Pramāṇa · Search · About · API

Kalanirnaya (Kalamadhaviya) 10.p23

Kālanirṇaya (Kālamādhavīya) 10.p23

Language
Sanskrit

10.p23

rohiṇīyogasya ca jayantī-nāmakatvaṃ jayantī-lakṣaṇa-pratipādakaiḥ smṛtivākyairavaseyam| tāni ca vākyānyudāharāmaḥ| viṣṇudharmottare,— “rohiṇī ca yadā kṛṣṇe pakṣe'ṣṭamyāṃ dvijottama| jayantī nāma sā proktā sarva-pāpa-harā tithiḥ”—iti| sanatkumārasaṃhitāyām,— “śṛṇuṣvāvahitorājan kathyamānaṃ mayā'nagha| śrāvaṇasya ca māsasya kṛṣṇāṣṭamyāṃ narādhipa|| rohiṇī yadi labhyeta jayantī nāma sā tithiḥ”—iti| skānde,— “prājāpatyena saṃyuktā aṣṭamī tu yadā bhavet| śrāvaṇe bahule sā tu sarva-pāpa-praṇāśinī|| jayaṃ puṇyañca kurute jayantīmiti tāṃ viduḥ”– iti | viṣṇurahasye,– “aṣṭamī kṛṣṇapakṣasya rohiṇī-ṛkṣa-saṃyutā | bhavetprauṣṭhapade māsi jayantī nāma sā smṛtā”– iti | paurṇamāsyanteṣu māseṣu svīkṛteṣu śrāvaṇyāṃ pūrṇimāyāṃ śrāvaṇamāsasya samāptatvāduparitanīṃ pratipadamārabhya bhādrapadamāsaityabhipretya prauṣṭhapada ityuktam | viṣṇudharmottare,– “prājāpatyarkṣa-saṃyuktā kṛṣṇā nabhasi cāṣṭamī | sopavāsohareḥ pūjāṃ tatra kṛtvā na sīdati”– iti | vasiṣṭhasaṃhitāyām,– “śrāvaṇe vā nabhasye vā rohiṇī-sahitā'ṣṭamī | yadā kṛṣṇā narairlabdhā sā jayantīti kīrttitā || śrāvaṇe na bhavedyogonabhasye tu bhavet dhruvam | tayorabhāve yogasya tasmin varṣe na sambhavaḥ”– iti | atra, śrāvaṇe,– iti mukhyaḥ kalpaḥ | nabhasye,–ityanukalpaḥ| yadi vā śrāvaṇe yadi vā nabhasye, sarvvathā'pi rohiṇī-kṛṣṇāṣṭamī-yogojayantītyetadavivādam | purāṇāntare,– “rohiṇī ca yadā kṛṣṇe pakṣe'ṣṭamyāṃ dvijottama | jayantī nāma sā proktā sarvva-pāpa-harā tithiḥ”– iti | tadevametaiḥ smṛti-vākyairjayantyāḥ kṛṣṇāṣṭamī-rohiṇī-yoge svarūpe sati pūrvvodāhṛta-phala-kāminastādṛśayoge godohana-dadhyādivadguṇena vidhīyate | kāmye tu jyotiṣṭome guṇa-viśeṣena ko'pi phalāya vihitaḥ | ataḥ kāmyajyotiṣṭoma-vaiṣamyād godohana-dadhyādi-sāmyācca pūrvodāhṛtaphala-vākyāni prakṛte nitye janmāṣṭamī-vrate guṇa-phala-pratipādakatvenopapadyante | tathā sati yathā darśapūrṇamāsābhyāmanyaḥ kaścit paśu-phalako godohana-saṃjñakoyāgonāsti kintu guṇaeva kevalaṃ godohanam, tathā na janmāṣṭamī-vratādanyajjayantī-vrataṃ kintu prakṛtaeva vrate phalāya guṇa-vidhirityevaṃ prāpte brūmaḥ, - vrata-dvayamidaṃ bhavitumarhati | kutaḥ ? nāma-bhedāt, nimitta-bhedāt, rūpa-bhedāt, śuddhamiśra-bhedāt, nirdeśa-bhedācca | tathāhi | pūrvodāhṛteṣu akaraṇe pratyavāya-pratipādaka-smṛtivākyeṣu janmāṣṭamī-vratamityeva nāma vyavahṛtam | tathā pūrvodāhṛteṣu jayantī-vratamiti nāma vyavahāraḥ | nāma-bhedācca karma-bhedojyotiradhikaraṇe ( mī0 2a0 2pā0 8sū0) vyavasthitaḥ | asya cādhikaraṇasya saṅgrahakāvetau ślokau bhavataḥ, - "athaiṣajyotirityutra guṇovā karma vā pṛthak | guṇaḥ sahasradānātmā jyotiṣṭome hyanūdite | atheti prakṛte cchinnaetacchabdo'g-ge vadet || saṅkhyāyevānya-karmatvamutpatti-gata-saṃjñayā"-iti

Linked texts (4)