Pramāṇa · Search · About · API

Nirnayasindhu 6.3-4

Nirṇayasindhu 6.3-4

Language
Sanskrit

6.3-4

mantrahīnāmiti ca saṃprārthya pañcopacāraiḥ punaḥ sampūjya nīrājya pārayediti || dīkṣārahitānāṃ tu nātraiva samarpaṇam || atra ca dvādaśīmatantrīkṛtya pāraṇāhne
grāhyam | “pāraṇāhne na labhyeta dvādaśī ghaṭikāpi cet || tadā trayodaśī grāhyā pavitra
damanārpaṇe” iti tatraivokteḥ || gauṇopi kāla uktastatraiva-“harau na damanāropaḥ syānmadyau vighnato yadi | vaiśākhe śrāvaṇe vāpi tattithau syāttadarpaṇam || śrāvaṇāvadhiśukrāste kartavyamiti nāradaḥ ||” iti pāṭhāntaram || idaṃ ca malamāse na kāryam | ‘upākarmotsarjanaṃ ca pavitradamanārpaṇam’ iti kālādarśa malamāsavarjyeṣu parigaṇanāt | “upākarma ca havyaṃ ca kavyaṃ parvotsavaṃ tathā | uttare niyataṃ kuryātpūrve tanniṣphalaṃ bhavet” iti
mādhavīye prajāpativacanācca || śukrāstādau tu kāryameva | pūrvoktavacanāt || “upākarmotsarjanaṃ ca pavitradamanārpaṇam | īśānasya baliṃ viṣṇoḥ śayanaṃ parivartanam || kuryācchukrasya ca gurormauḍhacepīti viniścayaḥ” iti jyotirnibandhe vṛddhagārgyavacanācca || iti
damanāropaḥ
anaṅgavratanirṇayaḥ
caitraśuklatrayodaśyāmaṅgavratam | hemādrau bhaviṣye - "caitrotsave sakalalokamanonivāse
kāsatrayodaśatithau ca vasantayuktam | patnyā sahārcya puruṣapravaro'tha yoṣitsaubhāgya
rūpasutasaukhyayutaḥ sadā syāt ||" tatra sā pūrvā grāhyā | 'trayodaśatithiḥ pūrvaḥ site'
iti dīpikokteḥ
caitraśuklacaturdaśīnirṇayaḥ
caitraśuklacaturdaśī pūrvā grāhyā - "madhoḥ śrāvaṇamāsasya śuklā yā tu caturdaśī | sā rātrivyāpinī grāhyā nānyā śuklā kadācana" iti hemādrau baudhāyanokteḥ || parā pūrvāhṇagāminī iti vā pāṭhaḥ | atra kecidyathāśrutamevārthaṃ varṇayanti || "niśi bhramanti bhūtāni
śaktayaḥ śūlabhṛdyataḥ | atastatra caturdaśyāṃ satyāṃ tatpūjanaṃ bhavet ||" iti brahmavaivartāt
hemādrimādhavādilikhanamapyevam || sampradāyavidastvāhuḥ- "caturdaśī tu kartavyā trayodaśyā yutā vibho ||" iti skāāndamutsargaḥ | tadapavādaśca - "tṛtīyekādaśī ṣaṣṭhī śuklapakṣe caturdaśī | pūrvaviddhā na kartavyā kartavyā parasaṃyutā" iti nāradīyavacanam | tadapavādaśca 'madhoḥ śrāvaṇamāsasya ' iti tatrāpavādābhāve punarutsargasya sthitiriti
nyāyena pūrvaviddhaiva grāhyeti sidhyati || brahmavaivartaṃ tu sāmānyarūpamantrasāvakāśamiti tena
pūryadine muhūrtatrayavedhe pūrvā, anyathottareti
caitraśuklapūrṇimānirṇayaḥ
caitrapūrṇimā sāmānyanirṇayāt paraiva || atra viśeṣo nirṇayāmṛte viṣṇusmṛtau-'caitrī
citrāyutā cetsyāttasyāṃ citravastrapradānena saubhāgyamāpnoti' iti | tathā brāhme-'mande
vārke gurau vāpi vāreṣveteṣu caitrikā || tatrāśvamedhajaṃ puṇyaṃ snānaśrāddhādibhirbhavet ||'
iti || atra sarvadevānāṃ damanapūjoktā | tatraiva vāyavīye- "saṃvatsarakṛtārcāyāḥ sākalyāyākhilānsurān | damanenārcayeccaitryāṃ viśeṣeṇa sadāśivam ” iti || atra svīyatithyā
samuccaya iti kecit | svīyatithyāmakaraṇe'tra damanapūjanamityanye || dīkṣitataditaraviṣayatvena vyavasthetyapare | iyaṃ manvādirapi sā ca pūrvasuktā
caitrakṛṣṇatrayodaśīnirṇayaḥ
caitrakṛṣṇatrayodaśyāṃ mahāvāruṇīsaṃjño yogo gauḍeṣu prasiddhaḥ | taduktaṃ vācaspatikṛtau
śūlapāṇau ca skānde- "vāruṇena samāyuktā madhau kṛṣṇā trayodaśī || gaṃgāyāṃ yadi
labhyeta sūryagrahaśataiḥ samā || śanivārasamāyuktā sā mahāvāruṇī smṛtā || gaṃgāyāṃ yadi
labhyeta koṭisūryagrahaiḥ samā || śubhayogasamāyuktā śanau śatabhiṣā yadi | mahāmaheti
vikhyātā trikoṭikulamuddharet

6.3-4.p1

" tatraiva jyotiṣe- "caitrāsite vāruṇaṛkṣayuktā
trayodaśī sūryasutasya vāre | yoge śubhe sā mahatī mahatyā gaṃgājale'rkagrahakoṭitulyā"
iti || tristhalīsetau brahmāṇḍapurāṇe-"vāruṇena samāyuktā madhau kṛṣṇā trayodaśī
gaṅgāyāṃ yadi labhyeta śatasūryagrahaiḥ samā " iti || kalpatarau brāhme-"madhau kṛṣṇatrayodaśyāṃ śanau śatabhiṣā yutā | vāruṇīti samākhyātā śubhe tu mahatī smṛtā "
caitrakṛṣṇacaturdaśīnirṇayaḥ
caitrakṛṣṇacaturdaśyāṃ viśeṣaḥ pṛthvīcaṃdrodaye pulastyaḥ- "caitrakṛṣṇacaturdaśyāṃ yaḥ snāyācchivasannidhau | na pretatvamavāpnoti gaṃgāyāṃ tu viśeṣataḥ " iti || atra pūrvā grāhyā
kṛṣṇapakṣatvāt || gauḍaistvetadeva śuklacaturdaśyāmityevaṃ devalīyatvena paṭhitam || iti śrīrāmakṛṣṇabhaṭṭasūrisūnukamalākarabhaṭṭakṛte kālanirṇayasiṃdhau caitramāsaḥ
vaiśākhamāsaḥ

6.3-4.p2

meṣasaṃkramanirṇayaḥ