Nirnayasindhu 15.3-3

15.3-3

iti nandikā pratipattithiḥ iti maithilāḥ| ṣaṣṭhīti gauḍāḥ
rātrau pūjānirṇayaḥ
tacca pūjanaṃ rātrau kāryam | “āśvine māsi meṣānte mahiṣāsuramardinīm | niśāsu
pūjayedbhaktyā sopavāsādikaḥ kramāt ” iti devīpurāṇāt || saṃgrahepi-“ āśvine māsi
meghānte pratipadyā tithirbhavet | tasyāṃ naktaṃ prakurvīta rātrau devīṃ ca pūjayet || rātrirūpā yato devī divyarūpo maheśvaraḥ | rātrivratamidaṃ devi sarvapāpapraṇāśanam || sarvakāmapradaṃ nṛṇāṃ sarvaśatrunivarhaṇam | rātrivratamidaṃ tasya rātrau kartavyateṣyate || naktavratamidaṃ yasmādanyathā narake gatiḥ” || ityādivacanācca rātrivratatvamevābhipretya mādhavenoktam-tasya naktavratatvāditi || na tu rātribhojanāt || nanu-“māsi cāśvayuje śukle
navarātre viśeṣataḥ | saṃpūjya navadurgāṃ ca naktaṃ kuryātsamāhitaḥ || navarātrābhidhaṃ karma
naktavratamidaṃ smṛtam | āraṃbhe navarātrasya” ityādirūāndāt mādhavotkeśca naktameva
pradhānamiti cenna || ‘navarātropavāsataḥ' ityāderanupapatteḥ | tena pākṣikanaktānuvādoyam
nityānityasaṃyogavirodhāt | na hyagnihotre darśamapakṣe prāptasya dadhnā juhotītyasyeṃdriyakāmahomenuvādo ghaṭate | nityavadanuvādāyogādityuktaṃ vārtike tathātrāpi | tenātra
tadgadeva guṇāt phalamiti jñeyam || nanu rātreḥ karmakālatve tadvyāṃpinī pūrvaiva pratipat
prāpnuyāt || maivaṃ nyāyataḥ prāptāvapi pūrvoktavacanairvādhāt | yathā pūrvedyuḥ karmakālavyāpinīmapi tyaktvā svalpāpi paraiva rāmanavamīti prāguktam | yathā vā niśīthe
satīmapi pūrvā janmāṣṭamīṃ tyaktvā rohiṇīyuktā paraiveti mādhavenoktaṃ tathātrāpi | vastutastu rātreḥ karmakālatvavacasāṃ hemādryādyalikhanāt | samūlatvaṃ vimṛśyameva | 'trikālaṃ pūjayet'
ityādipūrvavirodhācca mādhavoktistu pākṣikanaktānuvāda ityuktam | tasmātsarvapakṣeṣu paraiva
pratipāditi siddham || atra kecinnavarātraśabdo navāhorātraparaḥ “vṛddhau samāptiraṣṭamyāṃ hāse'māpratipanniāśi | prārambho navacaṇḍyāstu navarātramatodharvat” iti devīpurāṇādityāhuḥ
tanna | atihrāsavṛddhayornyūnādhikatvāpatteḥ | atra mūlābhāvācca tena tithivācyevāyam
taduktaṃ--“ tithivṛddhau tithitrāse navarātramapārthakam | aṣṭarātre na doṣoyaṃ navarātratithikṣaye” iti || sa ca navarātraśabdaḥ kvacillakṣaṇayā karmavācī
yathā- 'prārambho navarātrasya' ityatreti dik || pratipadi ca vaidhṛtyādiyoganiṣedho bhārgavārcanadīpikāyāṃ devīpurāṇe - "tvāṣṭraivaidhṛtiyuktā cet pratipaccaṇḍikārcane || tayorante
vidhātavyaṃ kalaśāropaṇaṃ gṛha" iti || citrāvaidhṛtiyuktāpi dvitīyāyuktā cetsaiva grāhyetyuktam || durgotsave-“bhadrānvitā cetpratipattu labhyate viruddhayogairapi saṅgatā satī
saivāparāhne vibudhairvidheyā śrīputrarājyādivivṛddhihetuḥ" iti || yadā tu vaidhṛtyādiparihāreṇa pratipanna labhyate tadoktaṃ tatraiva kātyāyanena- “pratipadyāśvine māsi bhavedvaidhṛticitrayoḥ | ādyapādau parityajya prārabhennavarātrakam" iti || bhaviṣyepi- “citrāvaidhṛtisampūrṇā pratipaccedbhavennṛpa | tyājyā hyaṃśāstrayastvadyāścaturyāṃśe tu pūjanam" iti
rudrayāmalepi - "vaidhṛtau putranāśaḥ syāccitrāyāṃ dhananāśanam | tasmānna sthāpayetkuṃbhaṃ
citrāyāṃ vaidhṛtau tathā || sampūrṇā pratipacceva citrāyuktā yadā bhavet | vaidhṛtyā vāpi
yuktā syāttadā madhyāṃdine ravau || abhijittu muhūrte yattatra sthāpanamiṣyate"