Kalanirnaya (Kalamadhaviya) 4.p50

4.p50

pṛṣṭvā guruñcopavasenmahādevaṃ smaran muhuḥ" - iti | nanu, pūrvaviddhāyāṃ śuklapratipadi yo'yamupavāso vihitastasya saṅkalpaḥ kiṃ prātaḥ kāryaḥ, kiṃ vā praptitkāle ? nādyaḥ, śramāvāsyā-velāyāṃ pratipadupavāsa-saṅkalpādyogāt | ataeva baudhāyanaḥ, - "yoyasya vihitaḥ kālaḥ karmaṇastadupakrame | tithiyā'bhimatā sā tu kāryyā nopakramojjhitā" - iti | skandapurāṇe,"yoyasya vihitaḥ kālaḥ karmaṇastadupakrame | vidyamāno bhavedaṅgaṃ nojjhitopakrameṇa tu"-iti | na dvitīyaḥ, prātaḥkālasyaiva saṅkalpāṅgatvāt | tathāca smaryyate,"prātaḥ saṃkalpayedvidvān upavāsa-vratādikam” - iti | tathā, - "prātarārabhya matimān kuryyānnakta-vratādikam | nāparāhne na madhyāhne pitryakālau hi tau smṛtau" - iti | atrocyate | yathokta-vacana-balāt prātareva saṃkalpaḥ kāryyaḥ, tadānīṃ jyotiḥśāstra-prasiddha-pratipadabhāve'pi smṛtibhirāpāditāyāḥ pratipadaḥ sattvāt | śrataeva devalaḥ, - "yāntithiṃ samanuprāpya astaṃ yāti divākaraḥ | tithiḥ sā sakalā jñeyā dānādhyayanakarmasu" - iti | atra, dānādhyayanayorupavāsādi-nikhila-daivopalakṣaṇārthatva-vivakṣayā 'karmasu' - iti bahuvacanaṃ nirdiṣṭam | atrāstamayāt pūrvaṃ muhurttatraya-vyāpinīṃ tithiṃ samanuprāpyeti vyākhyeyam | na tu tato'lpavyāptirvivākṣatā | tathā sati, pūrvvokta-vedhābhāvenottara-tithereva grāhyatvaprasaṅgāt | tathā trimuhūrtta-vyāptiḥ skandapurāṇe darśitā,— “yāntithiṃ samanuprāpya yātyastaṃ padminī-priyaḥ | sā tithikhaddine proktā trimuhūrttā yadā bhavet”—iti | śivarahasya-saurapurāṇayorapi,— “yāṃ prāpyāstamupaityarkaḥ sā cetsyāt trimuhūrttikā | dharma-kṛtyeṣu sarveṣu saṃpūrṇānāṃ vidurbudhāḥ”—iti | vṛhaddasiṣṭho'pi,— “yasyāntithāvastamiyātsūryyastu trimuhūrttakaiḥ | yāga-dāna-japādibhyastāmevopakramet tithim”—iti | nanu, sādyantana-trimuhūrtta-śuklapratipadupetāyāntithau prātareva saṃkalpya pratipadupavāsaḥ kāryyaḥ,—iti yugmādi-vākyamāśritya nirṇītaṃ; tithi-kṣaye tathā'stu, sāmya-vṛddhyostu kharva-darpa-vākyāt paredyurupavāsaḥ prāpnotīti cet | maivam | kharvādi-vākyasyaikoddiṣṭādi-viṣayatvāt | tathā ca vyāsaḥ,— “dvitīyā''dika-yugmānāṃ pūjyatā niyamādiṣu | ekoddiṣṭādi-vṛddhyādau hrāsa-vṛddhyādi-codanā”—iti | niyamādiṣvityādi-śabdena, pitrya-karma-vyatirikta-vratopavāsādisakala-karmaṇo grahaṇam | ekoddiṣṭādītyādi-śabdena vivāhādi-maṅgalāṅga-bhūta-śrāddha-vyatirikta-pārvaṇa-śrāddhasya | vṛddhyādāvityādi-śabdena,