Pramāṇa · Search · About · API

Nirnayasindhu 71.2-2

Nirṇayasindhu 71.2-2

Language
Sanskrit

71.2-2

"
mādhavīye smṛtisaṃgrahe - ' kāmyatantreṇa nityasya tantraṃ śrāddhasya siddhyati '
atha śrāddhāṅgatarpaṇam
pārijāte pṛthvīcandrodaye ca gargaḥ- " pūrvaṃ tilodakaṃ kṛtvā hyāmāśrāddhaṃ tu kārayet
pratyābdena bhavet pūrvaṃ pare'hani tilodakam || pakṣaśrāddhaṃ hiraṇyena anuvrajya tilodakam||"
na ca nityatarpaṇasyāyaṃ parehyutkarṣaḥ || na tu śrāddhāṅgatarpaṇamastīti vācyam || “ yastarpayati tān vipraḥ śrāddhaṃ kṛtvā parehani | pitarastena tṛpyanti na cetkupyanti vai bhṛśam || ” iti gārgyeṇa phalanindārthavādābhyāmaṅgatvenokteḥ || śrāddhaprakramādvārṣikam
bṛhannāradīyepyābdikaṃ prakramya - "paredyuḥ śrāddhakṛnmartyo yo na tarpayate pitṝn | tasya te
pitaraḥ kruddhāḥ śāpaṃ datvā vrajanti hi || ” pitṛśabdaśca śrāddhejyavargaparaḥ || tena tarpaṇasya
paśupuroḍāśāyāgavat prastarapraharaṇavacceṣṭadevatāsaṃskārakatā | tenābdike dine nityaṃ svāpitrāditarpaṇaṃ kāryameva || śrāddhāṅgamūtasyaiva paredyurukteḥ || taduktaṃ - "pratyabdāṅgaṃ tilaṃ dadyānniṣiddhepi parehani | vargaikasya vaco yeṣāmanyeṣāṃ tu vivarjayet || "
kvacidviśeṣamāha gargaḥ-“kṛṣṇe bhādrapade māsi śrāddhaṃ pratidinaṃ bhavet | pitṝṇāṃ pratyahaṃ
kāryaṃ niṣiddhāhepi tarpaṇam ||” tarpaṇaṃ tilatarpaṇam || niṣiddhāhepītyukteḥ || ‘sakṛnmahālaye śvaḥ syādaṣṭakāsvanta eva hi ||’ atra saptamīnirdeśāt aṅgitā sphuṭaiva || tatra
jayān juhuyāt || mandraṃ prāyaṇīyāyāṃ mandraṃ prātaḥsavane ityādivat
asyāpavādo vṛhannāradīye-“vṛddhiśrāddhe sapiṃḍyāṃ ca pretaśrāddhe'numāsike| saṃvatsaravimoke
ca kuryāttu tilatarpaṇam ||” tadayamarthaḥ-darśe vipranimantraṇottaraṃ pākārambhottaraṃ vā śrāddhaprayogasyārabdhatvāt brahmayajñottaraṃ nityatarpaṇam || naiva śrāddhāṅgatarpaṇasya tantreṇa prasaṅgena
vā siddhiḥ || tataḥ pūrvaṃ vaiśvadevottaraṃ vā brahmayajñakaraṇe śrāddhāṅgatarpaṇaṃ pṛthakkāryam || pitrorvārṣike tu nityatarpaṇaṃ tilavarjyaṃ kāryam || “naiva śrāddhadine kuryāttilaistu pitṛtarpaṇam
śrāddhaṃ kṛtvāparāhne ca tarpaṇaṃ tu tilaiḥ saha ||” iti vacanāt
“saptamyāṃ bhānuvāre ca mātāpitrormṛte'hani | tilaiyaistarpaṇaṃ kuryātsa bhavet pitṛghātakaḥ”
iti smṛtiratnāvalyāṃ vṛddhamanūkteśca || atra nityatilatarpaṇe tilamātraniṣedho na tu tarpaṇasya
tilairītyasya vaiyarthyāpatteḥ | yattu kārttāyam-“uparāge pituḥ śrāddhe pāte'māyāṃ ca
saṃkrame | niṣiddhe'pi hi sarvatra tilaistarpaṇamācaret” iti || tat paredyuḥ śrāddhāṅgatarpaṇaviṣayamiti kecit || śrāddhāśaktasya tatsthānāpannatarpaṇaviṣayamiti yuktam || sakṛnmahālaye paredyustarpaṇam || aṣṭakāsu tu saptamyaṣṭamīśrāddhayorante tadaiva vargadvayasya || anvaṣṭakye tu mātṛvargasyāpi, tīrthaśrāddhe darśavat | māghādyādiṣvaṣṭakāvadante anekaśrāddhasaṃpāte
tu yadi tatprasaṅgasiddhistadā tadīyameva tarpaṇam | tantratve tu śrāddhasamasaṃkhyatve ādāvante
vā viṣamasaṃkhyāyāṃ bahvanurodha iti || tasmācchāddhāṅgatarpaṇaṃ siddham
tadvidhiḥ saṃgrahe-“snātvā tīraṃ samāgatya upaviśya kuśāsane | saṃtarpayetpitṝnsarvān snātvā
vastraṃ ca dhārayet ||” tarpaṇottaraṃ nityasnānaṃ kṛtvetyarthaḥ || “apasavyaṃ tataḥ kṛtvā savyaṃ
jānvācya bhūtale | nāmagotrasvadhākārairdvitīyāntena tarpayet ||” atra vasvādirūpatoktā
smṛtyarthasāre-'vasurudrāditisutān śrāddhārthaṃ tarpayetpitṝn ||' tatra bahvṛcānāṃ dakṣiṇenaiva
‘anādeśe dakṣiṇaṃ pratīyāt’ iti sūtrāt
atra pratyañjalimantrāvṛttiḥ || nirvāpavattatsaṃdhyārghyadānavacca dravyabhedāt || avaghātavediprokṣaṇādau tu dravyaikatvānna mantrāvṛttiḥ | kecittu parivyāṇamantravatkriyamāṇānuvāditvena
karaṇatvābhāvātsakṛdicchanti | tanna || tatrāpūpadravyaikyāt paravīrasītikaraṇībhūtamantrāntarasatvādantaraṇa vyavadhānāpattayobhayoḥ kāraṇatvādyogāt kartṛbhedena vikalpādyogācca kriyamāṇānuvāditvam || na tvatra tatheti baudhāyanādivacanāt karaṇatvameva || tenāvṛttireva yuktā
evaṃ nityepi
yattu saṃgrahanāmnā paṭhanti-“pitroḥ kṣayāhe saṃprāpte yaḥ kuryānnityatarpaṇam | āsuraṃ tadbhavecchrāddhaṃ tattòyaṃ rudhiraṃ bhavet || sarvadā tarpaṇaṃ kuryādbrahmayajñapuraḥsaram | mṛtāhe naiva kartavyaṃ
kṛtaṃ cenniṣphalaṃ bhavet

Linked texts (3)