Nirnayasindhu 43.5

43.5

" iti vṛhannāradīyaskāndokteriti
tristhalīsetau pitāmahacaraṇāḥ || caturvarṇairiti pūrvoktavacanādviṣṇvādipratiṣṭhāyāṃ śūdrasya
vikalpa iti yuktaṃ paśyāmaḥ || tatraiva gautamaḥ- 'śivārcanaṃ sadāpyevaṃ śuciḥ kuryādudaṅmukhaḥ ||' vācaspatimaṃtam -' prākūpaścimodagāsyastu prātaḥ sāyaṃ niśāsu ca' iti
prayogapārijāte gṛhyapariśiṣṭe- 'pratimāḥ prāṅmukhīrudaṅmukho yajetā'nyatra prāṅmukhaḥ |'
etacca sthirapratimāviṣayam | anyatra calārcāsu
pratimānirṇayaḥ
atha pratimā bhārgavārcanadīpikāyāṃ bhaviṣye- "sauvarṇī rājatī tāmrī mṛnmayī ca tathā
bhavet | pāṣāṇadhātuyuktā vā rītikāṃsyamayī tathā || rītiḥ-pittalam || śuddhadārumayī
vāpi devatārcā praśasyate | aṃguṣṭhaparvādārabhya vitasti yāvadeva tu || gṛheṣu pratimā kāryā
nādhikā śasyate budhaḥ || 2" paścarātre tu - 'mṛddārulākṣāgomedamadhūcchiṣṭamayīṃ na tu'
iti niṣedha uktaḥ || bhāgavate-“śailī dārumayī lauhī lepyā lekhyā ca saikatī | manomayī maṇimayī pratimā'ṣṭavidhā smṛtā ||” kāṣṭhaṃ madhukasyaiva | “tatra kāṣṭheṣu madhukamānīya ca vasuṃdhare | kṛtvā tatpratimāṃ caiva pratiṣṭhāvidhinā'rcayet ” || iti varāhokteḥ
devīpurāṇe-“saptāṃgulaṃ samārabhya yāvacca dvādaśāṃgulam | gṛheṣvarcyī samākhyātā prāsāde
vādhikā śubhā ” || tithitattve kālikāpurāṇe-“pratimāyāḥ kapolau dvau spṛṣṭvā dakṣiṇapāṇinā | prāṇapratiṣṭhāṃ kurvīta tasya devasya vā hareḥ || anyeṣāmapi devānāṃ pratimāsu
ca pārthiva | prāṇapratiṣṭhā kartavyā tasyāṃ devatvasiddhaye || vāsudevasya bījena tadviṣṇorityanena ca | tathaiva hṛdaye'ṅguṣṭhaṃ dattvā śaśvacca mantravit || ebhirmantraiḥ pratiṣṭhāṃ tu hṛdayepi
samācaret | asyai prāṇāḥ pratiṣṭhantu asyai prāṇāḥ kṣarantu ca || asyai devatvamarcāyai
māmaheti ca kaścana ”