Nirnayasindhu 8.7
Nirṇayasindhu 8.7
- Language
- Sanskrit
8.7
ṭoḍarānaṃdepi skāṃde-‘āṣāḍhaśuklaikādaśyāṃ kuryātsvapamahotsavam ’|| ayaṃ dvādaśyāmapyuktaḥ | “ābhākāsitapakṣeṣu maitraśravaṇarevatī | ādimadhyāvasāneṣu prasvāpāvartanotsavāḥ | niśi svāpo divotthānaṃ saṃdhyāyāṃ
parivartanam || ” atra pādayogepi dvādaśyāmeva kārayet || “ābhākāyeṣu māseṣu mithune
mādhavasya ca | dvādaśyāṃ śuklapakṣe ca prasvāpāvartanotsavāḥ || ” iti bhaviṣyokteḥ
“dvādaśyāṃ saṃdhisamaye nakṣatrāṇāmasaṃbhave | ābhākāsitapakṣeṣu śayanāvartanādikam || ”
iti vārāhokteśca || dvādaśyāmityatrāpi pāraṇāhomamātraṃ vivakṣitam | ‘pāraṇāhne pūrvarātre ghaṃṭādīnvādayanmahaḥ’ iti rāmārcanacandrikokteḥ | atraikādaśīdvādaśyordeśabhedena
vyavasthā || idaṃ ca malamāse na kāryam | ‘īśānasya balirviṣṇoḥ śayanaṃ parivartanam ’
iti kālādarśa niṣedhāt | yadapi-“ekādaśyāṃ tu gṛhṇīyātsaṃkrāntau karkaṭasya ca
āṣāḍhyāṃ vā naro bhaktyā cāturmāsyavratakriyām || ” iti hemādrau brahmavaivartam
tadapi malamāse sati draṣṭavyam
“mithunastho yadā bhānuramāvāsyādvayaṃ spṛśet | dviṣāḍhaḥ sa vijñeyo viṣṇuḥ svāpeti
karkaṭe||” iti tatraiva mohacūlottarokteḥ
tatra cāturmāsyavratanirṇayaḥ
atraiva cāturmāsyavratāraṃbha ukto bhārate-“āṣāḍhe tu site pakṣe ekādaśyāmupoṣitaḥ
cāturmāsyavrataṃ kuryādyatkiṃcinniyato naraḥ” iti || asya nityatvaṃ tatraivoktam| “vārṣikāṃścaturo māsān vāhayet kenacinnaraḥ | vratena no cedāpnoti kilviṣaṃ vatsarodbhavam
asaṃbhave tulārkepi kartavyaṃ tatprayatnataḥ” iti| tenāṣāḍhaśuklaikādaśyāṃ dvādaśyāṃ paurṇamāsyāṃ vārambhaḥ| samāptistu kārtikaśukladvādaśyāmeva | taduktaṃ hemādrau bhārate-“caturdhā
gṛhya vai cīrṇaṃ cāturmāsyavrataṃ naraḥ || kārtike śuklapakṣe tu dvādaśyāṃ tatsamāpayet” iti
asyāraṃbhaḥ śukrāstādāvapi kāryaḥ | “na śaiśavaṃ na mauḍhyaṃ ca śukragurvorna vā titheḥ
khaṇḍatvaṃ cintayedādā cāturmāsyavidhau naraḥ” iti hemādrau vṛddhagārgyokteḥ || idaṃ ca
dvitīyādyārambhaviṣayakam| prathamārambhastu na bhavatyeva | āśaucamadhyepi dvitīyādyārambho bhavati| “aśucirvāśucirvāpi yadi strī yadi vā pumān | vratametannaraḥ kṛtvā
mucyate sarvapātakaiḥ” iti bhārgavārcanadīpikāyāṃ skāndokteḥ| 'ārabdhe sūtakaṃ na syādanārabdhe tu sūtakam' iti viṣṇuvacanācca || yattu- "asaṃkrāntaṃ tathā māsaṃ daive pitrye ca
karmaṇi | malamāsamaśaucaṃ ca varjayenmatimānnaraḥ" iti hemādrau cāturmāsyaprakaraṇe bhaviṣyavacanam | tat pūṣānumantravadasaṃbaddhaṃ madhye paṭhitamiti jñeyam | anyathā pitryasya
pūrvoktasya vivāhādeśca cāturmāsyavrate kaḥ prasaṃgaḥ | prakaraṇaniveśe'pi vā prathamyārambhaviṣayaṃ
jñeyam | kecittu prativarṣa cāturmāsyavrataprayogānāṃ bhinnatvādāśaucādipāte dvitīyādiprayogo na bhavatyeva ityāhuḥ || tanna "prativarṣa ca yaḥ kuryāddevaṃ vai saṃsmaran harim | dehāntetipradīptena vimānenārkavarcasā || modate viṣṇuloke'sau yāvadābhūtasaṃplavam |” iti
hemādrau bhaviṣyavacanādityāstāṃ vistaraḥ
tatra śaivādīnāmapi vrataniraṇayaḥ
idaṃ ca śivabhaktādibhirapi kāryam | "śive vā bhaktisaṃyukto bhānau vā gaṇanāyake
kṛtvā vratasya niyamaṃ yathoktaphalabhāgbhavet ||” iti brahmavaivartāt || vratagrahaṇaprakārastu
hemādrau bhaviṣye--"mahāpūjāṃ tataḥ kuryāddevadevasya cakriṇaḥ | jātīkusumamālābhirmantreṇānena pūjayet || supte tvayi jagannāthe jagatsuptaṃ bhavedidam | vibuddhe ca vibuddhyeta
prasanno me bhavācyuta || evaṃ tāṃ pratimāṃ viṣṇoḥ pūjayitvā svayaṃ naraḥ | prabhāṣetāgrato
viṣṇoḥ kṛtāñjalipuṭastathā || caturo vārṣikān māsān devasyotthāpanāvadhi | imaṃ
kariṣye niyamaṃ nirvighnaṃ kuru me'cyuta || idaṃ vrataṃ mayā deva gṛhītaṃ puratastava ' nirvighnaṃ
siddhimāyātu prasādāttava keśava || gṛhīte'smin vrate deva pañcatvaṃ yadi me bhavet | tadā
bhavatu sampūrṇaṃ tvatprasādājjanārdana || gṛhīte'smin vrate deva yadyapūrṇe mṛto hyaham
tanme bhavatu sampūrṇaṃ tvatprasādājjanārdana'
Linked texts (5)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Āhnikaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit
- Kṛtyatattvārṇava — Śrīnātha, Sanskrit
- Madanapārijāta — Viśveśvarabhaṭṭa, Sanskrit
- Kṛtyasārasamuccaya (Amṛtanātha Jhā Śarman) — Amṛtanātha Jhā Śarman 1800, Sanskrit