Nirnayasindhu 35.2

35.2

pārijāte bṛhaspatiḥ-“pratipatsu caturdaśyāmaṣṭamyāmparvaṇordvayoḥ | śvānadhyāyetha śarvaryāṃ
nādhīyīta kadācana ||” nāradaḥ-“ayane viṣuve caiva śayane bodhane hareḥ | anadhyāyastu
kartavyo manvādiṣu yugādiṣu || ” nirṇayāmṛte-“cāturmāsyadvitīyāsu manvādiṣu yugādiṣu | anadhyāyastu kartavyo yā ca sopapadā tithiḥ ” || gargaḥ-“śucāvūrjatapasye ca
yā dvitīyā vidhukṣaye | cāturmāsyādvitīyāstāḥ pravadanti manīṣiṇaḥ”
smṛtyarthasārepi- 'āṣāḍhīkārttikīphālgunīsamīpasthadvitīyāsu ca' iti || manuḥ- "upākarmaṇi cotsarge trirātraṃ kṣapaṇaṃ smṛtam | aṣṭakāsu tvahorātramṛtuvantāsu ca rātriṣu"
iti || utsarge tu-'manūktapakṣiṇyahorātrābhyāntryahasya vikalpaḥ' iti vijñāneśvaraḥ
aṣṭakāśabdena saptamyāditrayaṃ jñeyam | tisroṣṭakāstrirātramantyāmeke' iti gautamokteḥ
'ṛtvantāsviti sauraṛtvantāsu cāndrāntasya parvatvenaiva niṣedhasiddheḥ' iti sarvajñanārāyaṇaḥ || ete nityāḥ | naimittikānapyāha yājñavalkyaḥ-"tryahaṃ preteṣvanadhyāyaḥ śiṣyartviggurubandhuṣu | upākarmāṇi cotsarge svaśākhāśrotriye tathā || saṃdhyāgarjitanirghātabhūkampolkānipātane | samāpya vedaṃ dyuniśamāraṇyakamadhītya ca || paścadaśyāṃ caturdaśyāmaṣṭamyāṃ rāhusūtake | ṛtusaṃdhiṣu bhuktvā vā śrāddhikaṃ pratigṛhya ca || paśumaṇḍūkanakulaśvāhimārjāramūṣakaiḥ | kṛtentaretvahorātraṃ śukrapāte tathocchraye ||4||" grahaṇe dviniśoktāvāpa
grastāste tryahamityuktaṃ prāk
smṛtyarthasāre tu-'rātrau tu grahe tisro rātrīḥ divā ca tryaham' | ityuktam | ṛtuḥ sauraḥ
bhukvetyutsavaviṣayam | 'ūrdhvaṃ bhojanādutsave' iti gautamokteḥ || śrāddhikamahaikoddiṣṭabhinnaṃ tatra tu tryahamiti manuḥ || smṛtyarthasāre caivam || yattu-'paścādyantarā ye tryahamupavāso vipravāsaśca' iti gautamoktaṃ tat prathamādhyayane || yājñavalkyaḥ-"śvakroṣṭragardabho" na vivāde na kalahe na senāyāṃ na saṅgare | na bhuktamātre nājīrṇe na vamitvā na sūtake
rudhire ca srute gātrācchastreṇa ca parikṣate ||"
manuḥ-"śayānaḥ prauḍhapādaśca kṛtvā caivāvasakthikām | nādhīyītāmiṣaṃ jagdhvā sūtakānnādyameva ca || prauḍhapādaḥ
pādopari pādadātā āsanārūḍhapādo veti haradattaḥ | sopapadāmvapi prāguktam
smṛtyarthasāre-“ śravaṇadvādaśīmahābharaṇyoḥ pretadvitīyāyāṃ rathasaptamyāmākāśe śavadarśane
cāhorātram | asapiṇḍe gurau mṛte trirātram | ācārye upādhyāye ca pakṣiṇī | ācāryyabhāryyāputraśiṣyeṣvahorātram | agnyutpāte govipramṛtyau trirātram | ayane viṣuve ca pakṣiṇī
akālavṛṣṭau ca | āraṇyamārjārasarpanakulapañcanakhāderantarāgamane trirātram | āraṇyaśvasṛgālādivānararajakādau dvādaśarātram | kharavarāhoṭracāṇḍālasūtikodakyāśavādau māsam
gogavayājānāstikādau trimāsam | śaśameṣaśvapākādau ṣaṇmāsam | gajagaṇḍasārasasiṃhavyāghramahāpāpikṛtaghnādāvabdamanadhyāyaḥ | śobhanadine cānadhyāyaḥ | vivāhapratiṣṭhodyāpanādiṣvāsamāpteḥ sagotrāṇāmanadhyāyaḥ
“uddhaye'stamaye cāpi muhūrttatrayagāmi yat | taddinaṃ tadahorātraṃ cānadhyāyavido viduḥ
kecidāhuḥ kvaciddeśe yāvattaddinanāḍikāḥ | tāvadeva tvanadhyāyo tattanmiśre dināntare || ”
pradoṣaṃ tvāha prajāpatiḥ-“ ṣaṣṭhī ca dvādaśī caiva ardharātronanāḍikā | pradoṣe na tvadhīyīta
tṛtīyā navanāḍikā || nirṇayāmṛte gargaḥ-“rātrau yāmatrayādarvāk saptamī vā trayodaśī
pradoṣaḥ sa tu vijñeyaḥ sarvavidyāvigarhitaḥ || rātrau navasu nāḍīṣu caturthī yadi dṛśyate
pradoṣaḥ sa tu vijñeyaḥ sarvavidyāvigarhitaḥ