Pramāṇa · Search · About · API

Smriticandrika 19.p84

Smṛticandrikā 19.p84

Language
Sanskrit

19.p84

buddhimāniti vadan māṃsabhakṣaṇapratiṣedhakaśāstrabalābalavicāreṇa bhojyābhojye nirdhārya pravṛttinivṛttī kartavye iti darśayati | tena māṣamāṃsādikaṃ pitṛsevitamapi anvādhānadine kṛtānvādhānena na bhakṣayitavyaṃ, 'amāṣamāṃsaṃ vrataṃ vratayet' iti śrutyā pratiṣedhāt | akṛtānvādhānenānagninā ca pañcadaśyāmapi pitṛsevitaṃ māṃsaṃ 'bhuñjīta pitṛsevitam' ityevaṃvidhavacanairvihitatvādbhakṣayitavyam | 'āsaptamaṃ kulaṃ hanti' ityanuvṛttau 'māṃsādane pañcadaśī' iti pañcadaśyāṃ māṃsabhakṣaṇaniṣedhakavacanasya rāgaprāptamāṃsabhakṣaṇaviṣayatayā vaidhamāṃsabhakṣaṇāpratiṣedhakatvāt | yattu madhumāṃsapāyasādikaṃ dravyaṃ āṣāḍhādimāsacatuṣṭayādau na bhakṣayāmīti saṅkalpya tatpālananiṣṭho vratī puruṣaḥ tenāpi pitṛsevitaṃ madhumāṃsapāyasādikaṃ bhakṣayitavyam | kṛte'pi bhakṣaṇe vaidhatvena vratabhaṅgābhāvāt | tathāca bṛhaspatiḥdaive niyuktaḥ śrāddhe vā niyamaṃ na visarjayet | niṣiddhaṃ kurvatāṃ doṣastadvadvaidhamakurvatām || māṃsāśanasya vaidhatvānna vratacyutiraśnatām | iti | niyamaṃ 'pariviṣṭaṃ bhuñjīraṃste'pi vāgyatāḥ' iti smṛtyuktam | niyuktagrahaṇaṃ śrāddhakarturapi pradarśanārthaṃ, vaidhamakurvatāṃ doṣahetorubhayatra samānatvāt | yattu smṛtyantaraṃmadhumāṃsanivṛttānāṃ śrāddhakarmāṇi kurvatām | pātrasthagandhamāghrāya pitṛṇāmanṛṇo bhavet || iti, tat mahājanaparigrahābhāvena mūlapramāṇānumāpakatvādupekṣaṇīyam | keṣāṃcitparigraheṇāpi samūlatve vānaprasthayatibrahmacāriviṣayatvān na bārhaspatyavacanavirodhaḥ | yataścobhayathā virodhaparihārasamarthanaṃ devasvāminā kṛtam | evameva paśuyāgāda!vapi na māṃsabhakṣaṇe vratabhaṅgaḥ | yadāha bṛhaspatiḥkratau śrāddhe tadaṅgatvādviprājñābhaṅgato vṛtaḥ | bhakṣyatvādanuyoge'pi khādan māṃsānyapi vratī || rogeṇa yukto vidhivaddhutaṃ vipravṛtastathā | māṃsamannāccaturveṣā parisaṅkhyā prakīrtitā || iti | vṛtaḥ madhuparkādau vipravṛtaḥ | rogeṇa yuktaḥ dīrgharogeṇa | nigamopyanujñāpakṣa eva pitṛsevitabhojananiyama māha—'anujñāto gṛhyān bālavṛddhāṃśca paritoṣya bhuñjīta' iti | gṛhyān gṛhe svānujñayā vartamānān | caśabdo bhaginyādeḥ parigrahārthaḥ | ata evādipurāṇam— bhaginyo bāndhavāḥ pūjyāḥ śrāddheṣu ca sadaiva hi | dāridryopahatā dīnāḥ bhinnāṅgāścādhikāṅguḷiḥ || vṛddhājātaviraktāśca vyādhibhāraprapīḍitāḥ | ete bhojanamarhanti bhoktussarvatra sarvadā || vandimāgadhasūtāśca tauryatrikavidastathā | alabdhalābhāḥ śrāddheṣu nāśayanti mahadyaśaḥ || tasmātte'pi vibhaktavyāḥ svakaḷatraṃ vibhajyatā | iti | bhoktuḥ sampannasya gṛhe iti śeṣaḥ | kaḷatragrahaṇaṃ putrāderapi pradarśanārtham | ata eva bṛhaspatiḥ— evaṃ devān pitṝṃścaiva tarpayitvā dvijottamaḥ | putramitrādisahito gṛhastho bhoktumarhati || iti | dātṛbhoktrordvayorapi niyamāntaramāha sa eva— tāṃ niśāṃ brahmacārī syācchrāddhabhukśrāddhakṛtsaha | anyathā vartamānau tu syātāṃ nirayagāminau || matsyapurāṇe'pi— punarbhojanamadhvānaṃ yānamāyāsamaithunam | śrāddhakṛcchrāddhabhukcaiva sarvametadvivarjayet || svādhyāyaṃ kalahaṃ caiva divāsvāpaṃ tathecchayā

Linked texts (1)