Nrisimhaprasada p176

p176

gugguluvidhau ghṛtagrahaṇaṃ madhuna upalakṣaṇārtham | "ghṛtādvā tilatailādvā nānyaddadyāttu dīpakam" iti smaraṇāt | vikalpastu sambhavāsambhavābhiprāyeṇa | tathaivābhihitaṃ viṣṇudharmottare— "dhūpārthe gugguluṃ dadyād ghṛtayuktaṃ madhūtkaṭam" iti | prāṇyaṅgadhūpaniṣedhastu viṣṇūktaḥ | "jīvajaṃ ca sarvaṃ na dhūpārtham"ti | jīvajaṃ kastūryādi | candanakuṅkumakarpūragurupaṅkānyanulepanārtha iti | dīpaviṣaye śaṅkhaḥ— "ghṛtena dīpo dātavyastathā cānyauṣadhīrasaiḥ | vasāmedodbhavaṃ dīpaṃ prayatnena vivarjayet" iti | oṣadhīrasaṃrityatra dīrghatā chāndasī | anyo'pi kaścidviśeṣaḥ | tatra kātyāyanaḥ— "tailamudvartanaṃ snānaṃ dantadhāvanameva ca | kṛtaṃ romanakhebhyastu dadyāttebhyo'pare'hanī"ti | tatra karmaṇaḥ snānāderdātumaśakyatvāttatkarmaṇā karmasādhanadravyaṃ lakṣyate | tataśca snānasādhanaṃ dravyaṃ deyamapi tailamaniṣiddhatithāveva deyam , tatra tailapratiṣedhāt | tailasyādeyatve'pi āmalakodakaṃ dadyāt | tadapi dvādaśaghaṭīṣu vṛttāsu deyam | "anhaḥ ṣaṭsu muhūrteṣu gateṣvatha ca tān dvijān | pratyekaṃ preṣayan preṣyān pradāyāmalakodakam" iti mārkaṇḍeyavacanāt | āmalakadānamapi amāvāsyāvyatiriktaviṣayam | “amāyāṃ dhātrīphalairna snāyāt” iti smaraṇāt | tatrāpi viśeṣo devenābhihitaḥ— “tailamudvartanaṃ snānaṃ snānīyaṃ ca pṛthagvidham | pātrairaudumbarairdadyāt vaiśvadevikapūrvakam” iti | tāmraghaṭitaṃ pātramaudumbaram | śrāddhakṛt nakhaśmaśrucchedanaṃ na kārayet iti tattadviṣayam | tathā śrāddhadeśe ca etāvatī sāmagrī sampādanīyā-kuśa yavatilakāṃsyamāṣapātrāṃrrājatāśramadhupuṣpadhūpadī pācandanabhṛṅga rājaśrītulasīdalā'niṣiddhanānājātīyasugandhipuṣpakapūrrāgurukkuṅku masugandhicandana kṣaudra kṣaumasūtramekṣaṇa jartila vṛṣīrūpā''sana nepālakambala rūpyakhaḍgapātradauhitraprabhṛtayaḥ sampādanīyāḥ | madhyāhnaḥ aṣṭamamuhūrtādaparaḥ kālaḥ | mukhyatilābhāve jartilāḥ | tallakṣaṇam— “jartilāstu tilāḥ proktāḥ kṛṣṇavarṇā vanebhavāḥ | aṭavyāṃ ye samutpannāḥ akṛṣṭaphalinastathā || te vai śrāddhe pavitrāḥ syuḥ tilāste jartilāstilāḥ” iti āpastambena praśastatayā'bhidhānāt | nimantritabrāhmaṇānāmupaveśanārthaṃ vṛsīrūpāsanāni | “kutupaṃ ca sa vai dadyādi”ti manusmaraṇāt | nepāladeśaprabhavameṣādiromanirmitaḥ kambalaḥ kutupaḥ | tathā ca smṛtyantaram— “madhyāhnaḥ khaḍgapātraṃ ca tathā nepālakambalam | rūpyaṃ darbhāstilā gāvo dauhitraścāṣṭamaḥ smṛtaḥ" iti | tathā— “śrāddhe trīṇi pavitrāṇi dauhitraḥ kutapāstilāḥ" iti | kuṃ tāpayatīti kutapaḥ | "pāpaṃ kutsitamityāhustasya santāpakārakam | aṣṭāvete yatastasmātkutapā iti viśrutāḥ" iti smaraṇāt | tathā bhojanārthamarghyārthaṃ ca pārarṇarājatatāmra kāṃsyapātrāṇi | parṇāni palāśasyaiva | "na mṛnmayāni kurvīta bhojane daivapitryayoḥ | palāśebhyo vinā na syuḥ parṇapātrāṇi bhojane" ityatri smaraṇāt | ardhyārthaṃ tvanyaparṇāni niṣiddhāni khādiraudumbarāṇyarghapātrāṇi | "athavāṃ mṛnmayāni syurapi parṇapuṭāstathe"ti smaraṇāt | vastrāṇi ca brāhmaṇārthe kauśeyakṣaumakārpāsadukūlāni | “kauśeyaṃ kṣaumakārpāsaṃ dukūlaṃmahataṃ tathā | śrāddha etāni yo dadyāt kāmānāpnoti puṣkalān" iti smṛteḥ | tasmātpūrvoktadarbhādimekṣaṇāntaṃ dravyaṃ sampādya snātvā śuklavastraparidhānaṃ kuryāt | “snāto'dhikārī bhavati daive pitrye ca karmaṇi" iti, “śrāddhakṛcchuklavāsāḥ syād" ti ca smaraṇāt | pādyamācamanīyaṃ ca sa prayacchedyathāvidhi" | kṛtāñjaliḥ (pādyamācamanīyaṃ ca ) svāgatamityuktvā''camanāṃrthamudakaṃ dadyāt | tatra mārkaṇḍeyaḥ— tataḥ snānānantarametāvatkarma kartavyamiti prāha yamaḥ— “tataḥ snātvā nivṛtto yaḥ pratyutthāya kṛtāñjaliḥ | “snātaḥ snātānsamāhūtān svāgatānarhayetpṛthak | sthito deśe vivikte tu prakīryya tilabarhiṣo”ti | anena prakāreṇa snātān brāhmaṇān svayaṃ ca snātaḥ sannāhūya śrāddhaṃ prārabhet | atra sarvaṃ daivaṃ prādakṣiṇyeena kāryam | pitryaṃ ca savyena vinā pariveṣaṇam | tathā ca gṛhyasūtrakārāḥ—“prādakṣiṇyena sarvaṃ kāryamānidhanāt śrāddhaṃ parisamāpyeriti” | tathā— manurapi— “prācīnāvītinā samyagapasavyamatandriṇā | pitryamānidhānātkāryaṃ vidhivaddarbhapāṇinā”