Nrisimhaprasada p84.4
Nṛsiṃhaprasāda p84.4
- Language
- Sanskrit
p84.4
dīrghanālā nālikā agrabhāge'pallavā | śaṇacchatrākaṃ śilīndhraḥ, kumbhī śrīparṇikā | kambukaṃ vṛntālābukam | gṛñjanaṃ viṣaliptaśastrahataṃ mṛgamāṃsam | taduktam – “viṣaliptena śastreṇa mṛgo yaḥ parihanyate | abhakṣyaṃ tasya tanmāṃsaṃ taddhi vai gṛñjanaṃ smṛtam” iti | athavā raktanālaṃ gṛñjanam | taduktaṃ suśrute“raktanālaṃ gṛñjanakamiti | raktakandaviśeṣo gṛñjanam | sa ca palāṇḍuviśeṣaḥ | idaṃ gṛñjanaṃ sarvathā'bhakṣyameva | tathā purāṇe“laśunaṃ gṛñjanaṃ caiva palāṇḍuṃ piṇḍamūlakam | kalambānyapi cānyāni hīnāni rasagandhataḥ” iti | kecittu śabdārthānabhijñā gṛñjanabhrāntyā gājaramabhakṣyaṃ manyante tadvicārāsaham , bhakṣyamūleṣu gājarasya pāṭhāt | taduktaṃ brahmāṇḍapurāṇe“vaikaṅkataṃ nārikelaṃ śṛṅgāṭakaparūṣakau | pippalī marīcaṃ caiva kaṭphalaṃ bṛhatīphalam || nāraṅgaṃ cātra vai deyaṃ dīrghamūlakameva ce”ti | tacca mūlakaṃ caturvidham | yadavocaddhanvantariḥ - svapraṇīte āyurveda nighaṇṭau"mūlakaṃ haritparṇaṃ ca mūlikākṣārasevitam | nīlakandaṃ mahākandaṃ ruciṣyaṃ hastidantakam || cāṇakya mūlakaṃ cānyacchālaiyaṃ marusaṃbhavam | śākhāmarkaṭakaṃ miśraṃ viṣṇuguptamanaṃ tathā || caturthamūlikaṃ cānyannirdiṣṭaṃ taddhi gājaram | pītakaṃ madhuraṃ svādu tacca nāraṅgavarṇakami"ti || nanvetadeva gṛñjanamiti cennaivam | suśrutakārādibhirgājarāt gṛñjanasya bhedenābhihitatvāt | gṛñjanaṃ prakṛtya"kando mahauṣadhaṃ, mahākando'nyo, gṛñjano dīrghapatrakaḥ" iti| "palāṇḍuryavaneṣṭaśca lākṣāko drudrumaḥ smṛtaḥ | laśunaṃ dīrghapatraśca picchagandho mahauṣadham ||
Linked texts (1)
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit