Pramāṇa · Search · About · API

Prataparka 2.p20

Pratāpārka 2.p20

Language
Sanskrit

2.p20

saṃvijñānabahuvrīhiṇā sarvadaivaśrāddhānāṃ, mukhyavṛddhiśrāddhasyā'tithyaprayuktatvena tannirṇayānupayogaḥ | vṛddhipadaṃ svanimittakaśrāddhalakṣakam | pañcamaṃ sāmyasya | hrāsavṛddhyādicodanākharvadaryādivākyamityarthaḥ | hrāsādikantvāha vyāghraḥ— “kharvodaryastathā hiṃsā trividhaṃ tithilakṣaṇam | kharvadaryau parau pūjyau hiṃsā syātpūrvakālikī ||” iti kharvaḥ sāmyaṃ daryo vṛddhiḥ | hiṃsā kṣayaḥ | ete ca vṛddhisāmyakṣayāḥ, pūrvatityapekṣayā | yathā-ekā pūrve'hnimadhyāhnādadhikā vardhate'nyā'pyanyasmiṃstathaivapūrvatittheradhikā | kharvaḥ samatithiḥ | pūrvadine madhyāhnavyāpinyanyā'pyanyasmindine tāvatyeveti | hiṃsātitherhrāsaḥ | tadyogāttithirapi hiṃsetyucyate | yathaikā pūrvadine madhyāhnānnyūnā'nyā'pyanyasmiṃstathaiva pūrvatithernyūneti | tataśca vṛddhisāmyayoruttarākṣaye tu pūrvetyarthaḥ | karmakālavyāpyalābhe tu karmopakramakālagā tithirgrāhyā | karmopakramakālagā tu kṛtibhirgrāhyā, na yugmādara iti dīpikokteḥ | “yāṃ tithiṃ samanuprāpya udayaṃ yātibhāskaraḥ |2 sā tithiḥ sakalā jñeyā snānadānajapādiṣu ||” iti ca devalavacanābhyāṃ yaduktamudayāstamaya gatatitheḥ sākalyapratipādanaṃ tatpramāṇāntareṇa pūrvasyā uttarasyā cātithergrāhyatve siddhe tadaharbhāge titherabhāve'pi tatraitra tatkarmānuṣṭhānārthamupodvalakaṃ ca yathedaṃ sūryodayādūrdhvamastamayātpūrvaṃ vā vartamānāyāstithervakṣyamāṇaśuklakṛṣṇāvākyam | yugmavākyātkharvādivacanādvā grāhyatvaṃ sākalyapratipādanaṃ ca tattatra trimuhūrttāvarasatvena tu tato nyūnasattve udite davataṃ bhānau pitryaṃ cāstamite ravau | dvimuhūrttaṃ trirahnaśca sā tithirhavyakavyayoriti viṣṇudharmottaravacanāt | udite bhānau dvimuhūrttaṃ daivataṃ asmindine astaṅgatumārabdhe'hnastrimuhūrttaṃ pitryamityarthaḥ | atra yadyatyudaye dvimuhūrttasattāpyuktā | tathāpi sānukalpaḥ trimuhūrtto3māyātithiḥ kṣayagāminī | dvimuhūrttā'pi karttavyā yā tithervṛddhigāminīti dakṣavacane api śabdena na dyotanāt | pūrvāhne'pyapi śabdānvayāttasya pratiṣedhena tātparyaṃ, kintūttarāddhagatānukalpavidhāvevāpaurvāhnikāstu tithayo daive kāryāḥ prayatnata iti yājñavalkyakyavacanācca