Pramāṇa · Search · About · API

Ashtadashasmriti 51

Aṣṭādaśasmṛti 51

Language
Sanskrit

51.1

iti śrīśātātapamaharṣiproktaṃ dharmaśāstraṃ saṃpūrṇam
samāpteyaṃ [ laghu ] śātātapasmṛtiḥ
oṃ tatsadbrahmaṇe namaḥ
laghuhārītasmṛtiḥ
hārītenaivamākhyātaṃ lokānāṃ hitakāmyayā | prāyaścittaṃ cikitsārthametanprāhurmanīṣiṇaḥ

51.2

śvaviṣṭhāṃ kākaviṣṭhāṃ vā kaṅkagṛdhranarasya ca | adhocchiṣṭaṃ tu saṃspṛśya sacailo jalamāviśet

51.3

ūrdhvocchiṣṭaṃ tu saṃspṛśya prāyaścittaṃ vinirdiśet | upoṣya rajanīmekāṃ pañcagavyena śudhyati

51.4

rajasvalā tu yā nārī śvānaṃ kākamatha spṛśet | prāyaścittaṃ kathaṃ tasyā yena śuddhimavāpnuyāt

51.5

atikrānte trirātre tu snānaṃ kṛtvā''rdravāsasā | trirātraṃ kṣapayedūrdhvamekarātramadhaḥ kṣipet

51.6

niyamasthā vratasthā strī rajaḥ paśyetkathaṃcana | trirātraṃ tu kṣipedūrdhvaṃ vrataśeṣaṃ samācaret

51.7

ucchiṣṭastu dvijātiścarajastrīṃ yadi saṃspṛśet | upavāsastvadhocchiṣṭe ūrdhvocchiṣṭe tryahaṃ kṣipet

51.8

viṇmūtraṃ yastu gṛhṇāti vācā vā dāyako bhavet | grahaṇe taptakṛcchraṃ syādekāhaścetare spṛśet

51.6-2

padrajaḥ śleṣmaṇaḥ svedo gātrāṇāṃ ca malāni ca | pramādānmukhasaṃspṛṣṭe pañcagavyena śudhyati

51.10

ucchiṣṭastu yadā spṛṣṭaścaṇḍālādyaiḥ kathaṃcana | ūrdhvocchiṣṭaṃ tu saṃspṛśya dvijaḥ sāṃtapanaṃ caret

51.11

adhocchiṣṭe yadā syāttu prāyaścittaṃ bhavedidam | trirātramupavāsena pañcagavyena śudhyati

51.12

ucchiṣṭaḥ saṃspṛśedyastu naṭaṃ rajakamedakān | adhocchiṣṭe yadā sa syādekarātramabhojanam

51.13

ūrdhvocchiṣṭe yadā tu syātprāyaścittaṃ bhavedidam | upavāsastrirātraṃ syāddhṛtaṃ prāśya viśudhyati

51.14

antyajaḥ patito vā'pi nigūḍho yatra tiṣṭhati | vijñāte tu tataḥ paścātribhiḥ kṛcchrairviśodhanam

51.15

uddhṛtaṃ dadhisaṃskāraṃ jahyātspṛṣṭaṃ ca mṛnmayam | kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ kuryātprāvanīthaṃ punardvijaḥ

51.16

cāṇḍālasya tu pānīyaṃ brāhmaṇaśca yadā pibet | ṣaḍrātramupavāsena pañcagavyena śudhyati

51.17

rajasvalā tu saṃspṛṣṭā grāmasūkarakukkuṭaiḥ | snānaṃ kṛtvā kṣipettāvadyāvaccandrasya darśanam

51.18

śikhāṃ chindanti ye kecidvairāgyādvairato'pi vā | punaḥ saṃskāramarhanti trayo varṇā dvijātayaḥ

51.16-2

mohācchindanti ye keciddvijātīnāṃ śikhāṃ narāḥ | careyuste durātmānaḥ prājāpatyaṃ viśuddhaye

51.21

strīśūdrau tu śikhāṃ chittvā krodhādvairāgyato'pi vā | prājāpatyaṃ prakuryātāṃ niṣkṛtirnānyathā bhavet
vinā yajñopavītena dvijātiryadyupaspṛśet | prājāpatyaṃ prakurvīta niṣkṛtirnānyathā bhavet

51.22

nopaspṛṣṭaṃ bhavettanna ucchiṣṭastu sa ucyate

51.23

vinā yajñopavītena bhuṅkte tu brāhmaṇo yadi
snānaṃ kṛtvā japaṃ kurvannapagrāsena śudhyati

51.24

agurūcchiṣṭamaśnīyādvrahmacārī kathaṃcana
snātvā maunopavāsena pañcagavyena śudhyati

51.25

brahmacārī yadā bhuṅkte śūdrānnaṃ jñānadurbalaḥ
parākeṇa viśuddhiḥ syānniṣkṛtirnānyathā bhavet

51.26

ucchiṣṭaṃ kṣatriyaviśoḥ śūdrasyāpi kathaṃcana
brahmacārī yadā'śnīyāttasya śuddhiḥkathaṃ bhavet

51.28

upavāsaṃ naraḥ kṛtvā dvādaśāhaṃ pṛthakpṛthak
kṛtvā śuddhimavāpnoti brahmacārī na saṃśayaḥ 27|| auṣadhaṃ snehamāhāraṃ dadyādbrāhmaṇeṣu ca | dīyamāne
vipattiḥ syātpuṇyameva na pātakam

51.26-2

asthibhaṅgaṃ gavāṃ kṛtvā lāṅgūlasya ca kartanam | pātanaṃ
śṛṅgakarṇānāṃ māsārdhaṃ yāvakaṃ pivet

51.30

voḍhavyastu paśustāvadyāvadgūdavraṇo bhavet | tadrūpaṃ dakṣiṇāṃ
dattvā tataḥ pāpādvimucyate

51.31

yatra yatra sthito godhanaḥ prāyaścitta prakalpayet | daśarātramanāhāraḥ
pañcagavyena śudhyati

51.32

brāhmaṇānāṃ spṛśetpādāngāṃ ca dadyātpayasvinīm | prāyaścittamidaṃ tasya
mucyate nātra saṃśayaḥ

51.33

aśītiryasya varṣāṇi bālo vā'pyūnaṣoḍaśaḥ | prāyaścittārdhamarhanti striyo
rogiṇa eva ca

51.34

asamarthasya bālasya mātā vā yadi vā pitā | tamuddiśya caretkṛcchraṃ vrataṃ tasya na
lupyate

51.36

garbhasthaḥ pañcavarṣaḥ syātkāmacārastu sasmṛtaḥ| na bhāvayati tatsamātprāyaścittaṃ na vidyate
akṛtvā pādaśaucaṃ tu tiṣṭhanmuktaśikho'pi vā | vinā yajñopavītena ācāntaḥ punarācamet

51.37

anne bhojanasaṃpanne makṣikākeśadūṣite | taduddhṛtya spṛśeccāpastaccānnaṃ bhasmanā spṛśet

51.36-2

haste'śnantī mṛnmaye vā niśi syātkṣitiśāyinī | rajasvalā caturthe'hni snātā śuddhimavāpnuyāt
tāmbūle kaṭukeṣāya bhuktasnehānulepane | madhuparke ca some ca nocchiṣṭaṃ manurabravīt

51.40

āhāre maithune caiva prasrave dantadhāvane | snāne bhojanakāle ca ṣaṭsu maunaṃ samācaret

51.41

snānaṃ kṛtvā tu ye kecitpuṣpaṃ gṛhṇanti vai dvijāḥ| devatāstanna gṛhṇanti bhasmī bhavati kāṣṭhavat

51.42

pṛthakpānaṃ punaḥ snānaṃ sāmiṣaṃ payasā niśi | dantacchedanamuṣṇaṃ ca samasaktūpūjayet

51.43

dadhisarpiḥ payaḥ kṣaudrabhāṇḍe doṣo na vidyate | mārjāraścaiva darvī ca mārutaśca sadā śuciḥ

51.44

āmiṣasya tu yo bhāṇḍe pakvamaśnāti mohitaḥ | kuśamūlavipakkena tryahaṃ kṣīreṇa vartayet

51.45

vardhitaṃ dviguṇaṃ yatsyātpunastenaiva vartate | yā mātuḥ kurute vṛddhiṃ sā vṛddhirnidhīyate

51.46

mūle tu dviguṇī bhūte rikte siddhe tathodite | mūlatastu bhavedvṛddhiṃścaturbhāgeṇa nānyathā

51.47

syāttuko vittahīnaḥ syāllagnako vittavānyadi | mūlaṃ tasya bhaveddeyaṃ na vṛddhirdātumarhati

51.48

dviguṇaṃ triguṇaṃ vā'pi yaḥ sādhayati lagnakam | rājagrāhyaṃ ca taddravyaṃ sādhako daṇḍamarhati

51.46-2

ucchiṣṭameva bhoktavyaṃ strīpaśurvāpinastathā | anucchiṣṭaṃ tu yo bhuṅkte taṃ bhogaṃ dāpayennṛpaḥ

51.50

anucchiṣṭaṃ tu yaddravya dāsakṣetragṛhādikam | strabalenaiva bhuñjānaścauravaddaṇḍamarhati

51.51

anaḍvāhaṃ ca dhenuṃ ca dāsīdāsaṃ tathaiva ca | phalabhuktapratyahaṃ dadyādbhogaṃ paṇacatuṣṭayam

51.52

ekāhameva gokṣīraṃ brahmasvaṃ ye tu bhuñjate | pacyante te purīṣe tu jantavo daśa tāni te

51.53

halaṃ vāhayate yastu gāṃ caiva pāpakannaraḥ raurave dvādaśābda|ni pitṛbhiḥ saha pacyate

51.54

ubhaya mukhīṃ tu yo gāṃ vai brāhmaṇeyopapādayet | uddharettu sa ātmānaṃ sapta sapta kulāni nai

51.55

kālaṃ deśaṃ tathā''tmānaṃ dravyaṃ dravyaprayojanam | upapattimavasthāṃ ca jñātvā śaucaṃ samācaret

51.56

matotsavanivāheṣu tatkṣaṇaṃ sūtakaṃ bhavet | ambupānaṃ na kartavyaṃ kartavyaṃ sarvakarma nai

51.57

sūtake mṛtake caiva divā rātrau tathaiva ca | na vardhate tathā pāpaṃ kṣepaṇāṃ sadya ucyate

51.56-2

jātake mṛtakaṃ vā syānmṛtake sūtakaṃ tathā | sūtake mṛtake śuddhimṛte śuddhiratu sūtake ||58.
prathamaṃ patitastrīṇāṃ daśarātreṇa śudhyati | itareṣu tu sarveṣu prāṇatyāgena śudhyati

51.60

anyagotro'pasaṃbandhaḥ pretasyāgniṃ dadāti yaḥ| piṇḍaṃ codakadānaṃ ca sa daśāhaṃ samācaret

51.61

pariṇītā yadā kanyā mṛtayoniḥ kathaṃ bhavet | pitṛgotraṃ parityajya bhartuḥ praviśate kulam

51.62

vivāhādīni karmāṇi smarannānpitṛgotrataḥ | saṃvatsare vyatīte tu tadgotraṃ nīyate punaḥ

51.63

triḥ parikramaṇaḥdagnehṛdayālambhanāttathā | svāmigotreṇa kartavyā piṇḍadānodakakriyā

51.64

putrikā tu haredriktamaputrā sarvamarhati | patnī duhitaraścaiva pitarau bhrātarastathā

51.65

tatsūno gotrajo bandhuḥ śiṣyaḥ sabrahmacāriṇaḥ

51.66

bhāryā'vyabhicāriṇī yāvadyāvacca niyame
sthitā taḥvattasyā bhaveddravyamanyathā'syā vilupyate

51.67

vidhavā yauvanasthā vā nārī bhavati
karkaśā| āyuṣyaḥ kṣapaṇārthaṃ tu dātavyaṃ jīvanaṃ sadā

51.68

mriyamāṇo'śanābhāvātpatito bhuvi
tiṣṭhati | brūyādyaḥ sādhu jīvāmi sadairaṅga iti smṛtaḥ

51.66-2

uddhṛtya yatratatrasthaṃ ratnaṃ saṃvardhayettu yaḥ
kārṣāpaṇātasa pañcāśaddattvā mucyeta dāsyataḥ

51.70

aṣṭāṅgu‌lāni khanitvā uddhṛtya ca mṛdaṃ tataḥ !
evaṃ ca mṛnmayaṃ grāhyamamedhyaṃ tvanyathā bhavet

51.71

araṇye vasudhā medhyā grāme medhyā kvacitkvacit
sarvatra vasudhā medhyā yatra loko na dṛśyate

51.72

anūkha rāmasikatāmanādrāṃ snehavarjitām | saṅkarāṃ sacvamīkāṃ durdāntajalagāminīm

51.73

anātapāmanutkīrṇāṃ tathā vai kṛṣṇāvarṇiṃkām | paraśaucāvaśiṣṭāṃ ca tyajeyurdaśa mṛttikāḥ

51.74

udakaṃ ca tṛṇaṃ bhasma dvāraḥ panthāstathaiva ca | ebhirantaritaṃ kṛtvā
paṅktidoṣo na vidyate

51.75

punarbhojanamadhvānaṃ bhārādhyayanamaithunam | dānaṃ pratigraho homaḥ śrāddhabhugdṛṣṭa varjayet

51.76

adhvanīgo bhaveddakṣaḥ punarbhoktā tu vāyasaḥ | karmakṛjjāyate dāso daridratvaṃ
pratigrahe

51.77

homaṃ kṛtvā turogī syātkṛkaro maithunī bhavet| pāṭha!dāyaḥ kṣayaṃ yāti dānaṃ niṣphalyatāmiyāt

51.76-2

ekoddiṣṭaṃ tu yo'śnīyādgandho lepanameva ca | viprasya viduṣo dehe tāvadbrahma na kīrtayet
ekoddiṣṭaṃ tu yacchrāddhamadaivaṃ tantu bhojayet | vāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā piṇḍamekaṃ tu nirvapet

51.81

śāvāśauce samutpanne sūtyāśaucaṃ tataḥ punaḥ | śāvena śuṣyate sūtirna sūtiḥ śāvaśodhinī ||80.
maraṇaṃ maraṇenaiva sūtakaṃ sūtakena tu | ubhayorapi yatpūrvaṃ tenāśaucena śudhyati

51.82

kṣatraviṭśūdradāyādā ye tu viprasya bāndhavāḥ | teṣāmaśauce viprasya daśāhācchuddhiriṣyate

51.83

rājanyavaiśyau ca tathā hīnayoniṣu bandhuṣu | svamāśaucaṃ prakuryātāṃ viśuddhyarthaṃ na saṃśayaḥ

51.84

daśāhācchuṣyate vipro janmahānau svayoniṣu | ṣaḍabhikhirthaikena kṣatraviṭaśūdrayonayaḥ

51.85

sarveṣāmeva varṇānāṃ tribhāgātsparśanaṃ bhavet | yathoktenātra śuddhiḥ syātsūtake mṛtake tathā

51.86

tricatuṣpañcadaśabhiḥ spṛśyā varṇāḥ krameṇa tu | bhojyānno daśabhirvipraḥ śeṣāṃ śuddhairyathottaraiḥ

51.87

daśāhaṃ dāpayetpiṇḍaṃ pratyahaṃ nātra saṃśayaḥ | agnau hutvā tato viprānbhojayedapare'hani

51.88

vidyutā'bhihatānāṃ ca rājñā siṃhena vā punaḥ| mṛte grāhagṛhīte vā ekarātramaśaucakam

51.86-2

brāhmaṇārthe vipannānāṃ dīnānāṃ gograheṣu ca | ekarātramaśaucaṃ syāditi śātātapo'bravīt

51.60-2

durbhikṣe rāṣṭrasaṃpāte āgatāyāṃ tatho''padi | upasargamṛtānāṃ ca sadyaḥ śaucaṃ vidhīyate

51.61-2

ahastvadattakanyāsu pradattāsu bhavettryaham | pakṣiṇī saṃskṛtastrīṣu svasrādiṣu vidhīyate

51.62-2

ācāryaṃ svamupādhyāyaṃ pitaraṃ mātaraṃ gurum | nirhatya tu vratī pretānna vratena viyujyate

51.63-2

mātāpitrostu yatproktaṃ brahmacārī tu putrakaḥ | vratastho'pi hi kurvīta piṇḍadānodakakriyāḥ

51.64-2

bhavedaśaucaṃ naitasya na cāgnistasya lupyate | svādhyāyañca prakurvīta vidhivatpūrvacoditam

51.65-2

ekādaśyāṃ tripakṣe ca māse saṃvatsare tathā | adevaṃ bhojayecchrāddhaṃ piṇḍamekaṃ tu nirvapet

51.66-3

pitṝnyajati yaḥ pūrvaṃ devāṃstyaktvā tamodhikaḥ | pitarastasya tacchrāddhaṃ varjayantyaśuciṃ yathā

51.67-2

mātā pitāmahī caiva tathaiva prapitāmahī | etāstisraḥ striyo yojyāḥ pitṛvanmātṛkarmaṇi

51.68-2

brāhmaṇāḥ kambalā gāvaḥ sūryo'gniratithirguhaḥ| tilā darbhāśca kālaśca daśaite kutapāḥ smṛtāḥ

51.66-4

divasasyāṣṭame bhāge mandī bhavati bhāskaraḥ | saḥ kālaḥ kutapo nāma pitṝṇāṃ dattamakṣayam

51.100

śrāddhaṃ kṛtvā paraśrāddhe yo bhuñjīta sa durbalaḥ | patanti pitarastasya luptapiṇḍodakakriyāḥ

51.101

pradeva dattaṃ viprebhyaḥ śṛtaṃ vā yadi vā'śṛtam | tenāgnaukaraṇaṃ kuryātpiṇḍāṃstenaiva nirvapet

51.102

rātrau śrāddhaṃ na kurvīta rākṣasī kīrtitā hi sā | saṃdhyayorubhayoścaiva sūrye caivācirodite

51.103

sarvasvenāpi kartavyamarghyaṃ rāhudarśane | dānaṃ yajñastapaḥ śrāddhaṃ prāhurdharmavido janāḥ

51.104

ṛtuyajñavivāheṣu saṃkrāntigrahaṇeṣu ca | sarvadānaṃ tadastīti sarvatraiva taducyate

51.105

varṣe varṣe tu kartavyā mātāpitrostu satkriyā | adevaṃ bhojayecchrāddhaṃ piṇḍamekaṃ tu nirvapet

51.106

jananyāṃ saṃsthitāyāṃ tu sapiṇḍīkaraṇāntikam | paitṛkaṃ tu bhavedrotramūrdhvaṃ tu pitṛpaitṛkam

51.108

kṛtvā mātuḥ sa gotreṇa piṇḍanirvapaṇaṃ sutaḥ | kuryānmātāmahī nāṃ ca mātulena vidhānavit
caturthe pañcame caiva navamaikādaśe'hani | yadannaṃ dīyate jantornavaśrāddhaṃ taducyate

51.106-2

saptamātparato yastu navamātpūrvvataḥ sthitaḥ | ubhayorapi madhyasthaḥ kutapaḥ procyate budhaiḥ

51.110

madhyāhne samaye kṣīṇe kṣīṇaśeṣe divākare | āsuraṃ tadbhavecchrāddhaṃ pitṝṇāṃ nopatiṣṭhati

51.111

pūrvamardhāṅgulacchāyāmūhūrtaṃ rauhiṇaṃ smṛtam | tasmātsarvaprayatnena rauhiṇaṃ tu na laṅghayet

51.112

rauhiṇaṃ laṅghayejjñānādajñānādvā vicakṣaṇaḥ | āsuraṃ tadbhavecchrāddhaṃ pitṝṇāṃ nopatiṣṭhati

51.113

kraulotsavavibhakte'pi na kaścitprabhṛtāṃ vrajet | bhāga eva hi karttavyo na dānaṃ na ca vikrayaḥ

51.114

avibhajya sagotrāṇāmāsahasrāddhanādapi | yajñaṃ kṣetraṃ ca patraṃ ca kṛtvā'nnamudakaṃ striyaḥ

51.116

ye jātā ye'pi cājātā ye ca garbhe vyavasthitāḥ | vṛttiṃ te'pi hi kāṅkṣanti vṛttidānaṃ na siddhyati
pitṛprasādādbhuñjate dhanāni vividhāni ca | sthāvaraṃ na tu bhujyeta prasāde sati paitṛke

51.117

sthāvaraṃ dvipadaṃ caiva yadyapi svayamarjitam | asambhūya sutānsarvānna dānaṃ na ca vikrayaḥ

Linked texts (15)