Pramāṇa · Search · About · API

Nirnayasindhu 56.2-4

Nirṇayasindhu 56.2-4

Language
Sanskrit

56.2-4

” iti bahvṛcapariśiṣṭāt || etacca tṛcānāmeva, teṣāmevokteḥ
anyeṣāṃ tu-‘nātra viśvedevāḥ’ iti kātyāyanoktestanniṣedha eveti pṛthvīcandrodayaḥ
anye tu naimittikaṃ sapiṇḍīkaraṇamāhuḥ | bhaviṣye yadyapyekoddiṣṭaṃ tacchabdenoktaṃ tathāpi‘tadapyadaivaṃ kartavyamayugmānbhojayeddvijān’ iti tatraiva viśvedevaniṣedhāt | yadyapi sapiṇḍīkaraṇāṃśata ekoddiṣṭatvaṃ, tathāpi-‘sapiṇḍīkaraṇaśrāddhaṃ devapūrvaṃ niyojayet’ iti
vacanāttatparatvam
uttamavipranirṇayaḥ
atha viprāḥ || te cottamamadhyamādhamabhedena trividhāḥ || tatrādyāḥ || atra madīyāḥ ślokāḥ
triṇāciketastrimadhuśca bahvacopyātharvaṇo yājuṣasāmagau ca | ṣaḍaṅgavicca trisuparṇavettā'
pyatharvaśīrṣo'dhyayane rataśca || śatāyurvedārthavidau pravaktā syādbrahmacārī ca tathāgnivicca
sīdadvṛttiḥ satyavākpūruṣaiḥ svairmātāpittroḥ pañcabhiḥ khyātavaṃśaḥ || patnīyukto jyeṣṭhasāmā
purāṇavettā putrī cetihāseṣvabhijñaḥ | yogī bhikṣuḥ sāmago brahmavettā pañcāgniśca śrotriyastatsuto vā || śaṃbhudhyāyī śrīśapādābjasevī pānthaścaite tūttamāḥ saṃpradiṣṭāḥ | bhikṣuryogī
pāntha ete tvalabhyā bhāgyāllabdhāścettadā bhojanīyāḥ || śrāddhe vipreṣūpaviṣṭeṣu paścātsaṃprāptāśceddviprapaṅktau tu bhojyāḥ ||” atra mūlaṃ hemādrau jñeyam
tatraiva nāradaḥ-“yo vai yatīnādṛtya bhojayeditarān dvijān | vijānanvasato grāme kavyaṃ
dadyāti rākṣasān ||” dīpakalikāyāṃ dakṣaḥ-“vinā māṃsena madhunā vinā dakṣiṇayāśiṣā | paripūrṇaṃ bhavecchrāddhaṃ yatiṣu śrāddhabhojiṣu ||” etacca jñāniviṣayam || “triṇāciketāstrisuparṇī yajurvedaikadeśau tadvratena tadadhyāyinau ca yasya sapta pūrve somapāḥ
trisuparṇaḥ” iti vopadevaḥ || satrimadhurkṛgvedaikadeśastadadhyāyī || kecinnāciketaṃ cayanaṃ
triḥkṛtavānityarthamāhuḥ | taddhemādriviruddham
hemādrau gautamaḥ-'yuvabhyo dānaṃ prathamaṃ pitṛvayasaḥ' ityeke | mātsye manuḥ-“yaśca
vyākurute vācaṃ yaśca mīmāṃsate'dhvaram | sāmasvaravidhijñaśca paṃktipāvanapāvanaḥ ||”
kaurme-“asamānapravarako hyasagotrastathaivaca | asaṃbandhī ca vijñeyo brāhmaṇaḥ śrāddhasiddhaye ||” gāruḍe-“śrāddheṣu viniyojyāste brāhmaṇā brahmavittamāḥ | ye yonivotramantrāntevāsisaṃbandhavarjitāḥ ||” manuḥ-“na mitraṃ bhojayecchrāddhe dhanaiḥ kāryosya saṃgrahaḥ
nāriṃ na mitraṃ yaṃ vidyāttaṃ tu śrāddhe nimantrayet ||” dvayorbhrātroḥ śrāddhe bhojanaṃ niṣiddham
“pitṛputrau bhrātarau dvau niragniṃ gurviṇīpatim | sagotrapravaraṃ caiva śrāddheṣu parivarjayet”
iti śrāddhadīpakalikāyāṃ jātūkarṇyokteḥ
atha madhyamāḥ || hemādrau kaurmagārgyau-“naikagotre havirdadyāttathā kanyā tathā haviḥ
abhāve hyanyagotrāṇāmekagotrāṃstu bhojayet ||” atra kecitsvaśākhīyān mukhyānāhuḥ
paṭhanti ca| "nimantrayīta pūrvedyuḥ svaśākhīẏān dvijottamān| svaśākhīyadvijābhāve dvijānanyānnimantrayet || 3||" iti || idaṃ tu nirmūlatvāddhemādriṇā dūṣitatvānnopekṣyam | manurapi-"yatnena bhojayecchrāddhe brāhmaṇaṃ vedapāragam | śākhāntagamathādhvaryu chandogaṃ vā
samāptigam || eṣāmanyatamo yasya bhuñjīta śrāddhamarcitaḥ pitṝṇāṃ tasya tṛptiḥ syācchāśvatī sāptapauruṣī"

Linked texts (2)