Ashtadashasmriti 51
Aṣṭādaśasmṛti 51
- Language
- Sanskrit
51.1
iti śrīśātātapamaharṣiproktaṃ dharmaśāstraṃ saṃpūrṇam
samāpteyaṃ [ laghu ] śātātapasmṛtiḥ
oṃ tatsadbrahmaṇe namaḥ
laghuhārītasmṛtiḥ
hārītenaivamākhyātaṃ lokānāṃ hitakāmyayā | prāyaścittaṃ cikitsārthametanprāhurmanīṣiṇaḥ
51.2
śvaviṣṭhāṃ kākaviṣṭhāṃ vā kaṅkagṛdhranarasya ca | adhocchiṣṭaṃ tu saṃspṛśya sacailo jalamāviśet
51.3
ūrdhvocchiṣṭaṃ tu saṃspṛśya prāyaścittaṃ vinirdiśet | upoṣya rajanīmekāṃ pañcagavyena śudhyati
51.4
rajasvalā tu yā nārī śvānaṃ kākamatha spṛśet | prāyaścittaṃ kathaṃ tasyā yena śuddhimavāpnuyāt
51.5
atikrānte trirātre tu snānaṃ kṛtvā''rdravāsasā | trirātraṃ kṣapayedūrdhvamekarātramadhaḥ kṣipet
51.6
niyamasthā vratasthā strī rajaḥ paśyetkathaṃcana | trirātraṃ tu kṣipedūrdhvaṃ vrataśeṣaṃ samācaret
51.7
ucchiṣṭastu dvijātiścarajastrīṃ yadi saṃspṛśet | upavāsastvadhocchiṣṭe ūrdhvocchiṣṭe tryahaṃ kṣipet
51.8
viṇmūtraṃ yastu gṛhṇāti vācā vā dāyako bhavet | grahaṇe taptakṛcchraṃ syādekāhaścetare spṛśet
51.6-2
padrajaḥ śleṣmaṇaḥ svedo gātrāṇāṃ ca malāni ca | pramādānmukhasaṃspṛṣṭe pañcagavyena śudhyati
51.10
ucchiṣṭastu yadā spṛṣṭaścaṇḍālādyaiḥ kathaṃcana | ūrdhvocchiṣṭaṃ tu saṃspṛśya dvijaḥ sāṃtapanaṃ caret
51.11
adhocchiṣṭe yadā syāttu prāyaścittaṃ bhavedidam | trirātramupavāsena pañcagavyena śudhyati
51.12
ucchiṣṭaḥ saṃspṛśedyastu naṭaṃ rajakamedakān | adhocchiṣṭe yadā sa syādekarātramabhojanam
51.13
ūrdhvocchiṣṭe yadā tu syātprāyaścittaṃ bhavedidam | upavāsastrirātraṃ syāddhṛtaṃ prāśya viśudhyati
51.14
antyajaḥ patito vā'pi nigūḍho yatra tiṣṭhati | vijñāte tu tataḥ paścātribhiḥ kṛcchrairviśodhanam
51.15
uddhṛtaṃ dadhisaṃskāraṃ jahyātspṛṣṭaṃ ca mṛnmayam | kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ kuryātprāvanīthaṃ punardvijaḥ
51.16
cāṇḍālasya tu pānīyaṃ brāhmaṇaśca yadā pibet | ṣaḍrātramupavāsena pañcagavyena śudhyati
51.17
rajasvalā tu saṃspṛṣṭā grāmasūkarakukkuṭaiḥ | snānaṃ kṛtvā kṣipettāvadyāvaccandrasya darśanam
51.18
śikhāṃ chindanti ye kecidvairāgyādvairato'pi vā | punaḥ saṃskāramarhanti trayo varṇā dvijātayaḥ
51.16-2
mohācchindanti ye keciddvijātīnāṃ śikhāṃ narāḥ | careyuste durātmānaḥ prājāpatyaṃ viśuddhaye
51.21
strīśūdrau tu śikhāṃ chittvā krodhādvairāgyato'pi vā | prājāpatyaṃ prakuryātāṃ niṣkṛtirnānyathā bhavet
vinā yajñopavītena dvijātiryadyupaspṛśet | prājāpatyaṃ prakurvīta niṣkṛtirnānyathā bhavet
51.22
nopaspṛṣṭaṃ bhavettanna ucchiṣṭastu sa ucyate
51.23
vinā yajñopavītena bhuṅkte tu brāhmaṇo yadi
snānaṃ kṛtvā japaṃ kurvannapagrāsena śudhyati
51.24
agurūcchiṣṭamaśnīyādvrahmacārī kathaṃcana
snātvā maunopavāsena pañcagavyena śudhyati
51.25
brahmacārī yadā bhuṅkte śūdrānnaṃ jñānadurbalaḥ
parākeṇa viśuddhiḥ syānniṣkṛtirnānyathā bhavet
51.26
ucchiṣṭaṃ kṣatriyaviśoḥ śūdrasyāpi kathaṃcana
brahmacārī yadā'śnīyāttasya śuddhiḥkathaṃ bhavet
51.28
upavāsaṃ naraḥ kṛtvā dvādaśāhaṃ pṛthakpṛthak
kṛtvā śuddhimavāpnoti brahmacārī na saṃśayaḥ 27|| auṣadhaṃ snehamāhāraṃ dadyādbrāhmaṇeṣu ca | dīyamāne
vipattiḥ syātpuṇyameva na pātakam
51.26-2
asthibhaṅgaṃ gavāṃ kṛtvā lāṅgūlasya ca kartanam | pātanaṃ
śṛṅgakarṇānāṃ māsārdhaṃ yāvakaṃ pivet
51.30
voḍhavyastu paśustāvadyāvadgūdavraṇo bhavet | tadrūpaṃ dakṣiṇāṃ
dattvā tataḥ pāpādvimucyate
51.31
yatra yatra sthito godhanaḥ prāyaścitta prakalpayet | daśarātramanāhāraḥ
pañcagavyena śudhyati
51.32
brāhmaṇānāṃ spṛśetpādāngāṃ ca dadyātpayasvinīm | prāyaścittamidaṃ tasya
mucyate nātra saṃśayaḥ
51.33
aśītiryasya varṣāṇi bālo vā'pyūnaṣoḍaśaḥ | prāyaścittārdhamarhanti striyo
rogiṇa eva ca
51.34
asamarthasya bālasya mātā vā yadi vā pitā | tamuddiśya caretkṛcchraṃ vrataṃ tasya na
lupyate
51.36
garbhasthaḥ pañcavarṣaḥ syātkāmacārastu sasmṛtaḥ| na bhāvayati tatsamātprāyaścittaṃ na vidyate
akṛtvā pādaśaucaṃ tu tiṣṭhanmuktaśikho'pi vā | vinā yajñopavītena ācāntaḥ punarācamet
51.37
anne bhojanasaṃpanne makṣikākeśadūṣite | taduddhṛtya spṛśeccāpastaccānnaṃ bhasmanā spṛśet
51.36-2
haste'śnantī mṛnmaye vā niśi syātkṣitiśāyinī | rajasvalā caturthe'hni snātā śuddhimavāpnuyāt
tāmbūle kaṭukeṣāya bhuktasnehānulepane | madhuparke ca some ca nocchiṣṭaṃ manurabravīt
51.40
āhāre maithune caiva prasrave dantadhāvane | snāne bhojanakāle ca ṣaṭsu maunaṃ samācaret
51.41
snānaṃ kṛtvā tu ye kecitpuṣpaṃ gṛhṇanti vai dvijāḥ| devatāstanna gṛhṇanti bhasmī bhavati kāṣṭhavat
51.42
pṛthakpānaṃ punaḥ snānaṃ sāmiṣaṃ payasā niśi | dantacchedanamuṣṇaṃ ca samasaktūpūjayet
51.43
dadhisarpiḥ payaḥ kṣaudrabhāṇḍe doṣo na vidyate | mārjāraścaiva darvī ca mārutaśca sadā śuciḥ
51.44
āmiṣasya tu yo bhāṇḍe pakvamaśnāti mohitaḥ | kuśamūlavipakkena tryahaṃ kṣīreṇa vartayet
51.45
vardhitaṃ dviguṇaṃ yatsyātpunastenaiva vartate | yā mātuḥ kurute vṛddhiṃ sā vṛddhirnidhīyate
51.46
mūle tu dviguṇī bhūte rikte siddhe tathodite | mūlatastu bhavedvṛddhiṃścaturbhāgeṇa nānyathā
51.47
syāttuko vittahīnaḥ syāllagnako vittavānyadi | mūlaṃ tasya bhaveddeyaṃ na vṛddhirdātumarhati
51.48
dviguṇaṃ triguṇaṃ vā'pi yaḥ sādhayati lagnakam | rājagrāhyaṃ ca taddravyaṃ sādhako daṇḍamarhati
51.46-2
ucchiṣṭameva bhoktavyaṃ strīpaśurvāpinastathā | anucchiṣṭaṃ tu yo bhuṅkte taṃ bhogaṃ dāpayennṛpaḥ
51.50
anucchiṣṭaṃ tu yaddravya dāsakṣetragṛhādikam | strabalenaiva bhuñjānaścauravaddaṇḍamarhati
51.51
anaḍvāhaṃ ca dhenuṃ ca dāsīdāsaṃ tathaiva ca | phalabhuktapratyahaṃ dadyādbhogaṃ paṇacatuṣṭayam
51.52
ekāhameva gokṣīraṃ brahmasvaṃ ye tu bhuñjate | pacyante te purīṣe tu jantavo daśa tāni te
51.53
halaṃ vāhayate yastu gāṃ caiva pāpakannaraḥ raurave dvādaśābda|ni pitṛbhiḥ saha pacyate
51.54
ubhaya mukhīṃ tu yo gāṃ vai brāhmaṇeyopapādayet | uddharettu sa ātmānaṃ sapta sapta kulāni nai
51.55
kālaṃ deśaṃ tathā''tmānaṃ dravyaṃ dravyaprayojanam | upapattimavasthāṃ ca jñātvā śaucaṃ samācaret
51.56
matotsavanivāheṣu tatkṣaṇaṃ sūtakaṃ bhavet | ambupānaṃ na kartavyaṃ kartavyaṃ sarvakarma nai
51.57
sūtake mṛtake caiva divā rātrau tathaiva ca | na vardhate tathā pāpaṃ kṣepaṇāṃ sadya ucyate
51.56-2
jātake mṛtakaṃ vā syānmṛtake sūtakaṃ tathā | sūtake mṛtake śuddhimṛte śuddhiratu sūtake ||58.
prathamaṃ patitastrīṇāṃ daśarātreṇa śudhyati | itareṣu tu sarveṣu prāṇatyāgena śudhyati
51.60
anyagotro'pasaṃbandhaḥ pretasyāgniṃ dadāti yaḥ| piṇḍaṃ codakadānaṃ ca sa daśāhaṃ samācaret
51.61
pariṇītā yadā kanyā mṛtayoniḥ kathaṃ bhavet | pitṛgotraṃ parityajya bhartuḥ praviśate kulam
51.62
vivāhādīni karmāṇi smarannānpitṛgotrataḥ | saṃvatsare vyatīte tu tadgotraṃ nīyate punaḥ
51.63
triḥ parikramaṇaḥdagnehṛdayālambhanāttathā | svāmigotreṇa kartavyā piṇḍadānodakakriyā
51.64
putrikā tu haredriktamaputrā sarvamarhati | patnī duhitaraścaiva pitarau bhrātarastathā
51.65
tatsūno gotrajo bandhuḥ śiṣyaḥ sabrahmacāriṇaḥ
51.66
bhāryā'vyabhicāriṇī yāvadyāvacca niyame
sthitā taḥvattasyā bhaveddravyamanyathā'syā vilupyate
51.67
vidhavā yauvanasthā vā nārī bhavati
karkaśā| āyuṣyaḥ kṣapaṇārthaṃ tu dātavyaṃ jīvanaṃ sadā
51.68
mriyamāṇo'śanābhāvātpatito bhuvi
tiṣṭhati | brūyādyaḥ sādhu jīvāmi sadairaṅga iti smṛtaḥ
51.66-2
uddhṛtya yatratatrasthaṃ ratnaṃ saṃvardhayettu yaḥ
kārṣāpaṇātasa pañcāśaddattvā mucyeta dāsyataḥ
51.70
aṣṭāṅgulāni khanitvā uddhṛtya ca mṛdaṃ tataḥ !
evaṃ ca mṛnmayaṃ grāhyamamedhyaṃ tvanyathā bhavet
51.71
araṇye vasudhā medhyā grāme medhyā kvacitkvacit
sarvatra vasudhā medhyā yatra loko na dṛśyate
51.72
anūkha rāmasikatāmanādrāṃ snehavarjitām | saṅkarāṃ sacvamīkāṃ durdāntajalagāminīm
51.73
anātapāmanutkīrṇāṃ tathā vai kṛṣṇāvarṇiṃkām | paraśaucāvaśiṣṭāṃ ca tyajeyurdaśa mṛttikāḥ
51.74
udakaṃ ca tṛṇaṃ bhasma dvāraḥ panthāstathaiva ca | ebhirantaritaṃ kṛtvā
paṅktidoṣo na vidyate
51.75
punarbhojanamadhvānaṃ bhārādhyayanamaithunam | dānaṃ pratigraho homaḥ śrāddhabhugdṛṣṭa varjayet
51.76
adhvanīgo bhaveddakṣaḥ punarbhoktā tu vāyasaḥ | karmakṛjjāyate dāso daridratvaṃ
pratigrahe
51.77
homaṃ kṛtvā turogī syātkṛkaro maithunī bhavet| pāṭha!dāyaḥ kṣayaṃ yāti dānaṃ niṣphalyatāmiyāt
51.76-2
ekoddiṣṭaṃ tu yo'śnīyādgandho lepanameva ca | viprasya viduṣo dehe tāvadbrahma na kīrtayet
ekoddiṣṭaṃ tu yacchrāddhamadaivaṃ tantu bhojayet | vāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā piṇḍamekaṃ tu nirvapet
51.81
śāvāśauce samutpanne sūtyāśaucaṃ tataḥ punaḥ | śāvena śuṣyate sūtirna sūtiḥ śāvaśodhinī ||80.
maraṇaṃ maraṇenaiva sūtakaṃ sūtakena tu | ubhayorapi yatpūrvaṃ tenāśaucena śudhyati
51.82
kṣatraviṭśūdradāyādā ye tu viprasya bāndhavāḥ | teṣāmaśauce viprasya daśāhācchuddhiriṣyate
51.83
rājanyavaiśyau ca tathā hīnayoniṣu bandhuṣu | svamāśaucaṃ prakuryātāṃ viśuddhyarthaṃ na saṃśayaḥ
51.84
daśāhācchuṣyate vipro janmahānau svayoniṣu | ṣaḍabhikhirthaikena kṣatraviṭaśūdrayonayaḥ
51.85
sarveṣāmeva varṇānāṃ tribhāgātsparśanaṃ bhavet | yathoktenātra śuddhiḥ syātsūtake mṛtake tathā
51.86
tricatuṣpañcadaśabhiḥ spṛśyā varṇāḥ krameṇa tu | bhojyānno daśabhirvipraḥ śeṣāṃ śuddhairyathottaraiḥ
51.87
daśāhaṃ dāpayetpiṇḍaṃ pratyahaṃ nātra saṃśayaḥ | agnau hutvā tato viprānbhojayedapare'hani
51.88
vidyutā'bhihatānāṃ ca rājñā siṃhena vā punaḥ| mṛte grāhagṛhīte vā ekarātramaśaucakam
51.86-2
brāhmaṇārthe vipannānāṃ dīnānāṃ gograheṣu ca | ekarātramaśaucaṃ syāditi śātātapo'bravīt
51.60-2
durbhikṣe rāṣṭrasaṃpāte āgatāyāṃ tatho''padi | upasargamṛtānāṃ ca sadyaḥ śaucaṃ vidhīyate
51.61-2
ahastvadattakanyāsu pradattāsu bhavettryaham | pakṣiṇī saṃskṛtastrīṣu svasrādiṣu vidhīyate
51.62-2
ācāryaṃ svamupādhyāyaṃ pitaraṃ mātaraṃ gurum | nirhatya tu vratī pretānna vratena viyujyate
51.63-2
mātāpitrostu yatproktaṃ brahmacārī tu putrakaḥ | vratastho'pi hi kurvīta piṇḍadānodakakriyāḥ
51.64-2
bhavedaśaucaṃ naitasya na cāgnistasya lupyate | svādhyāyañca prakurvīta vidhivatpūrvacoditam
51.65-2
ekādaśyāṃ tripakṣe ca māse saṃvatsare tathā | adevaṃ bhojayecchrāddhaṃ piṇḍamekaṃ tu nirvapet
51.66-3
pitṝnyajati yaḥ pūrvaṃ devāṃstyaktvā tamodhikaḥ | pitarastasya tacchrāddhaṃ varjayantyaśuciṃ yathā
51.67-2
mātā pitāmahī caiva tathaiva prapitāmahī | etāstisraḥ striyo yojyāḥ pitṛvanmātṛkarmaṇi
51.68-2
brāhmaṇāḥ kambalā gāvaḥ sūryo'gniratithirguhaḥ| tilā darbhāśca kālaśca daśaite kutapāḥ smṛtāḥ
51.66-4
divasasyāṣṭame bhāge mandī bhavati bhāskaraḥ | saḥ kālaḥ kutapo nāma pitṝṇāṃ dattamakṣayam
51.100
śrāddhaṃ kṛtvā paraśrāddhe yo bhuñjīta sa durbalaḥ | patanti pitarastasya luptapiṇḍodakakriyāḥ
51.101
pradeva dattaṃ viprebhyaḥ śṛtaṃ vā yadi vā'śṛtam | tenāgnaukaraṇaṃ kuryātpiṇḍāṃstenaiva nirvapet
51.102
rātrau śrāddhaṃ na kurvīta rākṣasī kīrtitā hi sā | saṃdhyayorubhayoścaiva sūrye caivācirodite
51.103
sarvasvenāpi kartavyamarghyaṃ rāhudarśane | dānaṃ yajñastapaḥ śrāddhaṃ prāhurdharmavido janāḥ
51.104
ṛtuyajñavivāheṣu saṃkrāntigrahaṇeṣu ca | sarvadānaṃ tadastīti sarvatraiva taducyate
51.105
varṣe varṣe tu kartavyā mātāpitrostu satkriyā | adevaṃ bhojayecchrāddhaṃ piṇḍamekaṃ tu nirvapet
51.106
jananyāṃ saṃsthitāyāṃ tu sapiṇḍīkaraṇāntikam | paitṛkaṃ tu bhavedrotramūrdhvaṃ tu pitṛpaitṛkam
51.108
kṛtvā mātuḥ sa gotreṇa piṇḍanirvapaṇaṃ sutaḥ | kuryānmātāmahī nāṃ ca mātulena vidhānavit
caturthe pañcame caiva navamaikādaśe'hani | yadannaṃ dīyate jantornavaśrāddhaṃ taducyate
51.106-2
saptamātparato yastu navamātpūrvvataḥ sthitaḥ | ubhayorapi madhyasthaḥ kutapaḥ procyate budhaiḥ
51.110
madhyāhne samaye kṣīṇe kṣīṇaśeṣe divākare | āsuraṃ tadbhavecchrāddhaṃ pitṝṇāṃ nopatiṣṭhati
51.111
pūrvamardhāṅgulacchāyāmūhūrtaṃ rauhiṇaṃ smṛtam | tasmātsarvaprayatnena rauhiṇaṃ tu na laṅghayet
51.112
rauhiṇaṃ laṅghayejjñānādajñānādvā vicakṣaṇaḥ | āsuraṃ tadbhavecchrāddhaṃ pitṝṇāṃ nopatiṣṭhati
51.113
kraulotsavavibhakte'pi na kaścitprabhṛtāṃ vrajet | bhāga eva hi karttavyo na dānaṃ na ca vikrayaḥ
51.114
avibhajya sagotrāṇāmāsahasrāddhanādapi | yajñaṃ kṣetraṃ ca patraṃ ca kṛtvā'nnamudakaṃ striyaḥ
51.116
ye jātā ye'pi cājātā ye ca garbhe vyavasthitāḥ | vṛttiṃ te'pi hi kāṅkṣanti vṛttidānaṃ na siddhyati
pitṛprasādādbhuñjate dhanāni vividhāni ca | sthāvaraṃ na tu bhujyeta prasāde sati paitṛke
51.117
sthāvaraṃ dvipadaṃ caiva yadyapi svayamarjitam | asambhūya sutānsarvānna dānaṃ na ca vikrayaḥ
Linked texts (15)
- Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi) — Sanskrit
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Southern recension — Sanskrit
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit
- Parāśarasmṛti — Parāśara, Sanskrit
- Smṛtīnāṃ Samuccayaḥ — Sanskrit
- Saṃskāramālā — Sanskrit
- Saṃskāraratnamālā (Gopīnātha Dīkṣita Oka) — Gopīnātha Dīkṣita Oka 1700, Sanskrit
- Śuddhikaumudī (Govindānanda Kavikaṅkaṇācārya) — Govindānanda Kavikaṅkaṇācārya 1510, Sanskrit
- Prabhāsakṣetramāhātmyam — Sanskrit
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit
- Gṛhastharatnākara — Caṇḍeśvara, Sanskrit
- Gūḍhārthadīpikā — Vāmadeva, Sanskrit
- Laghupārāśarasmṛti — Sanskrit
- Ācārendu — Tryambaka Māṭe 1813, Sanskrit