Pramāṇa · Search · About · API

Nirnayamamrita 7

Nirṇayāmamṛta 7

Language
Sanskrit

Contents

7.1.1

evaṃmilitvāaṣṭādaśabhe
dābhavaṃti || atrasarveṣvapibhedeṣvekādaśīdvādaśyoḥsamatvaṃnāmaṣaṣṭigha
ṭikātmakatvam || tatonyūnatvenyūnatvam || ādhikyeadhikatvaṃcajñe
yam || || atraśuddhasamādvādaśīsamādiṣaḍbhedeṣusarvairgṛhiyatibhiḥpū
vaivopoṣyā || taduktaṃskaṃdapurāṇe || śuddhāyadāsamāhīnāsamākṣīṇādhi
kottarā || ekādaśīmupavasennaśuddhāṃvaiṣṇavīmiti || śuddhāekādaśī
samāuttarādvādaśīsamākṣīṇādhikāca || tathāśuddhāyadāhīnāuttarāca
punastathāevaṃtrividhepiśuddhasamābhedatrayeśuddhanyūnābhedatrayecaikādaśī
mupavaset || naśuddhāṃvaiṣṇavīṃdvādaśīmityarthaḥ || yattubrahmapurāṇavacana
m || ekālluptācasaṃyuktāyadibṛddhiparātithiḥ || athavaikādaśīnāsti
daśamyāvāpyasaṃgatā||dvādaśītukalākāṣṭhāyadisthādaparehani || dvādaśa
dvādaśīrhaṃtipūrvasyāṃpāraṇaṃkṛtamiti|| asyārthaḥ|| tithivṛddhiparatvecae
kādaśīparedineluptāvāsti athavāaparadinevāstitatrobhayatrāpitra
yodaśyāṃdvādaśīsadbhāvācchuddhadvādaśyāmevopavasediti || idaṃtuviddhā
samāyādvādaśyādhikyayuktāyāviṣayesārthakama || natuśuddhasamāśuddha
hīnāviṣayam || anyathānaśuddhāṃvaiṣṇavīmitivacanavirodhaḥsyāt
dvādaśīsāmyayuktāśuddhādhikāhvādaśīhāniyuktāśuddhādhikācapūrvāgṛha
sthairupoṣyā||yatibhistūttaretivyavasthitam|| taduktaṃmārkaṃḍeyapurāṇe
saṃpūrṇaikādaśīyatraprabhātepunarevasā || pūrvāmupavasetkāmīniṣkāmastū
ttarāṃsadeti || atrakāminiṣkāmapadābhyāṃgṛhiyatīucyete prāyeṇagṛhi
ṇāṃsakā matvādyatīnāṃ niṣkā mattvācca || tathā || ekādaśīpravṛddhāce
cchuknekṛṣṇeviśeṣataḥ|| tatrottarāṃyatiḥkuryātpūrvāmupavasedgṛhīti||skaṃda

7.1.2

purāṇepi || saṃpūrṇaikādaśīyatraprabhātepunarevasā || trayodaśīuṣaḥkāle
upoṣyā tatrikābhavet||upoṣyādvetithī tatraviṣṇu prīṇanatatparairiti || a
trāpidvetithī upoṣyāitigṛhiyatibhedena vyavasthāvijñeyā || śuddhādhikā
dvādaśyadhikātu sarvairapyuttarai vo poṣyā || taduktaṃ nāradena || saṃpūrṇaikāda
śīyatraprabhātepunarevasā || tatropoṣyādvitīyātuputrapautrapravardhinīti
garuḍapurāṇepi || saṃpūrṇaikādaśīyatraprabhātepunarevasā || tatropau
ṣyāparāpuṇyāparatodvādaśīyadi || smṛtyaṃtarepi || saṃpūrṇaikādaśī
yatraprabhātepunarevasā || vaiṣṇavīcatrayodaśyāṃ ghaṭikaikāpidṛśya
te || gṛhasthopiṃparāṅkuryātpūrvānnopavasettadeti || || atha
viddhābhedepūcyate || tatradvādaśīsāmyayuktāviddhasamā dvādaśī
hāniyuktā viddhasamā pūrvāgṛhasthairupoṣyāparāyatibhiritivyavasthā
taduktaṃpurāṇasamuccaye || daśamīmiśritāpūrvādvyādaśyāṃcavilupyate
ekādaśyāṃtadābrahmannupavāsaḥ kathaṃbhaveditipraśne || śuddhaivadvādaśī
rājannupoṣyāmokṣakāṃkṣibhiḥ || sakāmairgṛhibhiḥpūrvāviddhāpītivini
ścayaiti || viddhasamāyāṃdvādaśyādhikyavatyāṃtudvādaśyāmekādaśīsadbhā
vātsarveṣāṃparatraivopavāsaḥ || tathācasmaryate || kalādvaināpividdhāṃ
syāddaśamyaikādaśīyadi || tadāpyekādaśīṃtyaktvādvvādaśīṃsamupoṣaye
diti || viddhahīnādvādaśīsamāviddhahīnādvādaśahināviddhahanādvāda
iyadhikācasarvairapipūrrvaivopoṣyā || śuddhaikādaśyāalābhenagatyantā
rābhāvāt || taduktaṃsmṛtyaṃtare || ekādaśīnalabhyetasakalādvādaśī
bhavet || upodhyādaśamīviddhārkaṣiruddālakobravīditi || ṛṣya

7.1.3

śṛṅgopi || sarvatraikādaśīkāryādaśamīmiśritānaraiḥ || prātarbhavatumā
vābhūdyasminnityamupoṣaṇamiti || viddhādhikādvādaśīsamāviddhādhi
kādvādaśyadhikācasarvairevopoṣyā||taduktaṃ viṣṇudharmottare || ekādaśya
ṣṭamīcaivadvitīyācacaturdaśī || amāvāsyātṛtīyācaupoṣyāsyuḥpa
rānvitāiti || atrabhedadvayedvitīyadineekādaśīsadbhāvātparatraivopavā
saḥ || daśamīvedhasyaniṣedhācca || tadāhanāradaḥ || nopodhyādaśa
mīviddhāsadaivaukādaśītithiḥ || tāmupoṣyanarojahyātpuṇyaṃvarṣaśa
todbhavamiti || tathāca || daśamyānugatāyatratithiraikādaśībhave
t || tasyapuṇyaṃ vinaṣṭaṃsyātparetyanarakaṃ vrajediti || daśamī śeṣasaṃ
yuktāgāṃdhāryāṃsamupoṣitā || tasyāḥputraśataṃ naṣṭaṃ tasmāttāṃ parivarjayet
evaṃviddhahīnātrayepidaśamīvedhaniṣedhonāśaṃkanīyaḥ || tatratrayodaśyāṃ pā
raṇaparyāptadvādaśyasaṃbhavāt ||taduktamṛṣyaśṛṃgeṇa||pāraṇāyanalabhyetadvāda
śīyadi kutracit||tadānīṃdaśamīviddhāupoṣyāaikādaśītithiriti || hā
rītopi||trayodaśyāṃyadānasyādvādaśīghaṭikādvayam|| daśamyaikādaśī
miśrāsai vopoṣyāsadā tithiriti || atrāpighaṭikādvayamitipā0paryā
ptatvopalakṣaṇam || vāyupurāṇepi || ekādaśīyadāviddhādvādaśīcakṣayaṃga
tā||daśamīmiśritātatraupoṣyāmunisattameti || viddhā niṣedhavākyāni
tusarvāṇyapidvādaśyādhikyavatyāṃviddhasamāyāṃviddhādhikāyāṃcajñātavyā
ni || natudvādaśīsāmyavatyāṃ dvādaśīhānimatyāṃcaviddhahīnāyāṃ trayoda
śyāṃ pāraṇayogyadvādaśyāabhāvādviddhāyāmevopavāseupapadyate || dvāda

7.1.4

śyādhikyavatyāṃviddhahīnāyāṃtutrayodaśyāṃ pāraṇayogyadvādaśīsaṃbhavācchuddhadvādaśyāmevopavāsostviticet ||satyam||tasyavikalpāsahatve
nopavāsayogyatvānnasvīkāraḥ||yathā||kiṃsūryodayādavācīnedvādaśībhā
geupavāsaḥ||kiṃcodayāduttarasminnudvādaśībhāge || nādyaḥ || tasyaikā
daśīpratyāsannaparatvepyupavāsayogyaparatvāt || nāpidvitīyaḥ || ta
syopavāsayogyatvepyekādaśyāḥpratyāsannatvāt || ataścaviddhāni
ṣedhavākyānyuktaviddhāyāmapyevetyanavadyam || viddhādhikadvādaśīhīnā
tugṛhasthaiḥpūrvaivopoṣyāyatibhiruttaretivyavasthā||taduktam|| ekādaśī
dvādaśīcarātriśeṣetrayodaśī || tritithirūpṛgahorātraṃnopoṣyaṃtusutārthi
bhiriti || tathāca ||ekādaśīdvādaśīcarātriśeṣetrayodaśī || upavā
sa̍nakurvītaputrapautrasamanvitaḥ|| iti gṛhiṇaḥparatropavāsaniṣedhāt
upavāsasyacanityatvenāvaśyakatvātpūrvatraivopavāsaḥpratīyate || paravi
ddhāvidhāyakavākyasāmarthyādyatīnāṃparatraivopavāsovasīyate || yathābhavi
ṣyottare||dvādaśīsaṃgatāyatrabhavatyekādaśīkalā|| dinakṣayepisāpuṇyā
nadaśamyāyutākvaciditi||tathāca || trispṛgekādaśīyatratatrasaṃnihito
hariḥ||puṇyaṃkatuśataṃproktaṃtrayodaśyāṃtu pāraṇamiti ||tathāca || kalāpye
kādaśīyatradvādaśyānugatābhavet || dinakṣayepisāpuṇyāyatīnāmuttarā
tithiriti||yattvanaṃttabhaṭṭairatravākyeyatipadaṃgṛhasthasyāpyupalakṣaṇaṃnetara
vyāvṛttyartham || tathāsatiprāptyabhāvenaputravato gṛhasthasyopavāsaniṣedhā
nupapattirityuktam||tadbhāgavatamattapakṣapātenaivetigamyate || yataḥ sarveṣāṃ
śabdānāṃsajātīyopalakṣaṃkatvādevayatipadasyavijātīyagṛhasthopalakṣa

7.1.5

katveprasiddhivirodhaḥ|| kiṃca || nityaṃmadyaṃbrāhmaṇovarjayedityādauvākyāṃ
tarāprāptamapikāmataḥ prāptamevamadyapānādikaṃniṣidhyate || evamatrāpipu
tratogṛhasthasyavākyāṃtarāprāptopikāmataḥ prāptastrispṛguttaradinopa
vāsoniṣidhyataitiniṣedhopyupapadyate||kiṃca||anantenaivasaṃpūrṇaikādaśī
tyādivijñāneśvarasaṃgrahasaṃmatiṃdarśayitvāsvapakṣaviruddhāyeṣaṃpūrvāviddhā
bhavatīti tasyaiva saṃmatirdarśitā || tecasaṃmatiślokālikhyaṃte || śu
ddhāviddhādaśamyākvacidapicatatodvaidhamekādaśīyaṃ pratyekañcatridhāsaupuna
rapisamatā nyūnatādhikyayogāt || pakṣāḥ pratyekabhinnāḥ punarapiṣaḍamī
dvādaśīnyūnatādyaiḥ saṃbandhādevamaṣṭādaśakhalumilitāḥ kalpanāḥ saṃbhavanti

7.2

saṃpūrṇaikādaśīyānabhavatiparataḥsāsamāvāsamāvānyūnāvānā
stivāsyāṃbrajatiharidinaṃdvadaśīsāpicordhvam || sarvekuryuḥ parastā
dupavasanamathadvādaśīnordhvametipravrāḍatradvitīyāmupavasatujanāḥ pūrvama
nyetusarve

7.3

yadyeṣāpūrvaviddhābhavaticaparataḥ sāsamāvā
samāvāsarvekuryurdvitīyāmathaharidivasaḥ pūrvaviddhopi yāyāt || dvāda
śyāṃsātrisaṃspṛgyadibhavatiparaṃmokṣiṇaḥ pūrvamanyeyadvāviddhānacordhvaṃparamuparibhavettatrasarveparastāt

7.4

pūrvaviddhāthavāsānabhavatipa
ratodvādaśīsāpicordhvaṃkuryāttatropariṣṭānmunijananikaraḥ pūrvamanyecasa
rve || viddhaṃprātardaśamyāharidinamathavādvādaśīrātriśeṣeṣarvaḥ pūrvaṃdatānī
mupavasatujanaḥ prītayekeśavasyeti

7.4.p1.1

ataevabhāgavatamatānusāre
ṇāṃtraṃtabhaṭṭavyākhyānamitipratīyate|| smāttamatetuvijñāneśvaroktaivagṛhni
yatyorvyavasthāgrāhyetyalamartiprapaṃcena||athaprakṛtamanusaṃdhīyate || nanve
kādaśīyadāviddhādvādaśīcakṣayaṃgatā ||kṣīṇāsādvādaśījñeyānaktaṃtatravi
dhīyate || tathāca || ekādaśīyadāviddhādvādaśīcakṣayaṃgatā || tridinaṃ
tatravijñeyaṃtratrapuṇyamanarthakam || dānaṃvāpyekabhaktaṃvāyathākuryādyā
citamiticadvādaśīkṣayenaktādikaṃvihitaṃtatkathaṃgṛhiyativiṣayatvena
vyavastheticet || satyam || ekādaśīvratasyanityatvādbhavasthāsi
ddhiḥ|| taduktam||aviddhā hyaniṣiddhācennalabhyetayadātithiḥ||muhūrttaḥ paṃca
bhirviddhāgrāhyāpyekādaśībhaveditipaṃcamuhūrtaṃ viddhāyāapigrahaṇāt
naktaikabhaktādividhayastvaśaktaviṣayanaktādividhyanuvādakāityavirodhaḥ || nanuyatīnāmuttaraikādaśyāmupavāsaityuktaṃtadātrayodaśyāṃpāraṇaṃ
syāttaccaniṣiddham || taduktam||kalākāṣṭhāmuhūrttāvāyadicennaparehani
dvādaśadvādaśīṃhaṃtitrayodaśyāṃtu pāraṇamiti || tathāca || ekādaśī
mupoṣyaivadvādaśyāṃ pāraṇaṃsmṛtam || trayodaśyāṃtatkuryādvādaśadvāda
ṅgīkṣayādityādibhirmatsyakūrmapurāṇādivākyaistrayodaśyāṃpāraṇaniṣedhātkathamuttaratropavāsaiticet || satyam || trayodaśīpāraṇavidhāya
kabalāditibrūmaḥ || taduktaṃvāyupurāṇe || kalāpyekādaśīyatraparato
dvādaśīnacet || puṇyaṃkratuśatasyoktaṃtrayodaśyāntupāraṇamiti
skaṃdapurāṇepi || ekādaśyāṃtuviddhāyāṃnopavāsācaṃnādikam || dvādaśyāmevatatkuryāttrayodaśyāṃtupāraṇam || śatayajñādhikaṃpuṇyaṃmuktireva
paraṃphalamiti || tarhivirodhobhaviṣyatīticenna || trayodaśīpāraṇavidhi

7.4.p1.2

rniṣkāmaviṣayaḥ dvādaśīpāraṇavidhistusakāmaviṣayaityavirodhaḥ||tadu
ktaṃskaṃdapurāṇe || pāraṇaṃtunrayodaśyāṃniṣkāmānāṃvimuktidamiti
garuḍapurāṇepi || pāraṇaṃtutrayodaśyāṃkarttavyaṃphalārthibhiriti
nanvevaṃvyavasthitāsvekādaśīṣupāraṇavyavasthāpyastu yatratudvādaśīsā
myavatyāṃviddhādhikāyāṃgṛhipatyoruttaratraivopavāsaḥ || tatrakathamupapatti
riticet || satyam || tatratūttaraikādaśīvidhāyakavākyavalādevatrayo
daśyāmpāraṇopapattiritinakiñcitkaṣṭam||yadvā || trayodaśīpāraṇaniṣe
dhavākyānipāraṇāparyāptadvādaśīsaṃbhave tāmatikramyatrayodaśyāṃpāraṇaṃna
kāryamityevaṃparatvenavarṇanīyamiti || tadatikramedīṣaśravaṇāt
yathā || yadi kiṃcittrayodaśyāṃdvādaśīcopalabhyate || dvādaśyāṃpāraṇaṃ
tatravarjayitvātrayodaśīm || mahāhānikarītyeṣādvādaśīlaṃghitā
naraiḥ || karotidharmaharaṇaṃmamnātevasarasvatī ||nanuyadādvādaśīghaṭikāmā
trādvighaṭikāvābhavatitadādvādaśyāṃ prātamadhyāhnikakarmānuṣṭhānāsaṃbhavātkathaṃdvādaśyāṃpāraṇopapattiriticet || satyam||mādhyāhnikaṃkarmāpi
prātarevāpakṛṣyakṛtvāpāraṇaṃkāryam|| taduktaṃgaruḍapurāṇe || yadāsvalpā
dvādaśīsyādapakarṣorbhujerbhavet || vidhermādhyāhnikasyāpitatrasyāda
pakarṣaṇamiti || skaṃdapurāṇepi || yadābhavedatīvālpādvādaśī
pāraṇādine || uṣaḥkāledvayaṃkuryātprātarmādhyāhnikaṃtadeti || yadvā || a
lpāyāṃ dvādaśayāmadbhiḥpāraṇāṃkṛtvā nityakarmānuṣṭhānānantaraṃbhojanaṃkuryyā
t || taduktaṃkātyāyanena || vidhyādikaṃbhavennityaṃpāraṇantunimittataḥ
adbhistupārayitvātunaittikāntebhujirbhavet|| devalopi || saṃkaṭeviṣame

7.4.p1.3

prāptedvādaśyāṃ pārayetkatham || adbhistupāraṇaṃkuryyātpunarbhuktenadoṣa
kṛditi||pāraṇaṃtumaṃtrapūrvakamupavāsaṃharayenivedanaṃkuryyāt|| tadāhakātyā
yanaḥ || maṃtrāñjapitvāhvārayenivedyopoṣagaṃvratī || dvādaśyāṃpāraṇaṃkuryyā
dvarjapitvā hyupodakīmiti || upodakī śākaviśeṣaḥ || maṃtrastu
ajñānatimirāṃdhasya vratenānenakeśava || prasīdasaṃmukhobhūtvā jñānadṛ
ṣṭipradobhava || kṛṣṇakṛṣṇakṛpālotvamagatīnāṃgatiprada || saṃsārārṇa
vamagnānāṃprasīdasumukhobhaveti || dvādaśyāścādyāḥpaṃcadaśanāḍikā
harivāsarasaṃjñakāḥ tāatikramyapāraṇaṃkuryyāt || taduktaṃviṣṇudha
rmottare || dvādaśyāḥprathamaḥ pādoharivāsarasaṃjñakaḥ || tamatikramya
kurvītapāraṇaṃviṣṇutatparaiti || upavāsetvaśaktovṛddhādurādirupa
vāsānukalpamekabhaktādikaṃkṛtvādvadvādaśyāmevopavāsavrataṃsamāpayet
tadāhakātyāyanaḥ || upavāsetvaśaktānāmaśīterūrdhvajīvinām
ekabhaktādikaṃkāryamāhabaudhāyanomuniriti || kūrmapurāṇepi || eka
bhaktenanaktenakṣīṇavṛddhāduraḥ kṣapet || nātikramedvādaśīṃtuupavāsavratena
cediti || mārkaṇḍeye'pi || ekabhaktenanaktena tathaivāyācitenaca
upavāsenadānenananidrvādaśikobhavediti || vāyupurāṇepi || atha
vāvipramukhyebhyodānaṃdattvāsvaśaktitaḥ || upavāsaphalaṃ tasya samagraṃtu
bhaviṣyatīti || tatra bhojanadoṣopitatkṣaṇādeva naśyatīti || eka
bhaktādiṣvaśakta upavāsādivratebhāryādīnviniyojayet || taduktaṃ
skaṃdapurāṇe || asāmarthyeśarīrasyavratecasamupasthite || kārayeddha
rmapatnīṃvāputraṃvāvinayānvitam || bhrātaraṃbhaginīṃśiṣyaṃbrāhmaṇaṃdakṣi

7.4.p1.4

ṇādibhiḥ || dakṣiṇāmaṃtareṇāpimātṛgurvādyarthamupoṣanedvayorapyupavāsa
phalaṃtulyam || yadāhakātyāyanaḥ || pitṛmātṛpatibhrātṛgurvarthecavi
śeṣataḥ || upavāsaṃprakurvāṇaḥpuṇyaṃ śataguṇaṃlabhet || dakṣiṇācapradā
tavyāśuśrūṣāvihitāhiseti || tathāca || nārīcapatimuddiśyaekā
daśyāmupoṣitā || puṇyaṃśataguṇaṃyāyāditibaudhāyanobravīt || upavā
saphalaṃ tasyāḥpatiḥprāpnotyasaṃśayam|| tathā rājankṣatriyārthe caikādaśyāmu
poṣitaḥ || purodhāḥ kṣatriṇāsārddhaṃphalaṃprāpnotiniścitam || upa
vāsaphalaṃtābhyāṃsamamevasamāpyate || kṣatriṇeticchāṃdasaḥśabdaḥ || pitā
mahādīnuddiśyaekādaśyāmupoṣaṇam || kṛtetutatphalaṃviprāḥsamagraṃsa
mavāpnuyuḥ || kṛttvāśataguṇaṃ puṇyaṃphalaṃ prāpnotyasaṃśayamiti || idame
kādaśīvrataṃsūtakedānārcanādivarjitaṃkuryāt || taduktaṃvārāhapurāṇe
sūtaketunaraḥsnātvāpraṇamyamanasāharim || ekādaśyāṃnabhuṃjītavratamevaṃ
nalupyate || yathā || pūrvasaṃkalpitaṃyattadvrataṃsuniyatavrataiḥ || tatka
rttavyaṃnaraiḥśuddhaṃdānārcanavivarjitam || mṛtakāśaucetvekādaśyā
mabhojanaṃkṛtvā dvādaśyāṃsnātvābhuṃjīta || taduktaṃvārāhapurāṇe
mṛtakehinabhuṃjītaekādaśyāṃsadānaraḥ || dvādaśyāṃtusamaśnīyā
tsnātvāviṣṇuṃpraṇamyaceti || kūrmapurāṇepi || kāmyopavāse
prakrāṃtetvaṃtarāmṛtasūtake || kāmyaṃnāmavrataṃ kuryāddānārcanaviva
rjitamiti || sūtakevarjitaṃdānādikaṃtadaṃtekuryāt || taduktaṃmatsya
purāṇe || sūtakāntenaraḥsnātvāpūjayitvājanārddanam || dānaṃdattvāvi
dhānenavratasyaphalamaśnute || strīṇāṃtuvrataviṣayeviśeṣolikhyate
nārībhartṛpitṛsutādyanujñayaivavratādhikāriṇīnānyathā || tadāhakātyā

7.4.p1.5

yanaḥ|| bhāryābhartṛmatenaivavratādīnācarediti || manurapi || nāstistrī
ṇāṃpṛthagyajñonavratannāpyupoṣaṇamiti || viṣṇurapi || patyaujīva
tiyānārīupavāsavrataṃcaret|| āyuṣyaṃharatebharturnarakaṃpraivācchatīti
mārkaṃḍeyopi || nārīyātvananujñātābhrātrāpitrāsutenavā || niṣpha
laṃtubhavettasyāyatkarotivratādikamiti || strīṇāṃvratedaṃtadhāvanādikaṃ
naduṣṭam || tathācamanuḥstrīdharmaprakaraṇe || puṣpālaṃkāravastrāṇiga
ndhadhūpāvalepanam || upavāsenaduṣyaṃtidaṃtadhāvanamañjanam || rajasva
lātuyānārībharttāraṃputrabhāginī || bhrātaraṃvāprārthanayāputraṃvāpiniyoja
yet || dakṣiṇāṃdattvābrāhmaṇaṃvāsvayaṃcanabhuṃjīta || tadāhapaiṭhīnasiḥ
bhāryāpatyurvrataṃ kuryādbhāryāyāścapatirvratam || asāmarthyeparaṃtābhyāṃvrata
bhaṃgonajāyate || skaṃdopi || putraṃvāvinayopetaṃ bhaginīṃbhrātaraṃtathā
eṣāmabhāvaevānyaṃbrāhmaṇaṃvāniyojayet || yattu || ekādaśyāṃna bhuṃjī
tanārīdṛṣṭerajasyapi || tathā || saṃpravṛttepirajasinatyājyaṃdvādaśīvratam
tathā || prārabdhadīrghatapasāṃnārīṇāṃyadrajobhavet || natatrāpivrata
syasyādavarodhaḥ kadācanetyādivākyairajasvalāyāapivratamuktam || ta
tpatyādināvrataṃkārayitavyam || tenakṛtepitasyāvrataphalaṃbhavati
anyathā śucinākarmakartavyamitivacanavirodhaḥsyāt
śucitvañcatasyāḥpaṃcame'hni || yathā || paṃcame'haniśuddhāsyāddaivepi
tryecakarmaṇīti || ataścarajasvalānārīpatyādikaṃvrateniyojayet
ekādaśyāṃnabhuṃjīta nārīdṛṣṭerajasyapītipulastyavacanātsvayamapinabhuṃ
jīta || rajasvalāpisūtakanyāyenapaṃcame'hanidānārcanaṃ kurvītetisi

7.4.p1.6

ddham || ekādaśyāṃsāṃvatsarikādiśrāddhesaṃprāptepitṛśeṣaṃsamāghrāyopa
vāsaṃkuryāt || tenaśrāddhakarturvihitaṃbhojanamekādaśyāṃvihitamabho
janañcakṛtaṃbhavati || tadāhakātyāyanaḥ || upavāsoyadānityaḥśrāddhaṃnai
mittikaṃbhavet || upavāsaṃtadākuryādāghrāyapitṛsevitamiti || tathāśru
tirapi || avaghreyamevatannaivaprāśitaṃnaivāprāśitamiti || evamekāda
śyāḥsmārta matenanirṇayoktaḥ || atravijñāneśvarasaṃgrahaślokāḥpūrvamevo
ktāḥ || idānīṃviśvarūpanibaṃdhoktāḥsaṃgrahaślokāucyante || yathā
śuddhātredhātathāviddhābhedyairnyūnasamādhikaiḥ || pratyekaṃcapunastredhādvāda
ḍūyūnasamādhikaiḥ || ādyāsuṣaṭsupūrvaivavyavasthānaṃtaradvayeḥ || gṛhamedhiya
tīnāñcanavamīcāparehani || ādyāstisrastupūrvāḥsyurvyavasthānaṃtara
dvaye || aparehanijñeṣāḥsyuḥsaptamīcavyavasthayeti || tathāgraṃthāṃtare
hīnāhīnādhikāśuddhāhīnāhīnādhikāparā || evañcaikādaśīviddhācātra
nirṇayasaṃgrahaḥ || śuddhaṣaṭketathāviddhetrikepūrvāvyavasthitā || dvayedvayesa
ptamecaśeṣeṣvekādaśīpareti || yatraikādaśyāmupavāsauktaḥ sacacatu
rvidhaḥ || yathoktaṃ bhaviṣyottarapurāṇe || satāṃbūlamatāṃbūlaṃsabhojanamabho
janam || sāhārañcanirāhāraṃcaturvidhamupoṣaṇamiti || atrasatāṃbūlaṃsa
bhojanaṃsāhāraṃcetiprayobhedāḥ || caturthastvatāṃbūlādipadaiḥsarvagataḥke
valopavāsaḥ || caturṇāmapisvarūpaṃtatraivoktam || yathā || yāvatkṛ
tāhnikonasyādyāvannārcayateharim || tāvadaśrātitāṃbūlaṃsatāṃbūlaṃtadu
cyate || pūjayitvācyutaṃpūrvapūrṇamuktyābhunaktiyaḥ || bhadrābhuktaupunarbhu

7.4.p1.7

ktaṃtatsabhojanamucyate || śrāddhaṃkṛtvāpitṛṃstarpyasaṃtarpyajñātibāṃdhavā
n||sārvavarṇikamābhojyasapatnībrahmabhojane || samupāghrāyapitrātraṃgobhyo
dadyātprayatnataḥ || nyūnopavāsaniyametatsaṃhāraṃprakīrtitamiti || etetra
yobhedādeśaviśeṣaviṣayādhikāriviśeṣaviṣayāścajñātavyāḥ || caturtha
stusarvasādhāraṇaḥ || atraśuddhāviddhābhedenanirṇayauktaḥ || tatrakī
dṛśīśuddhā || kīdṛśīviddhetyatrasūryasiddhāṃteuktam || yathā || sarvā
hyetāścatithayaudayādudayāṃsthitāḥ || śuddhāitiviniśceyāṣaṣṭirnāḍyo
hirvaitithiriti || nāradīyepyuktam || ādityodayavelāyāmārabhyaṣa
ṣṭināḍikā || yātithissātuśuddhāsyātsarvātithyohyayaṃvidhiriti
ataścasūryodayamārabhyapunaḥsūryodayaparyaṃtaṃsthitātithiḥśuddhādivasasyādāvaṃtecānyatithiyuktāviddhetyarthaḥ || nanvaruṇodayavelāyāṃdaśamī
yutaikādaśīviddhetikaiściduktam || aruṇodayakālaścaskaṃdapurāṇepro
ktaḥ || yathā || udayātprākcatasrastunāḍikāaruṇodayaḥ || tatra
snānaṃpraśastaṃsyāttaddhipuṇyatamaṃsmṛtamiti|| tatrāruṇodayakāledaśamī
viddhānopoṣyā || yathābhaviṣyottare || aruṇodayakāletudaśamīya
didṛśyate || sāvidvaikādaśītatrapāpamūlamupoṣaṇamiti || sauradharma
ca || ādityodayavelāyāṃprāṅmuhūrtadvayānvitā || ekādaśītusaṃ
pūrṇāviddhānyāparikīrttiteti || ityādīnyaruṇodayavedhaniṣedhakānya
nyānyapivacanānivaiṣṇavaviṣayāṇijñātavyāni || taduktaṃgaruḍapurāṇe
daśamīśeṣasaṃyuktoyadi syādaruṇodayaḥ || naivopoṣyāvaiṣṇavaistutatracai
kādaśīvratamiti || vaiṣṇavasvarūpañcaskandapurāṇenirūpitam
yathā || paramāpadamāpanneharṣevāsamupasthite || naikādaśīṃtyajedya

7.4.p1.8

stuyasyadīkṣātuvaiṣṇavī || samātmāsarvajīveṣupanijācārādavipluta:
viṣṇvarpitākhilācāra:sahi vaiṣṇavaucyataiti || ataścāruṇodayavedhe
pidīkṣitaiḥ paramabhāgavatairnopavāsa:kārya: || anyeṣāṃsmārtamatānusāri
ṇāṃsarveṣāmapyuktanirṇayānusāreṇaivopavāsaitisiddhānta: || athacaitrā
dyekādaśīṣukṛtyaviśeṣolikhyate || || tatracaitraikādaśyāṃśrībhīru
kmiṇīpūjyā || taduktaṃbrahmapurāṇe || ekādaśyāṃtataḥstrībhirdevī
pūjyācarukmiṇī || puṣpālaṃkāradhūpānnavastrabrāhmaṇatarpaṇairiti
tatraivāparāhvevāstūpūjākāryā || taduktaṃbrahmapurāṇe || tatrāparāhve
vāsturvaiveśmanāṃvaṃśadhāraka: || arghyairmālyaiścavastraiścapūjyo raṃgaiḥ sucitri
tairiti || tatraivarātrausalakṣmīkovāsudeva:sotsavamāṃdolanīya:||taduktaṃ
brahmapurāṇe || caitramāsasyaśuklāyāmekādaśyāṃtuvaiṣṇavaiḥ || āṃdolanī
yodeveśa:salakṣmīkomahotsavaiḥ || damanenārcayitvācarātraujāgaraṇaṃca
redityādi|| ||iticaitraikādaśī || ||athajyeṣṭhaśuklaikādaśīnirjalāprasi
ddhā || tatranirjalamupavāsaṃkuryāt || taduktaṃskaṃdapurāṇe || jyeṣṭhemāsi
nṛpaśreṣṭhayāśuklaikādaśībhavet || nirjalaṃsamupoṣyāthajalakuṃbhānsaśarka
rān || pradāyavipramukhyebhyastāpatrayavivarjita: || viṣṇulokamavāpye
hamodateviṣṇusaṃnidhāviti || || itinirjalekādaśī || || a
thāṣāḍhaśuklaikādaśīdevaśayanītatrasvaśaktyāvakṣyamāṇalakṣaṇāṃsuvarṇā
dinirmitāṃlakṣmīnārāyaṇapratimāṃkṣīrābdhauśeṣaparyaṃkesutīkṛtvāsaṃpūjya
rātraujāgaraṇādyutsavaṃkuryāt || taduktaṃbrahmapurāṇe || ekādaśyāṃtuśuklā
yāmāṣāḍhebhagavānhariḥ || bhujaṅgaśayaneśeteyadākṣīrārṇavesadā || tadā

7.4.p1.9

tatpratimākāryāsarvalakṣaṇasaṃyutā || suptāsuśeṣaparyaṃke śailamṛdbhiḥsuvāri
bhiḥ||tāmrārakūṭarajataistathācitrapadeṣuvā|| lakṣmyāutsaṃgahasteṣuvinya
stacaraṇāṃbujā || nānāvidhopakaraṇaiḥ pūjyācavidhipūrvakam||upavāsaḥ
prakartavyorātraujāgaraṇaṃtathā||tasyāṃrātryāṃvyatītāyāṃdvādaśyāṃpūjayetta
thā||trayodaśyāṃtatonṛtyaṃgītavādyenivedayediti || purāṇasamuccayepyukta
m ||āṣāḍhasyasitepakṣeekādaśyāmupoṣitaḥ||svāpayetpratimāṃviṣṇoḥ
śaṃkhacakragadādharām||pītāmbaradharāṃsaumyāṃparyaṃkesvāstṛteśubhe || śuklava
strasamācchannesopadhāneyudhiṣṭhira || itihāsapurāṇajñoviṣṇubhaktothavāpu
mān || snāpayitvādadhikṣīraghṛtakṣaudrajalaistathā || samālabhyaśubhairgandhai
rdhūpairvastrairalaṃkṛtām || pūjayitvāsumaiḥ śuklaimaṃtreṇānenapāṃḍava || maṃtraśca
suptetvayijagannāthajagatsuptaṃbhavedidam|| vibuddhetvayibuddhetajagatsarvaṃcarā
caramiti || evaṃ saṃpūjyadevasyāgreupoṣitaścāturmāsyavrataṃkuryāt
sanatkumāropyāha || ekādaśyāṃtugṛhṇīyātsaṃkrāṃtaukarkaṭasyaca
āṣāḍhyāṃvainarobhaktyācāturmāsyoditavratamiti || vratāraṃbhemaṃtraśca
sanatkumāreṇoktaḥ || idaṃvrataṃmayādevagṛhītaṃ puratastava || nirvighnaṃsiddhi
māyātuprasannetvayikeśava || gṛhītesminvratedevayadyapūrṇemriyāmyaham||ta
nmebhavatusaṃpūrṇaṃtvatprasādājjanārdaneti ||atraivaviśeṣovṛddhagārgyeṇoktaḥ
naśaiśavaṃnamauḍhyaṃvāśukragurvornavātitheḥ || khaṃḍaṃcarcitayejjātucāturmā
syavratenaraiti||itiśayanīyaikādaśī || || athabhādrapadaśuklaikādaśyāṃ
śayanaikādaśyāmivapūjotsavādikaṃkṛtvādevasyapārśvaparivartanaṃkuryāt

7.4.p1.10

taduktaṃ bhaviṣyottare || prāpte bhādrapade māsi ekādaśyāṃ site'hani
kaṭadānaṃ bhavedviṣṇormahāpūjāṃ pravartayediti || kaṭadānaṃ pārśvaparivartanam
iti bhādrapadaikādaśī || || athāśvinaśukaikādaśyāmupavāsa
jāgaraṇādikaṃ kṛtvādrādaśyādiṣu viṣṇupūjāṃ kuryāt || taduktaṃ bhaviṣyo
ttare āśvinatithiprakrame || sopavāsaiśca karttavyā ekādaśyāṃ prajāga
raḥ || dvādaśyāṃ vāsudevaśca pūjanīyastu sarvadā || yātrotsavaśca karttavyastra
yodaśyāṃ tu vaiṣṇavaiḥ || upavāsaścaturdaśyāṃ paurṇamāsyāṃ hariṃ yajediti
ityāśvinaikādaśī || || atha kārtikaśuklaikādaśyāṃ prasuptaṃ
devaṃ pūjājāgarotsavādibhirmantreṇa prabodhya rathayātrotsavaṃ kuryāt || taduktaṃ
brahmāṃḍapurāṇe || ekādaśyāṃ ca śuklāyāṃ kārtike māsi keśavam || prasu
ptaṃ bodhayedrātrau śraddhābhaktisamanvitaḥ || nṛtyairgītaistathā vādyairṛgyajuḥsā
mamaṃgalaiḥ || vīṇāveṇupraśaṃbdaiśca purāṇaśravaṇena vā || vāsudevakathābhiśca
stotrairanyaiśca vaiṣṇavaiḥ || puṣpairdhūpaiśca naivedyairdīpairbhakṣyaiḥ suśobhanaiḥ || homai
ramyairapūpaiśca phalaiḥ śārkarapāyasaiḥ || hṛdyābhyāṃ śvetaraktābhyāṃ candanābhyāṃ ca
sarvadā || kuṃkumālaktakābhyāṃ ca raktasūtraiḥ sakaṃkaṇaiḥ || tasyāṃ rātryāṃ vya
tītāyāṃ dvādaśyāmaruṇodaye || ādau ghṛtenaikṣaveṇa madhunā snāpayattataḥ
dadhnā kṣīreṇa ca tataḥ paṃcagavyena śāstravit || udvarttanaṃ māṣacūrṇaṃ masūramala
kāni ca || sarpapāśca priyaṃguśca mātuliṃgarasastathā || sarvauṣadhyaḥ sarvagaṃdhāḥ
sarvabījāni kāṃcanam || maṃgalāni yathākāmaṃ ratnāni ca kuśodakam

7.4.p1.11

evaṃ saṃśodhya deveśaṃ dadyādgorocanāṃ śubhām || tatastu kalaśā deyā yathāprā
ptāḥ svalaṃkṛtāḥ || jātīpallavasaṃyuktāḥ sakalāśca sakāṃcanāḥ|| puṇyāhave
daśabdena vīṇāveṇuraveṇa vā||evaṃ saṃsnāpya goviṃdaṃ svantulitaṃ svalaṃkṛtam
suvāsa saṃ pūjayecca sumanobhiḥ sakuṃkumaiḥ || dhūpairdīpairmanojñaiśca pāyasena ca
bhūriṇā|| pātrāyānnadānaiśca homaiḥ puṣpaiḥ sadakṣiṇaiḥ|| vāsobhirbhūṣaṇairanyairgo
bhiścairmanojavaiḥ || brāhmaṇāḥ pūjanīyāśca viṣṇorī jyāścamūrtayaḥ || yattu
śiṣṭānnatoyañcabhoktavyaṃbrāhmaṇaiḥsaheti || bhaviṣyottarepi|| kārttikeśukla
pakṣe tuekādaśyāṃpṛthāsuta || maṃtreṇānenarājeṃdradevamutthāpayedvijoti || maṃ
traścaidaṃviṣṇuritivaidikaḥ || paurāṇikastu || brahmeṃdrarudrāgnikuberasūrya
somādibhirvaditavaṃdanīya || budhyasvadeveśajagannivāsamaṃtraprabhāveṇasu
khenadeveti ||tathāca|| iyaṃcadvādaśīdevaprabodhārthaṃtunirmitā|| tvayaivasarva
lokānāṃhitārthaśeṣaśāyinā|| uttiṣṭhottiṣṭhagoviṃdatyajanidrāṃjagatpate
tvayisuptejagatsuptamutthitehyutthitaṃjagat || evamutthāpyamaṃtreṇapuṣpāñja
liṃdadyāt||mantrastu||caraṇaṃpavitramitivaidikaḥ || paurāṇikastu gatāme
ghāviyaccaivanirmalaṃnirmalādiśaḥ || śāradānicapuṣpāṇigṛhāṇamamakeśava
iti || samutthitetatoviṣṇau kriyāḥ sarvāḥ pravarttayet || mahātūryaravairā
traubhrāmayetsyaṃdanesthitam || utthitaṃdevadeveśaṃnagaraiḥprārthitaḥ svayam
rātraujāgaraṇaṃkuryādekādaśyāṃsurālaye || prabhātevimalesnātvābhoja
yitvāddhijottamān || ācāntebhyastato dadyāttyaktaṃyatkiṃcidevahi

7.4.p1.12

tyaktaṃcāturmāsye'bhyaṃjanādikam || taduktam || cāturmāsetuyattyaktaṃbha
kṣyabhojyādikaṃcayat||caturovārṣikānmāsānniyamaṃyatsvayaṃskṛtam ||ka
thayitvāddijebhyaścadadyādbhaktyāsadakṣiṇam|| dattvāvisarjayedvipraॉṃstato
bhuṃjītavaisvayamiti ||vratasamāpanemaṃtraścasanatkumāreṇoktaḥ||idaṃvrataṃmayā
devakṛtaṃprītyaitavaprabho || nyūnaṃsaṃpūrnatāyātutvatprasādājjanārdaneti
iti prabodhinyekādaśī || || mārgaśīrṣādiśuklaikādaśīṣuvarāha
purāṇoktadharaṇīvratānyucyaṃte || yathā || durvāsāḥsatyatapasaṃpratyāha
yadāmārgaśiremāsidaśamyāṃniyatātmavān || kṛtvādevārcanaṃdhīmāna
gnikāryyayathāvidhi || śucivāsāḥ prasannātmāham̐vyamannaṃsusaṃskṛtam
bhuktvāpam̐capadaṃgatvāpunaḥśaucaṃtupādyoḥ || kṛtvāṣṭāṃgulamātraṃtukṣīravṛkṣasamudbhavam || bhakṣayeddaṃtakāṣṭhaṃtutataścācamyayatnataḥ || spṛṣṭvāca
khānisarvāṇiciraṃdhyātvājanārdanam || śaṃkhacakragadāpāṇiṃkirīṭipītavāsamam || prasannavadanaṃdevaṃsarvalakṣaṇalakṣitam||dhyātvāpunarjalaṃhaste
gṛhyabhānuṃjanārdanam ||dhyātvārghyaṃdāpayettasyakaratoyenamānavaḥ || evamu
ccārayedvācaṃtasminkālemahāmune||ekādaśyāṃnirāhāraḥsthitvāhamapareha
ni || bhokṣyāmipuṃḍarīkākṣaśaraṇaṃmebhavācyuta || evamuktvātatorātrau
devadevasyasannidhau || japannārāyaṇāyetisvapettatravidhānataḥ || tataḥ
prabhātevimalānaṃdrīṃgatvāsamudragām || itarāṃvātaḍāgaṃvāgṛhevā niya
mātmavān || ānīyamṛttikāṃśuddhāṃmaṃtreṇānenamānavaḥ || dhāraṇaṃ po
ṣaṇaṃtvattobhūtānāṃdevisarvadā || tenasatyenamepāpaṃyāvanmocayasuvrate
brahmāṃḍodaratīrthānikaraiḥspṛṣṭāniterave || tairimaṃmṛttikāṃspṛṣṭvāmāla

7.4.p1.13

bhāmitvayaidhitām || tvayisarvarasānityāḥsthitāvāruṇasarvadā || tairimṛ
nmṛttikāṃplāvyapūtāṃkurucamāciram || evamṛdaṃtathātoyaṃprasādyātmā
namālabhet || triḥkṛtvāśeṣamṛdayākuṃḍamālikhyavaijale || tatastasmi
nnaraḥsamyagyathāvidhyupacārataḥ || snātvācāvaśyakaṃkṛtvāpunarevagṛhaṃ
vrajet||tatrārādhyamahādevaṃyoganārāyaṇaṃharim||pūjāmantrāḥ || keśavāya
namaḥpādaukaṭiṃdāmāedarāyaca||ūruyugmaṃnṛsiṃhāyacoraḥśrīvatsadhāriṇe
kaṃṭhekaustubhanāthāyavakṣaḥśrīpatayetathā || trailokyavijayāyetibāhūsarvā
tmaneśivaḥ||rathāṃgadhāriṇecakraṃśaṃkarāyetivārijam || gaṃbhīrāyeticaga
dāmaṃbhojaṃśāṃṃtamūrtaye|| evamabhyarcyadeveśaṃdevaṃnārāyaṇaṃprabhum || punasta
syāgrataḥkuṃbhāṃścaturaḥsthāpayedbudhaḥ||jalapūrṇānsamālāṃścasitacaṃdanalepi
tān || cūtapallavasaṃyuktānisitavastrāvaguṃṭhitān || saṃyuktāṃstāmrapātraiścatilapūrṇaiḥsakāṃcanaiḥ||catvārastesamudrāstukalaśāḥparikīrtitāḥ
teṣāmadhaḥśubhaṃpīṭhaṃsthāpayedvastragarbhitam || tasminsauvarṇaraupyaṃvā
tāmraṃvādārujaṃtathā || alābhesarvapātrāṇāṃpālāśaṃpātramiṣyate || toya
pūrṇaṃcatatkṛtvā tasminpātre tatonyaset || sauvarṇamatsyarūpeṇakṛtvāde
vaṃjanārdanam || vedavedāṃgasaṃyuktaṃśrutismṛtivibhūṣitam || tatrāne
kavidhairbhakṣyaiḥphalaiḥpuṣpaiścaśobhitam || gaṃdhapuṣpaiścavastraiścaarcayitvā
yathāvidhi || rasātalagatāvedāyathādevatvayoddhṛtāḥ || matsyarūpe
ṇatadvanmāṃbhāvāddharakeśava || evamuccāryatasyāgrejāgaraṃtatrakārayet
yathāvibhavasāreṇaprabhātevimaletathā || caturṇāṃbrāhmaṇānāñcacaturo

7.4.p1.14

dāpayeddhaṭān || pūrvacavahvṛcedadyācchaṃdogedakṣiṇāṃtathā || yajuḥśā
khācyutedadyātpaścimaṃghaṭamuttamam || uttaraṃkāmaṭhedyāddeṣadānavidhiḥ
smṛtaḥ || ṛgvedaḥprīyatāṃpūrvaiḥ sāmavedastudakṣiṇeḥ || yajurvedaḥ paści
maṃtastvatharvācottareṇatu || anenakramayogenaprīyatāmitivācayet
matsyarūpaṃtusauvarṇamācāryāya nivedayet || vastragandhādidhūpaiścasaṃpū
jyavidhivatpumān || yastvimaṃśaṃkhahastaṃcamantreṇaivopapādayet
vidhinā tasyataddānaṃbhavetkoṭiguṇottaram || pratipadyaguruṃyastumohā
dvipratipadyate || sajanmakoṭinarakepacyatepuruṣādhamaḥ || vidhānasya
pradātāvyogururityucyatebudhaḥ || evaṃ dattvā vidhānenadvādaśyāṃviṣṇuma
rcayet || viprāṇāṃbhojanaṃdadyādyathāśaktyācadakṣiṇām || paramānnañca
tainaiva tataḥ paścātsvayaṃnaraḥ || bhuñjītasahitoviprairvāgyataḥ saṃyatendriyaḥ
anenavidhināyastudharaṇīvratakṛnnaraḥ || tasyapuṇyaphalaṃ cāmyaṃ śṛṇutattva
vidāṃvara || yadi vaktrasahastrāṇāṃsahastrāṇibhavediha || āyuścabrahmaṇastu
lyaṃbhavedyadimahāvratam || tadānīmasyasarvasya phalaṃ kathituṃbhavet
yaimaṃśrāvayedbhaktyādvādaśīphalamuttamam || śṛṇotivāsapāpaistusarvai
revapramucyate || || itidharaṇīvrateṣu matsyadvādaśīvratam || atha
pauṣamāsasyaikādaśyāṃpūrvavanniyataḥ snānādikaṃkṛtvā kūrmarūpiṇaṃdevaṃ
saṃpūjyadvādaśyāmācāryāyadadyāt || kalaśapātrādividhistumārga
śīrṣaikādaśyāmuktaevakāryaḥ || taduktaṃvārāhapurāṇe || tathaivapau
ṣamāsetuamṛtaṃmathitaṃsuraiḥ || tatrakūrmobhaveddevaḥsvayamevajanārdanaḥ
tasyeyaṃtitthiruddiṣṭtāviṣṇorvaikūrmmarūpiṇaḥ || pauṣamāsasyayā śuklā

7.4.p1.15

dvādaśīśuklapakṣataḥ||tasyāṃprāgvattu saṃkalpaṃprāgvatsnānādikāḥkriyāḥ
nirvṛtyārādhayedrātryāmekādaśyāṃjanārdanam || pṛthaṅ mantrairmune śreṣṭha devaṃ
devaṃjanārdanamiti|| kūrmāyapādaṃprathamaṃprapūjyanārāyaṇāyetihareḥ kaṭiṃca
saṃkarṣaṇāyetyudaraṃ viśoketyurobhavāyetitathaiva kaṃṭham || subāhaveceti
bhujauśirastunamoviśālāyarathāṃgaśaṃkhau || svanāmamaṃtreṇa sugaṃdhapuṣpairnā
nānivedairvividhaiḥ phalaiśca || abhyarcyadevaṃkalaśaṃtadagresaṃsthāpyamālyaiḥ
sitakaṃṭhadāma || taṃratnagarbhaṃtuṃpurevakṛtvāsavaśaktitohemamayaṃtudevam
samaṃdaraṃkūrmarūpeṇakṛtvāsaṃsthāpyatāmreghṛtapūrṇapātre || pūrṇeghaṭasyopari
saṃniveśyataṃ brāhmaṇāyaivatu saṃpradadyāditi || dānabrāhmaṇabhojanādivi
dhiḥpūrvokta evagrāhyaḥ || || itikūrmadvādaśīvratam || || evaṃmāghaśuklai
kādaśyāṃ sauvarṇaṃ vārāharūpiṇaṃdevaṃ sarvabījasaṃpūrṇakalaśasyoparisthāpi
tasauvarṇādipātresthāpayitvā saṃpūjyadvādaśyāṃbrāhmaṇāyadadyāt || pūjā
vidhistumārgaśīrṣaikādaśyuktaeva || taduktaṃvārāhapurāṇe || evaṃmāgha
sitepakṣedvādaśīṃdharaṇībhuja||vārāhasyaśṛṇuṣvārcāṃmune paramadhārmiketyupa
kramya || vārāhāyetipādautumādhavāyetivaikaṭim || kṣetrajñāyetijaṭharevi
śvarūpetyurohareḥ || sarvajñāyetikaṃṭhaṃtuprajānāṃpatayeśiraḥ || pradyumnā
yeticabhujaudivyāstrāyasudarśanam || amṛtodbhavāyaśaṃkhaṃtueṣaevārca
nevidhiriti || pratimāsvarūpaṃtu || yathāśakti tusauvarṇaṃvārāhaṃkā
rayedbudhaḥ || daṃṣṭroddhitāṃ pṛthvasaparvatavanadrumām || mādhavaṃmadhuhaṃtāraṃ
vārāhaṃrūpamāsthitam || sarvabījabhṛtepātre ratnagarbhaghaṭopari

7.4.p1.16

sthāpayetparamaṃdevaṃ jātarūpamayaṃharimiti || dānārcanavidhiḥpūrvoktae
va || itivārāhadvādaśīvratam || athaphālgunaśuklaikādaśyāṃpūrvavadupo
ṣyasauvarṇaṃnṛsiṃhaṃsauvarṇādipātre kalaśo parisaṃsthāpyapūjayitvādvadaśyāṃ
brāhmaṇāyanivedayet || anyaḥ sarvopi vidhiḥ pūrvoktaeva || taduktaṃ
vārāhapurāṇe || tadvatphālgunamāsetuśuklapakṣetudvādaśīm || upoṣyapra
ktavidhināharimārādhayetsudhīḥ || narasiṃhāyapādautugoviṃdāyetyurūta
thā || kaṭiṃviśvabhujepūjyaaniruddhetyurastathā || kaṃṭhaṃtuśitikaṃṭhāya
haṣīkeśāyavaiśiraḥ || asuradhvaṃsanāyeticakraṃtoyātmanetathā || śaṃ
khamityevaṃsaṃpūjyagaṃdhapuṣpaphalaistatheti || || ititṛsiṃhadvādaśīvratam
iyamevāmarddakī || tatrāmarddakavṛkṣasthitaṃviṣṇuṃsaṃpūjyapradakṣiṇāṃkuryāt
taduktaṃbhaviṣyottare || || phālgunemāsisuklāyāmekādaśyāṃjanārddanaḥ
vavṛtyāmamalīvṛkṣelakṣmyāsahajagatpatiḥ||tatrasaṃpūjyadeveśaṃśaktyākuryā
tpradakṣiṇām || upoṣyavidhivanmartyoviṣṇulokemahīyate || ityāmardda
kī || athacaitraśuklaikādaśyāmupoṣyasauvarṇavāmanaṃsaṃpūjyacchatrikādisaṃ
yuktaṃdvādaśyāṃbrāhmaṇāyadadyāt || taduktaṃvārāhapurāṇe || evamevamunemā
sicaitre saṃkalpyadvādaśīm||upopyārādhayetpaścāddevadevaṃjanārddanamiti
vāmanāyetivaipādauviṣṇavekaṭimarcayet || vāsudevetijaṭharauraḥsaṃkarṣa
ṇāyaca || kaṃṭheviśvahṛtepūjyaśirovaivyomarūpiṇe || bāhūviśvajitepū
jyasunāmnāśaṃkhacakrake || prāguktapātre saṃsthāpyavāmanaṃkāṃcanaṃbudhaḥ
yathāśaktyākṛtaṃhrasvaṃsitayajñopavītinam || kuṃḍikāṃsthāpyapārśve
tucchatrikāṃ pāduketathā || akṣamālāṃcasaṃsthāpyamudrikāṃcaviśeṣataḥ

7.4.p1.17

etairupaskarairyuktaṃprabhātesudvijāyatam||dāpayetprīyatāṃviṣṇurhrasvarūpī
tyudīrayet || māsanāmnātusaṃyuktaṃprādurbhāvavidhānakam || prīyatāmi
tisarvatravidhireṣaprakīrtita iti || matsyarūpīkeśavaḥ prīyatāṃ kūrma
rūpīkeśavaḥprīyatāmityādiprayogaḥsarvatradraṣṭavyaḥ || || itivāmana
dvādaśīvratam || || athavaiśākhaśuklaikādaśyāmupoṣyasauvarṇaṃparaśurāmaṃ
saṃpūjyadvādaśyāṃbrāhmaṇāyadadyāt || taduktaṃ varāhapurāṇe || vaiśā
khepyevamevaṃtusaṃkalpyavidhinānaraityupakramya jāmadagnyāyapādautu
hyudaraṃsarvadhāriṇe || madhusūdanāyetikaṭimuraḥśrīvatsadhāriṇe
śiraḥsahasraśīrṣāyaśaṃkhacakresvanāmataiti || pratimāsvarūpaṃtu
jāmadagnyetivikhyātaṃ nāmnākleśavināśanam || dakṣiṇeparaśuṃhaste
tasyadevasyakārayet || vaiṇavenatupātreṇatasminsaṃsthāpayeddharimi
ti || itijāmadagdvādaśīvratam || || athajyeṣṭhaśuklaikādaśyāṃ
sauvarṇarāmalakṣmaṇausaṃpūjyadvādaśyāṃbrāhmaṇāyadadyāt || vidhirastuprāgu
ktaeva || maṃtreṣuviśeṣaḥ || taduktaṃvārāhapurāṇe || jyeṣṭhemāsepyevamevasaṃ
kalpyavidhinānaraḥ || arcayetparamaṃdevaṃpuṣpairnānāvidhaiḥśubhaiḥ || namo
rāmābhirāmāyapādaupūrvasamarcayet || trivikramāyetikaṭiṃdhṛtaviśvāya
codaram||uraḥsaṃvatsarāyetikaṃṭhaṃsaṃvartakāyaca || sarvāstradhāriṇebāhūsvanā
mnācarathāṃgake || sahasraśirasebhyarcyaśirastasyamahātmanaḥ||pītāmbarayu
gacchannausauvarṇaurāmalakṣmaṇau || arcayitvāvidhānenaprabhātebrāhmaṇāya
tau||dātavyaumanasākāmamīhitāpuruṣeṇatu iti || || itirāmadvādaśī
vratam || āṣāḍhaśuklaikādaśyāmupoṣyapūrvoktavidhinācaturvyūhaṃvāsude

7.4.p1.18

vaṃsaṃpūjyadvādaśyāṃbrāhmaṇāyadadyāt || maṃtreṣuviśeṣaḥ || taduktaṃvarāha
purāṇe || vāsudevāyapādautukaṭisaṃkarṣaṇāyaca || pradyumnāyetijaṭharaṃ
tvaniruddhāyavaiuraḥ || cakrapāṇayetibhujaukaṃṭhaṃbhūpatayetathā || sva
nāmnāśaṃkhacakretupuruṣāyetivaiśiraḥ || kāṃcanaṃvāsudevaṃtucaturvyūhaṃsanā
tanam || tamabhyarcyavidhānenagaṃdhapuṣpādibhiḥkramāt || prāgvattaṃbrāhma
ṇedadyāddevavādinisuvrate || vāsudevasaṃkarṣaṇapradyumnāniruddhāścaturvyūhāḥ
itivāsudevadvādaśīvratam || || athaśrāvaṇe śuklaikādaśyāṃdāmoda
ranāmānaṃdevamabhyarcyapūrvoktavidhānenadvādaśyāṃbrāhmaṇāyadadyāt || maṃtre
ṣuviśeṣaḥ || taduktaṃvārāhapurāṇe || dāmodarāyapādautuhṛṣīkeśāyavai
kaṭim || sanātanāyetijaṭharamuraḥśrīvatsadhāriṇe || cakrapāṇetibhu
jaukaṃṭhaṃcaharayetathā|| muṃjakeśāyacaśirobhadrāyetilalāṭakam || svanā
ṅgāśaṃkhacakretupūjayetparameśvaram || kāṃcanaṃdevadevaṃtudāmodarasanāma
kam|| prāgvattaṃbrāhmaṇedadyādvedavedāṃgapārage|| iti dāmodaradvādaśī
athabhādrapadaśuklaikādaśyāṃsauvarṇaṃkalkirūpiṇaṃpūrvavidhināsamabhyarcya
dvādaśyāṃbrāhmaṇāyadadyāt || pūjāmaṃtrāstuvarāhapurāṇe || namo
stukalkinepādauhṛṣīkeśāyavaikaṭim ||mlecchapradhvaṃsanāyetijaganmūrte
tathodaram || śitikaṃṭhāyakaṃṭhaṃtukhaḍgapāṇetivaibhujau || caturbhujāyetiha
stauviśvamūrtaiṃtathāśiraḥ || evamabhyarcyamedhāvīprāgvattasyāgratoghaṭa
m || vinyasetkalkitaṃdevaṃsauvarṇaṃtatrakārayet || dadyātprabhāteviprā
yavedavedāṅgavedine || || itikalkidvādaśīvratam || || evamā
śvinaśuklaikādaśyāṃ padmanābharūpaṃdevaṃsaṃpūjya dvādaśyāṃbrāhmaṇāyadadyāt

7.4.p1.19

vidhistupūrvaeva || maṃtreṣuviśeṣoyathā vārāhapurāṇe || tadvadāśva
yujemāsidvādaśīśuklapakṣataḥ || saṃkalpyābhyarcayeddevaṃpadmanābhaṃsanā
tanam || padmanābhāyapādautukaṭiṃvepadmayonaye || udaraṃsarvadevāyapu
ṣkarāyatathāpāṇiṃprāgvadastrāṇipūjayet || pra
bhavāyaśiraḥpūjyaprāgvadddyevaghaṭaṃnyaset || tasminsauvarṇakaṃdevaṃpadmanā
bhaṃtuvinyaset || evamevatusaṃpūjyagaṃdhapuṣpādibhiḥkramāt || prabhātā
yāṃtuśarvaryāṃbrāhmaṇāyanivedayediti||||itipadmanābhadvādaśī||||athakā
rtikaśuklaikādaśyāṃsauvarṇaṃyogīśvaraṃyoganidrāsthitaṃsaṃpūjyadvādaśyāṃ
brāhmaṇāyadadyāt || taduktaṃvarāhapurāṇe || śṛṇurājanmahābāhokārtti
kemāsidvādaśīm || upoṣyavidhināyenayaccāsyāḥprāpyatephalam || prā
gvidhānenasaṃkalpyatadvatsnānaṃtukārayet || vibhavenārcayeddevaṃnārāyaṇa
makalmaṣam || namaḥsahasraśiraseśiraḥsaṃpūjayeddhareḥ || puruṣāyetica
bhujaukaṃṭhaṃvaiviśvarūpiṇe || jñānāstrāyeticāstrāṇiśrīvatsāyatathāuraḥ
jagadgrasiṣṇavepūjyamudaraṃdivyamūrtaye || kaṭiṃsahasrapādāyapādaudevasya
pūjayet || ānulomyenadeveśaṃpūjayitvāvicakṣaṇaḥ || namodāmodarā
yetisarvāṃgaṃpūjayeddhareḥ || evaṃ saṃpūjyavidhinātasyāgrecaturoghaṭān
sthāpayedratnagarbhāṃstusitacaṃdanacarcitān || sragdāmabaddhasugrīvānsi
tavastrāvaguṃṭhitān || śobhitāṃstāmrapātraistutilapūrṇaiḥ sakāṃcanaiḥ
catvāraḥsāgarāścaivakalpitārājasattama || tanmadhyeprāgvidhānenasauvarṇe
sthāpayeddharim || ṣoḍaśāretathācakrestragbhirbahubhirurjite|| yogīśvaraṃyo
ganidrāśayānaṃpītavāsasam || tamapyevaṃtusaṃpūjyājāgaraṃtatrakārayet

7.4.p1.20

kuryāttuvaiṣṇavaṃyāgaṃyajedyogīśvaraṃharim || evaṃ kṛtvāprabhātetubrāhmaṇāya
nivedayediti || || itiyogīśvaraikādaśīvratam || itidharaṇīvratāni
samāptāni|| athasiddhaviruddhādikaṃlikhyate || || ekādaśīśukravāreṇa
siddhā || taduktam || śukreṇapratipatṣaṣṭhīekādaśyetyādi || somavā
reṇaviruddhā || taduktam || caṃdrecitrottarāṣāḍhāpūrvāṣāḍhāviśākhikā||e
kādaśītrayodaśyornaṣṭayogāḥprakīrttitāiti || ekādaśyāṃnarttakādi
karmakāryam || naṃdāsunarttanaṃnakṣatreityuktameva || ekādaśyāṃśanapuṣpā
ṇinakhādet || tathācoktameva || nakhacarmatilānīti || pauṣaśukai
kādaśīmanvādiḥ || tathācoktam || ekādaśīcapauṣaiti || sarvā
svekādaśīṣutithipatitvenaśivaḥpūjyaḥ || taduktam || ekādaśyāṃ
śivasyaceti || dhanusthekrūragraheekādaśyaśubhā || uktaṃca || paratastathai
veti || ekādaśyāmāgneyyāṃdiśiyoginīsāṃmukhyādyātrānakāryā

7.4.p2

iti śrīsūryasena mahīmaheṃdraviracitenirṇayāmṛte ekādaśīnirṇayaḥ

Linked texts (17)