Nirnayasindhu 57.2

57.2

” tathā-'ṛṇakartā ca yo
rājan yaśca vārdhuṣiko naraḥ || ' kāṇḍapṛṣṭhaḥ-'svaśākhāṃ tyaktvā paraśākhāyopanītastaddhyāyī ca |' kṣatriyavaiśyavṛttau nāradastu-“tasyāmeva tu yo vṛttau brāhmaṇo vasate rasāt
kāṇḍapṛṣṭhaicyuto mārgātso'pāṃkteyaḥ prakīrtitaḥ ||” ityāha
hārītaḥ-“śūdrāputrāḥ svayaṃndattā ye caite krītakāḥ sutāḥ | te sarve manunā proktāḥ kāṇḍapṛṣṭhā na saṃśayaḥ || ” anyopi hemādrau mātsye-“ triśaṃkūn barbarānāndhrān cīnadraviḍakauṅkaṇān || karṇāṭakāṃstathābhīrān kāliṅgāṃśca vivarjayet ||” tatraiva saurapurāṇe“aṅgavaṅgakaliṅgāṃśca saurāṣṭrān gurjarāṃstathā | ābhīrān kauṅkaṇāṃścaiva drāviḍān
dākṣiṇātyanān || āvantyān māgadhāṃścaiva brāhmaṇāṃstu vivarjayet ||” candrikāyāṃ
yamaḥ-“kāṇāḥ kubjāśca ṣaṇḍhāśca kṛtaghnā gurutalpagāḥ | mānakūṭāstulākūṭāḥ śilpino grāmayājakāḥ || rājabhṛtyāndhavadhiramūkakhalvāṭapaṅgavaḥ | vaṇijo madhuhartāro garadā
vanadāhakāḥ || samayānāṃ ca bhettāraḥ pradāne ye nivārakāḥ | pravrajyopanivṛttāśca tathā
pravrajitāśca ye || yaśca pravrajitājjātaḥ pravrajyāvasitaśca yaḥ | avakīrṇī ca vīraghno
gurughnaḥ pitṛdūṣakaḥ ||”
śrāddhakāśikāyāṃ kātyāyanaḥ- “durbhagaḥ kīladuścarmā śuklotikapilastathā | chinnoṣṭhaśchinnaliṅgaśca naiva ketanamarhati ||” pitrorvaṃśe tripuruṣaṃ vicchinnavedāgniḥ || hemādrau
marīciḥ- “aviddhakarṇaḥ kṛṣṇaśca lambakarṇastathaiva ca | varjanīyāḥ prayatnena brāhmaṇāḥ
śrāddhakarmaṇi ||” brāhme- “mūkaśca pūtināsaśca chinnāṅgaśvādhikāṅguliḥ | galarogī ca
gaṃḍūmān sphuṭitāṅgaśca sajvaraḥ || ṣaṇḍhatūvaramandāśca śrāddheṣvetānnivarjayet ||” lambakarṇaṃ cāha tatraiva gobhilaḥ- “hanumūlādadhaḥ karṇau lambau tu parikīrtitau | dvayaṅgulau
tryaṅgulau śastāviti śātātapo'bravīt ||”
candrikāyāṃ yamaḥ- 'dvyaṃgulātītakarṇasya bhuñjate pitaro na tu |' ṣaṇḍhaścātra candrikoktaḥ
saptavidho grāhyaḥ || yathā- “ṣaṇḍako vātajaḥ ṣaṇḍhaḥ ṣaṇḍaḥ klībo napuṃsakaḥ | kīlakaśceti saptaivaṃ klībabhedāḥ prakīrttitāḥ ||” parāśaramādhavīye tu caturdaśavidhaḥ || teṣāṃ
svarūpāṇi tatraiva jñeyāni || candrikāyāṃ śātātapaḥ-"agniṣṭomādibhiryajñairyajantyalpadakṣiṇaiḥ | teṣāmannaṃ na bhoktavyamapāṃktāste prakīrttitāḥ ||” etacca śaktau satyām
aparārke bhārate-“avratī kitavaḥ stenaḥ prāṇivikrayakopi vā | paścāccetpītavān
somaṃ sa niketanamarhati ||”
śrāddhadīpakalikāyāṃ yamaḥ- 'apatnīkaśca varjyaḥ syātsapatnīkoṣyanāgnikaḥ' || tatraivāśvalāyanaḥ- “pratimāvikrayaṃ yo vai karoti patitastu saḥ | jīvanārthaṃ parāsthīni dhṛtvā
tīrthaṃ prayāti yaḥ || mātāpitrāvinā sopi patitaḥ parikīrtitaḥ ||” tatraiva jātūkarṇyaḥ“yatra mātulajodvāhī yatra vā vṛṣalīpatiḥ | śrāddhaṃ na gacchedviprāḥ kṛtaṃ yacca nirāmiṣam || pitṛputrau bhrātarau dvau nirāgniṃ garviṇopatim | sagotrapravaraṃ caiva śrāddheṣu parivarjayet