Ashtadashasmriti 49
Aṣṭādaśasmṛti 49
- Language
- Sanskrit
49.1
oṃ tatsadbrahmaṇe namaḥ
laghuśaṅkhasmṛtiḥ
iṣṭāpūrtau tu kartavyau brāhmaṇena viśeṣataḥ | iṣṭena labhate svargaṃ mokṣaṃ pūrtena vindati
49.2
ekāhamapi kaunteya bhūmiṣṭhamudakaṃ kuru | kulāni tārayetsapta yatra gaurvitṛṣā bhavet
49.3
bhūmidānena ye lokā godānena ca kīrtitāḥ | tām̐llokānprāpnuyurmartyāḥ pādapānāṃ prarohaṇe
49.4
vāpīkūpataḍāgāni devatāyatanāni ca | patitānyuddharedyastu sa pūrtaphalamaśnute
49.5
agnihotraṃ tapaḥ satyaṃ vedānāṃ caiva dhāraṇam | ātithyaṃ vaiśvadevaṃ ca iṣṭamityabhidhīyate
49.6
iṣṭā pūrte dvijātīnāṃ sāmānyau dharmasādhane | adhikārī bhavecchūdraḥ pūrtadharme na vaidike
49.7
yāvadasthīni gaṅgāyāṃ tiṣṭhanti puruṣasya ca | tāvadvarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate
49.8
devatānāṃ pitṝṇāṃ ca jale dadyājjalāñjalim | asaṃskṛtamṛtānāṃ ca sthale dadyājjalāñjalim
49.6-2
ekādaśāhe pretasya yasya cotsṛjya te vṛṣaḥ | mucyate pretalokācca svargalokaṃ sa gacchati
49.10
eṣṭavyā bahavaḥ putrā yadyeko'pi gayāṃ vrajet | yajeta cāśvamedhena nīlaṃ vā vṛṣamutsṛjet
49.11
lohito yastu varṇena mukhe pucche tu pāṇḍuraḥ | śvetaḥ khuraviṣāṇābhyāṃ sa vai nīlavṛṣaḥ smṛtaḥ
49.12
navaśrāddhaṃ tripakṣe ca ṣaemāse māsike'bdike | patanti puruṣāstasya yo bhuṅkte'nāpadi dvijaḥ
49.13
yasyaitāni na kurvīta ekoddiṣṭāni ṣoḍaśa | pretato na vimucyeta kṛtaiḥ śrāddhaśatairapi
49.14
ekoddiṣṭaṃ parityajya pārvaṇaṃ kurute dvijaḥ | amūlaṃ tadvijānīyātsa mātṛpitṛghātakaḥ
49.15
sapiṇḍīkaraṇādūrdhvaṃ pratisaṃvatsaraṃ sutaiḥ | pratimāsaṃ yathā tasya pratisaṃvatsaraṃ tathā
49.16
sapiṇḍīkaraṇādūrdhvaṃ yatra yatropadīyate | tatra tatra trayaṃ kuryādvarjayitvā mṛte'hani
49.17
amāvāsyāṃ kṣayo yasya pretapakṣe tathā yadi | sapiṇḍīkaraṇādūrdhvaṃ tasyoktaḥ pārvaṇo vidhiḥ
49.18
tridaṇḍagrahaṇādeva pretatvaṃ naiva jāyate | prāpta caikādaśadine pārvaṇaṃ tu vidhīyate
49.16-2
mātuḥ sapiṇḍīkaraṇaṃ kathaṃ kāryaṃ bhavetsutaiḥ | pitāmahīsaha stasyāḥ sapiṇḍīkaraṇa smṛtam
49.21
kartavyaṃ pratyupa tāyāḥ sapiṇḍīkaraṇaṃ striyāḥ | mṛtā'bhartrā'pi hina kartavyaṃ carumantrāhūtivratai
mātuḥ prathamataḥ piṇḍaṃ nirvapetputrikāsutaḥ | dvitīyaṃ tu pitustasyāstṛtīyaṃ tu pituḥ pituḥ
49.22
atha cenmantravidyuktaḥ śārīraiḥ paṅktidūṣaṇaiḥ | adoṣaṃtaṃ yamaḥ prāha paṅktipāvana eva saḥ
49.23
yāni yasya pavitrāṇi kukṣau tiṣṭhanti bhārata | tāni tasyaiva pūjyāni na śarīrāṇi dehinām
49.24
agnaukaraṇaśeṣaṃ tu pitṛpātre pradāpayet | pratipadya pitṝṇāṃ ca na dadyādvaiśvadevike
49.25
mṛnmayeṣu ca pātreṣu śrāddhaṃ bhojayate dvijaḥ | annadātā'pahartā ca bhoktā ca narakaṃ vrajet
49.26
hastadattāstu ye snehā lavaṇavyañjanāṃdayaḥ | dātāraṃ nopatiṣṭhanti bhoktā bhuṅkte ca kilbiṣam
49.27
āyasena tu pātreṇa yadannamupadīyate | bhoktā viṣṭhāsamaṃ bhuṅkte dātā ca narakaṃ vrajeta
49.28
śrāddhaṃ kṛtetaraśrāddhe yastu bhuṅkte'tivihvalaḥ | patanti pitarastasya taṃ māsaṃ retapāyinaḥ
49.26-2
punarbhojanamadhvānaṃ bhārādhyayanamaithunam | dānaṃ pratigraho homaḥ śrāddhaṃ bhuktvā'ṣṭa varjayet
49.30
vyāmamātraṃ samutsṛjya piṇḍāṃstatra pradāpayet | yatra saṃsparśanaṃ vā'pi prāpnuvanti na bindavaḥ
49.31
aputrā ye mṛtāḥ kecitpuruṣā vā striyo'pi vā| tebhyaścāpi prakartavyamekoddiṣṭaṃ na pārvaṇam
49.32
mātuḥ śrāddhaṃ tu pūrvasmātpitṛṇāṃ tadanantaram | tato mātāmahānāṃ ca vṛddhau śrāddhatrayaṃ smṛtam
49.33
daśakṛtvaḥ pibeccāpaḥ sāvitryāḥ śrāddhabhugdvijaḥ | tataḥ saṃdhyāmupāsīta śudhyate tadanantaram
49.34
cāndrāyaṇaṃ navaśrāddhe parāko māsikena tu | pakṣatraye'pi kṛcchraḥ syādekāhaṃ punarābdike | ata
ūrdhvaṃ na doṣaḥ syācchaṅkhasya vacanaṃ tathā
49.35
sarvaviprahatānāṃ ca śṛṅgidaṃṣṭrisarīsṛpaiḥ ātmanastyāgināṃ caiva śrāddhameṣāṃ na kārayet
49.36
udakaṃ piṇḍadānaṃ ca viprebhyo yacca dīyate | nopatiṣṭhati tatsarvamantarikṣe pralīyate
49.37
nārāyaṇabaliḥ kāryo lokagrahabhayānnaraiḥ | tathā tasya bhaveccheyo nānyathā vā'bravonmanuḥ
49.38
gobhūhiraṇyaraharaṇe kṣetrāpaharaṇagṛhasya ca | yamuddiśya tyajetprāṇāṃstamāhurbrahmaghātakam
49.36-2
udyatāḥ saha dhāvanta ekakārye'vasthitāḥ | yadye ko'pi hanettatra sarve te
brahmaghātakāḥ
49.40
bahūnāmevakāryeṣṭha yadyeko marmaghātakaḥ | sarve te śuddhi micchanti sa eko
brahmaghātakaḥ
49.41
mahāpātakasaṃsa্পর্শe snānameva vidhīyate | saṃspṛṣṭastu yadā bhuṅkte kṛcchraṃ sāṃtapanaṃ
caret
49.42
cāṇḍālabhāṇḍasaṃspṛṣṭaṃ vāpīkūpagataṃ jalam| gomūtrayāvakāhārastrirātreṇa viśuṣyati
49.43
cāṇḍālaghaṭamadhyasthaṃ yastoyaṃ pibati dvijaḥ | tattakṣaṇāttasya pate yastu prājāpatyaṃ samācaret
49.44
yadi na kṣipate toyaṃ śarīre yasya jīryati | prājāpatyaṃ na dātavyaṃ kṛcchra sāṃtapanaṃ smṛtam
49.45
caretsāṃtapanaṃ vipraḥ prājāpatyaṃ tu kṣatriyaḥ | tadardhaṃ tu caredvaiśyaḥ pādaṃ śūdrasya dāpayet
49.47
yasya cāṇḍāli saṃyogo bhavetkaścidakāmataḥ | tasya sāṃtapanaṃ kṛcchraṃ smṛtaṃ śuddhayarthamātmanaḥ
cāṇḍālodakasaṃsṛṣṭaḥ snātvā vipro viśudhyati | tenaivocchiṣṭasaṃspṛṣṭaḥ prājāpatyaṃ samācaret
49.48
ājānu snānamātraṃ syādānāmeva viśodhanam | ata ūrdhvaṃ trirātraṃ syāccharīrasparśane malam
49.46
rajasvalā tu saṃspṛṣṭā śvānacāṇḍālavāyasaiḥ | tāvattiṣṭhennirāhāraḥ snātvā kālena śuṣyati
49.51
asthibhaṅgaṃ gavāṃ kṛtvā cāṇḍālasya ca chedanam| pātanaṃ caiva śṛṅgasya māsārdhaṃ vyāpakaṃ caret
yavasasrāvavoṭavyo yāvaddoheta tadddhe | tadarṇī ca supāṃ datvā tataḥ pāpātpramucyate
49.52
hale vā śakaṭe caiva durbalaṃ yo niyojayet | pratyavāye samutpanne tataḥ prāpnoti govadham
49.53
ativāhyātidohābhyāṃ nāsikābhedane tathā | nadīparvatasaṃrodhe pādonaṃ vratamācaret
49.54
ekaṃ ca bahubhiḥ kaiściddevāvyāpāditaṃ kvacit | kṛcchrapādaṃ tu hatyāyāścareyuste pṛthakpṛthak
49.55
ekapādaṃ caredrodhe dvau pādau bandhane caret | yoktre ca pādahīnaṃ syāccaretsarvaṃ nipātane
49.56
romāṇi prathame pāde dvitīye cāśma ghātanam | tṛtīyaṃ tu śikhā dhāryā saśikhaṃ tu nipātane
49.57
keśānāṃ rakṣaṇārthāya dviguṇaṃ vratamācaret | dviguṇavrate samādiṣṭe dviguṇe dakṣiṇā bhavet
49.58
rājā vā rājaputro vā brāhmaṇo vā bahuśrutaḥ | akṛtvā vapanaṃ teṣāṃ prāyaścittaṃ na vidyate
49.56-2
anyeṣāṃ nakhakarṇānāṃ bāhornirmocane tathā | sāyaṃ saṃgopanārthāya na duṣyedrodha bandhayoḥ
49.60
yantrite gocikitsāyā mūḍhagarbhāvimocane | yatne kṛte vipadyeta prāyaścittaṃ na vidyate
49.61
auṣadhaṃ snehamāhāraṃ dattaṃ gobrāhmaṇāya ca | yadi kaścidvipattiḥ syātprāyaścittaṃ na vidyate
49.62
snehādvā yadi vā lobhādbhūyādajñānato'pi vā | kurvantyanugrahaṃ ye tu tatpāpaṃ teṣu gacchati
49.63
bālastvantardaśāhe tu pretatvaṃ yadi gacchati | sadya eva viśuddhiḥ syānnāśaucaṃ naiva sūtakam
49.64
ādantajanmanaḥ sadya ācūḍānnaiśikī smṛtā | trirātraṃ tu vratādeśā daśarātramataḥ param
49.65
ahastvadattakanyāyā bāleṣu ca viśodhanam | kurvannaivāśanau yāta mātulaśrotriye yathā
49.66
jyeṣṭho bhrātā yadā tiṣṭhedādhānaṃ naiva kārayet | anujñātastu kurvīta śaṅkhasya vacanaṃ yathā
49.67
āmamāṃsaṃ ghṛtaṃ kṣaudraṃ snehāśca phalasaṃbhavāḥ | mlecchabhāṇḍasthitā hyete niṣkrāntāḥ śucayaḥ smṛtāḥ
49.68
divā kapitthacchāyāsu rātrau dadhiśamīṣu ca | dhātrīphaleṣu saptamyāmallakṣmīrvasate sadā
49.66-2
śūrpa vāta nakhāgrānta keśabandha todakam | mārjanīreṇusaṃsparśo hanti puṇyaṃ divākṛtam
49.70
ardhavāsāstu yaḥ kuryājjapahomakriyā dvijaḥ | tatsarvaṃ rākṣasaṃ vidyādbahirjānu ca yatkṛtam
49.71
yatra yatra ca saṃkīrṇaṃ paśyatyātmānyasaṃśayam | tatra tatra tilairhomo gāyatryāvartanaṃ tathā
Linked texts (10)
- Likhitasmṛti — Sanskrit
- Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Parāśarasmṛti — Parāśara, Sanskrit
- Smṛtīnāṃ Samuccayaḥ — Sanskrit
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- Vyavahāraprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra 1753, Sanskrit
- Gadādharapaddhati — Gadādhara Rājaguru 1725, Sanskrit
- Aṅgiraḥsmṛti — Aṅgiras, Sanskrit
- Laghupārāśarasmṛti — Sanskrit
- Sudhīcandrikā — Sanskrit