Nrisimhaprasada p198
Nṛsiṃhaprasāda p198
- Language
- Sanskrit
p198
“goṣṭhodumbarikā phalgu rarāṭīphalguvāṭikā” | gavāmupaveśanārthā goṣṭhā | “nāyasena samaṃ naiva śrāddhe tu pariveṣayet | tasmādantaritaṃ deyaṃ parṇenātha tṛṇena ve”ti | tataśca ekahastapratiṣedha ānayanaviṣayaḥ pariveṣaṇaṃ tvekenaiva vāmasya niṣedhāt | atra bhoktrā bhāganikṣepādārabhya vidhānaphalakaparyuntamaśūnyameva pāṇinā tatpātraṃ karttavyam | “ubhayorhastayormuktaṃ pitṛbhojyaṃ niveditam | tadantaraṃ pratīkṣante hyasurā duṣṭacetasaḥ | tasmāttadanyahastena kuryādannamupāgatam | bhājanaṃ ca samālabhya tiṣṭheddhālopaṇāvadhi” | ata ekahastena pātreṇa pariveṣaṇīyam ityalam | pūrvaṃ pariveṣaṇaṃ vidhāya paścāttryaktavyam | anyathā doṣaśravaṇāt | tataḥ pūrvameva stokaṃ stokaṃ sarvamapi deyam | vidyamāneṣu śākapākādiṣu yadrocate tad grāhyam | anyat parityājyamityanupapannatvāt | atrāyaṃ saṅkalpaḥ | pṛthivī te pātramityanena svāhāntena pātramabhimantrya idaṃ viṣṇurityanayarcā anne dvijāṅguṣṭhaṃ niveśya avagāhya ca vaiśvadeve yajñopavītī viṣṇo havyaṃ rakṣasva kavyaṃ cetyuktvā anantaraṃ viśvebhyo devebhya idamannaṃ pariviṣṭaṃ parivekṣyamāṇamātṛpteriti ṛjudarbhayava Terra hāya prapitāmahāya ca nivedyāpośānaṃ dadyāt | tadāha yogī— “dattvā'nnaṃ pṛthivī pātramiti pātrābhimantraṇam | kṛtvedaṃ viṣṇurityanne dvijāṅguṣṭhaṃ niveśayet | viṣṇo havyaṃ ca kavyaṃ ca brūyādrakṣeti vai kramāt | vāriṣvannapradatteṣu tamaṅguṣṭhaṃ tataḥ kṣipet” iti || aṅguṣṭhaniveśane viśeṣaḥ | “parivṛtya ca nāṅguṣṭhaṃ dvijasyānne niveśanam | yaḥ karoti dvijo mohāttadvai rakṣāṃsi gacchati” iti || nanu kvacit— “agnaukaraṇahīne tu śrāddhe saṅkalpaje tathā | nā'ṅguṣṭhena spṛśedannaṃ madhu vātā ṛcaṃ japet” iti niṣedho dṛśyate | anupapannamidaṃ pariśiṣṭabaudhāyanādivākyairvirodhāt | tatra hi aṅguṣṭhapariveṣaṇaṃ dṛśyate | ato yatkiñcideva | atrātriḥ— “hastenāmuktamannādyamidamannamudīrayet ! svāheti ca tataḥ kuryuḥ svasattāvinivartanam” || idaṃ vaiśvadevaviṣayam | pitṛviṣaye— “gotrasambandhināmāni tvidamannaṃ tataḥ svadhā | pitṛkramādudīryeti svasattāṃ vinivartayet” iti || svasvatvanivṛttistu idaṃ devebhyo na mametyevaṃrūpā | etacca dampatī kuryātām | trikāṇḍamaṇḍanā atrāhaḥ | "tyāgaṃ tu sarvathā kuryāt tatrāpyanyatarastayoḥ | ubhāvapyasamarthau cet niyuktaḥ kaścana tyajet” iti || idameva smṛtiratnāvalīkārāṇāmabhimatam | tatastutyamabhidhatte laghupamaḥ"annahīnaṃ kriyāhīnaṃ mantrahīnaṃ ca yadbhavet | sarvamacchidramityuktvā tato yatnena bhojayet" || atra viśeṣaḥ - atropaviṣṭadvijairniṣedhād balidānaṃ na kāryam | "pitṝṇāmannamādāya baliṃ yastu prayacchati | steyena brāhmaṇastena sa sarvaḥ steyakṛdbhavet” iti bharadvājasmaraṇāt | atrātriśca"datte vā'pyathavā'datte bhūmau yo nikṣiped balim | tadannaṃ viphalaṃ yāti nirāśaḥ pitṛbhirgataiḥ" iti || anantaraṃ kṛtyamucyate | tatra pracetāḥ"apośānamathādāya sāvitrīṃ trijapedatha | madhu vātā iti tricamadhītyaikaṃ trikaṃ tathā” iti | savyāhṛtikāṃ sāvitrīṃ japet | tathā vyāsaḥ"juṣadhvamiti te coktvā samyagvidhṛtabhājanāḥ | kṛtamaunāḥ samaśnīpurapośānādanantaram” iti || atrāvasare apahatā iti sarvatastilān vikiret | atra mantraḥ"yajñeśvaro havyasamastakavyabhoktā'vyayātmā harirīśvaro'tra | yakṣaṃ nidhānā dayayantu sadyo rakṣāṃsyaśeṣāṇyasurāśca sarve" | ityuccāryya dviguṇadarbhatilodakaṃ gṛhītvā oṃ bhūrbhuvaḥ svaḥ tattsamaddhvamiti vinītaḥ san komalayā vācā brūyāt | pitṛsvarūpī janārddano vāsudevo bhagavān śrīhariḥ prīyatām
Linked texts (3)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Pracetassmṛti (fragments) — Sanskrit
- Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit