapūjāṃ nirvartya vitānamābadhya puṣpamaṇḍapaṃ kṛtvā mahāpūjāṃ kartuṃ gavyena ghṛtenānyena vā tailena vā samantato dīpān prajvālya pañcāmṛtasnapanaṃ viśeṣataḥ kapilāyā anyasyā gorvā kṣīreṇa snapanaṃ kṛtvā divyāmbarāṇyābharaṇāni ca dattvā karpūrāgarukastūrīkuṅkumakesarādimiśritena candanenālipya sugandhapuṣpaiścūtamañjarībhirbilvapatraiḥ śrītulasīdalamañjarībhiśca mahāpūjāṃ kṛtvā karpūrāgarusaghṛtaguggulubhirdhūpaṃ samarpya sakarpūraṃ maṅgalanīrājanaṃ kṛtvā devapūjāṃ samāpya brāhmaṇānakṣatapuṣpamālādibhirabhyarcya śaṃkhodakaṃ devamūrdhni bhrāmitaṃ satīrthaṃ sarvebhyaḥ pradāya svayaṃ prāśyopaviśya pādmabhāratīyasahasranāmayugalagītāgajamokṣaṇastavarājānusmṛtyādīni stotrāṇi japitvā bhāgavatapārāyaṇaṃ bhāratakathāṃ śrīkṛṣṇabālalīlāṃ dhruvacaritaṃ śrutvā nālikerādinā mahārghaṃ dattvā svayaṃ gītanṛtyādīni kuryāt | anyadīyāni vā paśyet | jāgaraṇasamaye yathāvibhavaṃ dātavyam | 'draviṇaṃ hemarūpyādi dātavyaṃ jāgare naraiḥ |' iti skāānde'bhidhānāt | śiṣṭācārācca | jāgare nṛtyagītādi na nivārayet | 'nivārayati yo gītaṃ nṛtyaṃ jāgaraṇaṃ hareḥ | ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi pacyate rauravādiṣu | nṛtyamānasya martyasya upahāsaṃ karoti yaḥ | jāgare yāti nirayaṃ yāvadindrāścaturdaśa |' iti pādme'bhidhānāt | evaṃ rātrimativāhya prabhāte kauśikīṃ gāyet | 'prabhāte kauśikīṃ yastu pragāyejjāgare hareḥ| sa samuddharate sarvānbrāhmaṇo brāhmaṇaṃ yathā |' iti skānde'bhidhānāt | tato devasya maṅgalanīrājanaṃ kṛtvā sarvebhyaḥ prasādaṃ pradāya brāhmaṇānvisarjayet iti |

8.p4.13

atha dvādaśīkṛtyam | ‘prātaḥ snātvā hariṃ pūjya upavāsaṃ samarpayet | ajñānatimirāndhasya vratenānena keśava | prasādasumukho nātha jñānadṛṣṭiprado bhava | pāraṇaṃ tu tataḥ kuryādyathāsaṃbhavamārgataḥ |' iti | yathāsaṃbhavatvaṃ ca brāhmaṇabhojanadakṣiṇādānabandhusāhityeṣu | tathā ca bṛhannāradīye-‘brāhmaṇānbhojayecchaktyā dadyādvai dakṣiṇāṃ tathā | tataḥ svabandhubhiḥ sārdhaṃ nārāyaṇaparāyaṇaḥ | kṛtapañcamahāyajñaḥ svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ|’ iti | śātātapo'pi-‘upavāsaṃ dvijaḥ kṛtvā tato brāhmaṇabhojanam | kārayetsaguṇastena upavāso hi jāyate |' iti | pāraṇaṃ ca naivedyatulasīyuktenānnena kartavyam | taduktaṃ skandapurāṇe 'kṛtvā caivopavāsaṃ tu yo'śnāti dvādaśīdine | naivedyaṃ tulasīmiśraṃ hatyākoṭinivāraṇam |' iti | tataḥ śrīhariguṇavarṇanādibhirdivasamativāhya sandhyāhomaṃ vidhāya devatārcanaṃ kṛtvā mahānīrājanādimahotsavaṃ ca kṛtvā uktaniyamavānīśaṃ smarandevasya purataḥ svapyāditi | iti kāmyaikādaśīvratānuṣṭhānavidhiḥ

Linked texts (12)