Smriticandrika 9.p23

9.p23

tyanvayaḥ | pitṛkārye svataḥ kṛṣṇapakṣasyaiva grāhyatvāt kṛṣṇaikādaśītopyamāvāsyāyāḥ pitṛkārye śraiṣṭhyaṃ daṇḍāpūpikānyāyasiddhamiti boddhavyam | yattu ṣaṭtriṃśanmataṃmāsike'bde tu saṃprāpte tvantarā mṛtasūtake | vadanti śuddhau tatkāryaṃ darśe vā'pi vicakṣaṇāḥ || iti, tadetat 'tānyeva tu punaḥ kuryāt' iti vihitānumāsikaśrāddhaviṣayam | ekoddiṣṭamāsike pūrvamevānukalpakālasyoktatvāt | tatra śuddhacanantarakālo mukhyakālatvācchreṣṭhaḥ | darśakālastato jaghanyaḥ, mukhyakālapratyāsattyabhāvāditi mantavyam | tathāca ṛśyaśṛṅgaḥśucibhūtena dātavyaṃ yā tithiḥ pratipadyate | sā tithistasya kartavyā na tvanyā vai kadācana || iti | ayamarthaḥ-śucibhūtena tāvaddātavyam | tena mukhyakāle śuddhyasambhave śuddhacanantaraṃ yā tithiḥ pratipadyate labhyate sā tithistasya kartavyā karmopakramātprāk sādhyatayā kathañcidanuṣṭheyā na tvanyā, mukhyā tithirāśaucadūṣitā kadācana nānuṣṭheyeti | āśaucadūṣitā mukhyā tithirrnānuṣṭheyetyāha sa evatithicchedo na kartavyo vinā''śaucaṃ yadṛcchayā | piṇḍaṃ śrāddhaṃ ca dātavyaṃ vicchittiṃ naiva kārayet || yadṛcchayā svecchayā | śrāddhaṃ brāhmaṇatarpaṇam | caśabdenāgnaukaraṇamapi kartavyamiti samuccinoti | śrāddhaśabdenātra brāhmaṇatarpaṇamātramupacārāducyate, na mukhyārthatayā, agnaukaraṇabrāhmaṇatarpaṇapiṇḍadānātmakakarmatrayasamudāyasyaiva mukhyārthatvāt| tathāca devasvāminā śrāddhaśabdārtha evameva samyaṅnirūpitaḥ— piṇḍābhāve'pi nityādau śrāddhaśabdaprayogataḥ | śrāddhaśabdo na piṇḍeṣu nāpi ca dvijabhojane || atithyādau bhujāsatyāṃ śrāddhaśabdāprayogataḥ | pitṝnuddiśya vittyādityāgamātraṃ na caiva hi || tarpaṇāderapi prāptestyāgastatrāpi dṛśyate | vidvanmatānyupādāya mama tvetaddhṛdi sthitam || homaśca piṇḍadānaṃ ca tathā brāhmaṇatarpaṇam | śrāddhaśabdābhidheyaṃ syādekasminnaupacārikaḥ || iti | ‘vicchittiṃ naiva kārayet’ iti ṛśyaśṛṅgavacanasyāyamarthaḥ—kṛtsnasya śrāddhaśabdārthasya kartumaśakyatve'pi tadekadeśamātraṃ vā yathāsāmarthyaṃ kuryāt | sarvathā karmavicchittiṃ naiva kuryāditi | ata eva nigamaḥ—‘āhitāgneḥ pitrarcanaṃ piṇḍaireva brāhmaṇānapi vā bhojayet’ iti | atra yathāsāmarthyaṃ vyavasthā | tataśca dvitīyapakṣāsāmarthye prathamoktaḥ pakṣaḥ || iti smṛticandrikāyāṃ gauṇaśrāddhakālāḥ, atha śrāddhadeśāḥ. tatra viṣṇudharmottaredakṣiṇāpravaṇe deśe tīrthādau vā gṛhe'pi vā | bhūsaṃskārādisaṃyukte śrāddhaṃ kuryātprayatnataḥ