Smriticandrika 16.p29
Smṛticandrikā 16.p29
- Language
- Sanskrit
16.p29
daivaviprakare'nagniḥ kṛtvā'gnaukaraṇaṃ dvijaḥ | iti yamena vaiśvadaivikabrāhmaṇapāṇāvagnaukaraṇahomavidhānāt | evañca vrīhiyavavatpitryavaiśvadaivikabrāhmaṇapāṇyorvikalpo vedita vyaḥ | daivaviprakarahomapakṣe'pi hutaśeṣaṃ pitryabrāhmaṇabhojanapātreṣveva nikṣipet | tathāca vāyupurāṇaṃ — hutvā daivakare'nagniḥ śeṣaṃ pitrye nivedayet | na hi smṛtāśśeṣabhājo viśvedevāḥ purāṇagaiḥ || daivaviprakarādanyatra pitṛviprapāṇyagnau home'pi hutaśeṣabhājo viśvedevā na bhavantīti jñāpayituṃ na hi smṛtāśśeṣabhājo viśvedevā iti sāmānyenoktam | yata eva sāmānyena śeṣa bhājo viśvedevā na bhavantīti ata eva viśeṣeṇa purāṇāntare śeṣadānaṃ pratiṣidhyate— agnaukaraṇaśeṣaṃ tu na dadyādvaiśvadaivike | iti | agnaukaraṇahomaṃ vaiśvadaivikabrāhmaṇapāṇau kurvannapyekabrāhmaṇapāṇāveva kuryāt, guṇānurodhena pradhānānāvṛtteragnitvenaikaviprapāṇāvevānuṣṭheyatvāt | tadetaduktaṃ vāyupurāṇe— vaiśvadaive yadyekasmin bhaveyuḥ dvayādayo dvijāḥ | tadaikapāṇau hotavyaṃ syādvidhirvihitastathā || yadyekasmin vaiśvadaivikabrāhmaṇabhojanakarmaṇi dvau catvāraḥ ṣaḍityevaṃ yugmasaṅkhyayā dvayādayo viprā daivitvena bhaveyuḥ tadaikasya prathamopaviṣṭasya viprasya pāṇau hotavyaṃ tatrāhutividhirvihitassyādanuṣṭhito bhavedityarthaḥ| evaṃ brāhmaṇapāṇāvagnaukaraṇahomaṃ kariṣye karavā karavāṇīti vā brāhmaṇānujñāpanaṃ, tathā'stviti brāhmaṇaiḥ prativacanaṃ bhavedityāha śaunakaḥ—‘anagnikaścedādyaṃ gṛhītvā bhavatsvevāgnaukaraṇamiti pūrvavattathā'stu’ iti | anagnikaścet brāhmaṇapāṇāvagnaukaraṇahomaṃ kuryāccet| ādyaṃ ghṛtāktamannam| pūrvavat brāhmaṇānujñāpanamiti śeṣaḥ | tathā'stviti brāhmaṇānāṃ prativacanamiti śeṣaḥ | yattu smṛtyarthasāre'bhihitaṃ—‘pāṇihome tvidhmamekṣaṇaviprānujñā na santi’ iti, tatra viprānujñābhāvoktiretadvacanādarśananibandhanetyupekṣaṇīyā | mekṣaṇābhāvoktirapi cintyā, mekṣaṇakāryasya vidhyadarśanāt | yacca tatraivābhihitaṃ ‘parisamūhanaparyukṣaṇe staḥ’ iti, tadapi cintyaṃ, tayordṛṣṭakāryasya dhūlyapagamāderatrābhāvāt | niyamādṛṣṭamātrasyāprayojakatvāt | yasya tvadṛṣṭasaṃskāraḥ kāryaṃ paristaraṇasya tadatrāsti | tathāca yamaḥ—