Nirnayasindhu 69.2-3
Nirṇayasindhu 69.2-3
- Language
- Sanskrit
69.2-3
" iti || sahagamane sarvatra śrāddhārthamekapāka ityāha
madanaratne pracetāḥ-“ekacityāṃ samārūḍhau mriyete daṃpatī yadi | tantreṇa śrapaṇaṃ
kuryātpṛthakpiṇḍaṃ samāvapet ||”
pṛthvīcandrodayepyevam || atra bharturāśaucamadhye'nyadine strīmaraṇe patismaraṇadinagaṇanayāśaucapiṇḍadānaikādaśāhādi kāryam, nātra pakṣiṇīvṛddhiḥ-“mṛtaṃ patimanuvrajya patnī
cedanalaṃ gatā | na tatra pakṣiṇī kāryā paitṛkādeva śuddhayati || putro'nyo vāgnidastasyāstāvadevāśucistayoḥ | navaśrāddhaṃ sapiṇḍaṃ ca yugapattu samāpayet
69.2-3.p1
” iti ṣaḍaśītimatāt || “yadā nārī viśedagniṃ priyasya priyavāñchayā | tadāśaucaṃ vidhātavyaṃ
bhartrāśaucakrameṇa hi" iti laghuhārītokteśca|| bhartrāśaucottaramanvārohaṇe tu tryahamāśaucam
“ṛgvedavādātsādhvī strī na bhavedātmaghātinī | tryahāśauce tu nirvṛtte śrāddhaṃ prāpnoti
śāstrataḥ” iti brāhmokteriti pṛthvīcandrāparārkau etadanvārohaṇe eva, na tvekacitau
ṛgvedavādaḥ-‘imā nārīravidhavā’ ityādi || etatsavarṇāparamityanye
smārtagauḍāstu-‘deśāntaramṛte patyau sādhvī tatpādukādvayam' ityupakramya, brāhme-‘tryahāśauce tu nirvṛtte ityukte bhartrāśaucottaramanvārohaṇe tryahaḥ, sahagamane tu pūrṇaṃ daśāhādi
piṇḍāstu daśāpi sahaiva |' tathā ca janakaśśūlapāṇiśuddhitattvadhṛtavyāsaḥ-“saṃsthitaṃ patimāliṃgya praviśedyā hutāśanam | tasyāḥ piṇḍādikaṃ jñeyaṃ kramaśaḥ patipiṇḍavat
anvitā piṇḍadānaṃ tu yathā bharturdinedine | tadarthārohiṇī yasmāttasmātsā nātmaghātinī||”
iti viṣṇūkteśca || pṛthakcitau tu bhartṛśaucamadhye tadūrdhvaṃ vā satyāṃ tryaheṇa daśapiṇḍāḥ“anvitāyāḥ pradātavyā daśapiṇḍāstryaheṇa tu | svāmyāśauce vyatīte tu tasyāḥ
śrāddhaṃ pradīyate ||” iti tatraiva paiṭhīnasismṛteḥ || bhartrāśaucottaraṃ mṛtau tu caturthe'hni śrāddham
śūlapāṇinā tvidamagnipurāṇīyatvenoktam-‘yuddhahatasya sadyaḥ śauce tvanvārohaṇe trirātram | ekacitau tu saṃsthitapatim' iti prāguktavyāsokteḥ sadyaḥ śaucamityāhuḥ, anyasapiṇḍāśaucamadhye videśamṛtānvārohaṇaṃ tvanāśakyameva || śucitāyā aṅgatvat || anye
tu rajovatyāḥ sūtikāyāśca gamananiṣedhāditarāśaucasyāniṣedhaḥ || anyathā pratyakṣabhartṛmaraṇe kā gatirityāhuḥ || tanmūlavacanaṃ vinā cintyameva
smṛtyarthasārepi-‘sahagamane sarvatra śrāddhapiṇḍādau pākai kyaṃ kālaikyaṃ kartaikyaṃ ca' iti
yā tu patimuddiśyā'nyakāle'nyatithāvanvārūḍhā, tasyāḥ śrāddhaṃ tatkṣayatithau kāryam | na
bhartṛtithau-‘pāraṇe maraṇe nṛṇāṃ tithistātkālikī smṛtā' iti skāndāt 'tithiraikaiva
jāyate' ityādibacanācceti madanaratnapārijātapṛthvīcandrādayaḥ
anye tu tasyāḥ patimaraṇena mṛtaprāyatvāt | “sahāyataḥ pṛṣṭhato vā tadbhaktyā mriyate
yadi | tasyāḥ śrāddhaṃ pradātavyaṃ pṛthak patyuḥ kṣayehani ||” iti smṛtyantarāt
“agrataḥ pṛṣṭhato vāpi tadbhaktyā mriyate yadi | tasyāḥ śrāddhaṃ sutaiḥ kāryyaṃ patyureva
kṣayehani ||” iti purāṇasamuccayācca bhartṛtithāvevetyāhuḥ || atra mūlaṃ cintyam || atra
viśeṣo hemādrau smṛtyantare-“mātā maṅgalasūtreṇa mriyate yadi taddine | uddiśya viprapaṅktau
tāṃ bhojayecca suvāsinīm ||”