Nirnayasindhu 34.3-5
Nirṇayasindhu 34.3-5
- Language
- Sanskrit
34.3-5
” āpastambopi--'annaprāśanāt prayato bhavatyāsaṃvatsarādityeke' iti || gautamopi-'na tadupasparśanādāśaucam |' tasyānupanītasya cāṇḍālādispṛṣṭasyāpi sparśānne
snānam | idaṃ ca ṣaṣṭhavarṣāt prāk ūrdhvaṃ tu snānaṃ bhavatyeva | 'bālasya pañcamādvarṣārdrakṣārthaṃ
śaucamācaret ' iti smṛteḥ || kāmacārādikepyevam | “unaikādaśavarṣasya pañcavarṣātparasya
ca | caredguruḥ suhṛccaiva prāyaścittaṃ viśuddhaye || ato bālatarasyāsya nāparādho na pātakam” iti smṛteriti haradattaḥ || smṛtyarthasārepyevam
athopanayanam
āśvalāyanaḥ-“garbhāṣṭame'ṣṭame vā'bde pañcame saptame'pi vā | dvijatvaṃ prāpnuyādvipro varṣe
tvekādaśe nṛpaḥ || ” manuḥ-“brahmavarcasakāmasya kāryaṃ viprasya pañcame | rājño balārthinaḥ
ṣaṣṭhe vaiśyasyārthārthinoṣṭame | ' || viṣṇuḥ-“ṣaṣṭhe tu dhanakāmasya vidyākāmasya saptame
aṣṭame sarvakāmasya navame kāntimicchataḥ ||” āpastambaḥ-“garbhāṣṭameṣu brāhmaṇamupanayati | ” bahuvacanaṃ garbhaṣaṣṭhagarbhasaptamayoḥ prāptyarthamiti sudarśanabhāṣye | kecittu viprasya
ṣaṣṭhaṃ na manyante || āpastambaḥ-“atha kāmyāni saptame brahmavarcasakāmamaṣṭama āyuṣkāmaṃ navame tejaskāmaṃ daśame'nnādyakāmamekādaśa indriyakāmaṃ dvādaśe paśukāmamupanayet”
tatra gauṇakālanirṇayaḥ
gauṇakālamāha manuḥ--“ ā ṣoḍaśādbrāhmaṇasya sāvitrī nātivartate | ādvāviṃśātkṣatrabandhorācaturviṃśaterviśaḥ ” || jyotirnibaṃdhe-“ agrajā bāhujā vaiśyāḥ svāvadherūrdhvamabdataḥ | akṛtopanayāḥ sarve vṛṣalā eva te smṛtāḥ ” || gargaḥ-“vipraṃ vasante kṣitipaṃ
nidāghe vaiśyaṃ ghanānte vratinaṃ vidadhyāt | māghādiśukrāntikapañcamāsāḥ sādhāraṇā
vā sakaladvijānām” || hemādrau jyotiṣe-‘māghādiṣu ca māseṣu mauñjī pañcasu śasyate ||’
kālādarśe vṛddhagārgyaḥ-“māghādimāsaṣaṭke tu mekhalābandhanaṃ matam | cūḍākaraṇamantraṃ ca śrāvaṇādau vivarjayet || ” maitreyasūtrepi--“ vasanto grīṣmaḥ śarat ityṛtavo
varṇānupūrvyeṇa māghādiṣaṇmāsā vā sarvavarṇānāmetadudagayanamanayorvikalpaḥ ’ iti
atredaṃ tattvaṃ, nātra vasantenottarāyaṇasya saṃkocaḥ | śrāddhadarśasyāparāhṇavidhinaivādhāne
vasantādeḥ | kṛttikādine ca sāyaṃprātarvidhinā yāvajjīvavidheriva yuktaḥ | ādyayoḥ
parasparavyabhicārānniyamaḥ | antye nimitte sāṅgakarmokteḥ kālāpekṣā | iha tūttarāyaṇaṃ
vinā vasantasyābhāvānnāniyamaḥ | na vā nimittatvam | na caikaṃ vṛṇīta itivadvayayutyānuvādaḥ | tadvākyabhedāparihārāt || uttarāyaṇavidhivaiyarthyāttannukalpoyamiti | māgha
ādiryeṣāṃ pañcanāṃ evaṃ ṣaṭ | pārijāte bṛhaspatiḥ-“jhaṣacāpakulīrastho jīvopyaśubhagocaraḥ | atiśobhanatāṃ dadyādvivāhaupanayādiṣu” || vṛttaśate--“ na janmādhiṣṇye na
ca janmamāse na janmakālīyadine vidadhyāt | jyeṣṭhe na māsi prathamasya sūnostathā
sutāyā api maṅgalāni ” || rājamārtaṇḍaḥ--“jātaṃ dinaṃ dūṣayate vasiṣṭho hyaṣṭau ca
gargā niṣataṃ daśarātriḥ | jātasya pakṣaṃ kila bhāguriśca śeṣāḥ praśastāḥ khalu janmamāsi
janmamāse tithau bhe ca viparītadale sati | kāryaṃ maṅgalamityāhurgargabhārgavaśaunakāḥ
janmamāsaniṣedhepi dināni daśa varjayet | ārabhya janmadivasācchubhāḥ syustithayopare
Linked texts (4)
- Baudhāyanagṛhyasūtra — Baudhāyana, Sanskrit
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Bṛhajjyotiṣasāra — Bhavānī Śaṃkara, Sanskrit