Kalanirnaya (Kalamadhaviya) 4.p31

4.p31

etameva vibhāgamabhipretya kaścinmantraḥ saṅgavakālamavalaṃbya vyavajahāra | taṃ mantrañca bahvṛcā āśvinasūkte āmananti,— “utā yātaṃ saṅgave prātarahnomadhyandina uditā sūryyasya | divā naktamavasā śantamena nedānīṃ pītiraśvināgatāna”—iti | asminmantre, prātaḥ-saṅgava-madhyandinānāṃ sva-saṃjñābhirvyāhṛtatvāt avaśiṣṭayorbhāgayorapyetattritayamupalakṣaṇaṃ draṣṭavyam | taittirīyabrāhmaṇe, yathoktānāṃ pañcānāṃ prātarādīnāṃ bhāgānāṃ madhyavarttiṣu caturṣu sandhiṣvagniṣṭomokthyaṣoḍaśyatirātrākhyānāñcatasṛṇāṃ somasaṃsthānāṃ nirmāṇaṃ vaktuṃ yathokta-pañca-bhāgāḥ sādhiṣṭhātṛdevatāḥ samāmnātāḥ,—“devasya savituḥ prātarmitrasya saṅgavaḥ bṛhaspatermadhyandinaṃ bhargasyāparāhlaḥ varuṇasya sāyam”—iti | chandogāśca saptabhaktyupetasya sāmnaḥ ādityātmanopāsanaṃ vaktumādityasya sambandhinaḥ kālabhedānvibhajya teṣāṃ hiṅkārādisaptabhaktirūpatāṃ vivakṣantaścāmananti,—“tasya yatpurodayāt sa hiṅkāraḥ| atha yatprathamodite sa prastāvaḥ| atha yatsaṅgavavelāyāṃ sa ādiḥ| atha yatsamprati madhyandine sa udgīthaḥ| atha yadūrdhvaṃ madhyandināt prāgaparāhṇāt sa pratihāraḥ| atha yadūrddhamaparāhlāt prāgastamayātsa upadravaḥ| atha yatprathamāstamite tannidhanam”—iti | vājasaneyino'pyevamāmananti,—“ādityo vai sarvvaṛtavaḥ sa yadaivodetyatha vasanto yadā saṅgavo'tha grīṣmo yadā madhyandino'tha varṣā yadā'parāhno'tha